«Μετρούσαμε τους πυραύλους στον ουρανό» – Η Σουνταμπέ για τη διαδρομή της από το Ιράν στην Ελλάδα & το σήμερα
Από το Δημοτικό έως το Γυμνάσιο έζησε σε συνθήκες πολέμου στην Τεχεράνη, ο φόβος «φώλιασε» μέσα της σε μια ηλικία που το μόνο που έπρεπε να κάνει ήταν να παίζει ανέμελα, όπως όλα τα παιδιά του κόσμου. Δεν το έβαλε όμως κάτω. Μπήκε με δυναμισμό στο Πανεπιστήμιο, άρχισε να διεκδικεί -και να γράφει για- τα δικαιώματα των γυναικών στο Ιράν, μέχρι που αναγκάστηκε να αφήσει τον τόπο της. Την ανάγκασαν, κατά κάποιον τρόπο.
Η Σουνταμπέ Μπαλεσίνι, σε ηλικία 20 ετών, βρέθηκε στην Ελλάδα για να αναζητήσει την τύχη της, ένα καλύτερο μέλλον, μια ελευθερία που στη χώρα της ίσως να μην είχε και ποτέ. Στο Muse μιλά για όλα όσα έζησε τότε και τις μνήμες που κουβαλά από την πατρίδα της, σχολιάζει όσα συμβαίνουν μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, και ρίχνει φως σε μια πραγματικότητα όπου ο φόβος δεν έπαψε ποτέ να είναι παρών και η καθημερινότητα δεν σταμάτησε να καθορίζεται από συνθήκες που αφήνουν ελάχιστο χώρο για ελεύθερη έκφραση και ασφάλεια.
Σουνταμπέ, πότε και γιατί έφυγες από το Ιράν;
Έφυγα το 1996, γιατί είχα μεγάλο πρόβλημα με τις εργασίες που έκανα στο Πανεπιστήμιο. Καταπιανόμουν με θέματα σχετικά με τους νόμους και τα δικαιώματα της γυναίκας που καταπατούνταν στον γάμο, κάτι που δεν άρεσε στο Τμήμα Harasat της σχολής, που προστατεύει τις αρχές της Επανάστασης. Πήρα προειδοποιήσεις, με απέβαλαν για έναν χρόνο και απογοητεύτηκα. Σκέφτηκα, τι θα γίνει από εδώ και πέρα. Δεν θα μπορώ να εκφράζομαι ελεύθερα και θα κινδυνεύω να χάσω τα δικαιώματά μου; Έτσι, ήρθα στην Ελλάδα. Έφυγα με τη μαμά μου, την ξαδέρφη μου και τον άντρα της. Σκοπός μου ήταν να συνεχίσω για Δανία, αλλά ξέμεινα εδώ λόγω γραφειοκρατίας.
Τότε, κυκλοφορούσατε ελεύθερα οι γυναίκες στο Ιράν;
Όχι. Μετά την Επανάσταση του 1979, το χιτζάμπ έγινε υποχρεωτικό, ενώ βάσει του ιρανικού Συντάγματος, δεν είναι. Έπειτα, βγήκε στους δρόμους και η αστυνομία των ηθών. Όποια γυναίκα δεν φορούσε χιτζάμπ κινδύνευε με ξύλο, σύλληψη, κακοποίηση, ή και μαστίγωση.
Μου είπες ότι έφυγες με τη μαμά και τα ξαδέλφια σου. Καταλαβαίνω πως ήταν ανοιχτόμυαλη η οικογένειά σου για να κάνετε αυτό το βήμα. Δεν