Συναισθηματική διατροφή: Τι είναι και πώς θα βγεις από αυτόν τον κύκλο χωρίς πίεση

Υπάρχει μια πολύ συγκεκριμένη στιγμή που επαναλαμβάνεται σε πολλές γυναίκες. Είναι εκείνη η στιγμή που στέκεσαι μπροστά στο ψυγείο. Δεν είναι πείνα, τουλάχιστον όχι με τη σωματική έννοια. Κι όμως, βρίσκεσαι μπροστά στο ψυγείο. Ή στο ντουλάπι της κουζίνας με τα σνακ. Ίσως μετά από μια κουραστική μέρα. Ίσως μετά από μια ένταση. Ίσως απλώς σε μια στιγμή σιωπής.

Και κάπου εκεί, σχεδόν αυτόματα, αρχίζεις να τρως. Και μετά έρχεται η σκέψη: «Γιατί το κάνω αυτό;» ή ακόμη πιο αυστηρά:
«Γιατί δεν μπορώ να το ελέγξω;»

Αν έχεις αναγνωρίσει τον εαυτό σου σε αυτή την εικόνα, είναι σημαντικό να σταθούμε λίγο εδώ: Αυτό που συμβαίνει δεν είναι έλλειψη θέλησης. Είναι μια μορφή ρύθμισης.

Τι είναι η συναισθηματική διατροφή

Στη γνωσιακή ψυχοθεραπεία, δίνουμε μεγάλη σημασία στο πώς οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές συνδέονται μεταξύ τους.

Η συναισθηματική διατροφή είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της σύνδεσης. Πρόκειται για τη χρήση του φαγητού όχι για να καλύψουμε τη βιολογική πείνα, αλλά για να διαχειριστούμε μια εσωτερική κατάσταση.

Δηλαδή:

• δεν τρως επειδή το σώμα σου χρειάζεται ενέργεια
• τρως επειδή κάτι μέσα σου χρειάζεται ανακούφιση

Αυτό μπορεί να είναι:

• άγχος
• πίεση
• μοναξιά
• ανία
• απογοήτευση
• ακόμη και κούραση

Το φαγητό, εκείνη τη στιγμή, λειτουργεί σαν ένα «εργαλείο» γρήγορο, διαθέσιμο και αποτελεσματικό… προσωρινά.

Ο κύκλος που σε κρατάει εκεί

Αν το δούμε λίγο πιο αναλυτικά, η συναισθηματική διατροφή δεν είναι μια τυχαία πράξη. Είναι ένας κύκλος:

1. Κάτι συμβαίνει ή κάτι νιώθεις (π.χ. «ένιωσα πίεση στη δουλειά»)
2. Εμφανίζεται μια σκέψη, συχνά αυτόματη: «Δεν αντέχω άλλο έτσι» ή «θέλω κάτι να νιώσω καλύτερα»
3. Στρέφεσαι στο φαγητό
4. Νιώθεις ανακούφιση (το σώμα χαλαρώνει, η ένταση πέφτει)
5. Λίγο μετά, έρχονται σκέψεις όπως: «Δεν έπρεπε να το κάνω», «Δεν έχω καθόλου έλεγχο»
6. Αυτές οι σκέψεις φέρνουν ενοχή ή ντροπή …που τελικά σε οδηγούν ξανά στην ίδια συμπεριφορά.

Και έτσι ο κύκλος συνεχίζεται.

Τι συμβαίνει μέσα σου εκείνη τη στιγμή

Είναι σημαντικό να καταλάβεις κάτι βαθιά:

Δεν τρως «χωρίς λόγο». Τρως γιατί κάτι μέσα σου προσπαθεί να ρυθμιστεί.

Το φαγητό:

• αποσπά την προσοχή
• δημιουργεί στιγμιαία ευχαρίστηση
• δίνει μια αίσθηση «γεμίσματος», όχι μόνο σωματικά

Για λίγο, λειτουργεί. Και γι’ αυτό ο εγκέφαλος το «μαθαίνει» ως λύση.

Γιατί η πίεση δεν βοηθά (και συχνά χειροτερεύει τα πράγματα)

Πολλές φορές η πρώτη αντίδραση είναι:

• «Πρέπει να σταματήσω»
• «Από αύριο θα προσέχω»
• «Δεν θα το ξανακάνω»

Αυτές οι σκέψεις φαίνονται βοηθητικές, αλλά συχνά ενεργοποιούν έναν άλλο κύκλο:

 αυστηρότητα → πίεση → αποτυχία → ενοχή → ξανά φαγητό

Στη γνωσιακή προσέγγιση, αυτό το ονομάζουμε φαύλο κύκλο ελέγχου και αποτυχίας.

Όσο πιο πολύ πιέζεις τον εαυτό σου να «μην το κάνει», τόσο πιο έντονα επιστρέφει η ανάγκη.

Η ουσιαστική αλλαγή ξεκινά αλλού

Αν η συναισθηματική διατροφή είναι τρόπος ρύθμισης, τότε η λύση δεν είναι να αφαιρέσεις τον τρόπο, χωρίς να προσθέσεις κάτι άλλο.

Η αλλαγή ξεκινά από τρία βασικά σημεία:

1. Αναγνώριση (χωρίς κριτική)

Την επόμενη φορά που θα νιώσεις την παρόρμηση να φας, δοκίμασε να σταματήσεις για λίγα δευτερόλεπτα.

Όχι για να «αντισταθείς», αλλά για να ρωτήσεις: «Τι συμβαίνει μέσα μου αυτή τη στιγμή;».

Η ερώτηση αυτή δεν χρειάζεται τέλεια απάντηση. Χρειάζεται μόνο ειλικρίνεια.

2. Ονομάζω το συναίσθημα

Όταν δίνεις όνομα σε αυτό που νιώθεις, κάτι αλλάζει.

Από: «Είμαι χάλια» σε: «Είμαι κουρασμένη», «Είμαι πιεσμένη», «Νιώθω μόνη». Αυτό από μόνο του μειώνει την ένταση.

3. Δημιουργία εναλλακτικών τρόπων ρύθμισης

Δεν χρειάζεται να «κόψεις» το φαγητό για να αλλάξεις. Αντιθέτως, με τον περιορισμό – άρα και την πείνα- έρχεται ακόμα μεγαλύτερη διάθεση για φαγητό, την οποία φυσικά και θα αποδώσεις στην «αδυναμία» σου και πάμε πάλι με ενοχές!

Κάπου εκεί χρειάζεται να αρχίσεις να έχεις επιλογές.

Μερικές μικρές, ρεαλιστικές επιλογές:

• να βγεις για λίγα λεπτά έξω
• να μιλήσεις σε κάποιον
• να κάνεις ένα ντους
• να γράψεις τι νιώθεις
• να καθίσεις απλώς χωρίς να κάνεις τίποτα για λίγο

Δεν είναι εύκολο στην αρχή, αλλά σιγά σιγά, ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι υπάρχουν και άλλοι δρόμοι.

Η σχέση με τον εαυτό σου είναι το κλειδί

Ίσως το πιο σημαντικό κομμάτι είναι αυτό: Ο τρόπος που μιλάς στον εαυτό σου μετά από ένα επεισόδιο. Αν πεις: «Δεν αξίζω» ή «είμαι αδύναμη» ο κύκλος θα συνεχιστεί. Αν πεις: «Κάτι προσπαθώ να διαχειριστώ. Και αυτό έχει νόημα.», τότε δημιουργείται χώρος για αλλαγή.

Κράτα αυτό

Η συναισθηματική διατροφή δεν είναι το πρόβλημα. Είναι η λύση που βρήκες μέχρι τώρα. Και μπορείς να βρεις κι άλλες.

Δεν χρειάζεται λοιπόν να «νικήσεις» το φαγητό. Δεν είναι εχθρός. Χρειάζεται να πλησιάσεις λίγο περισσότερο αυτό που νιώθεις. Με περιέργεια. Με κατανόηση. Με λιγότερη αυστηρότητα. Γιατί η πραγματική αλλαγή δεν έρχεται μέσα από τον έλεγχο. Έρχεται μέσα από τη σχέση που χτίζεις με τον εαυτό σου.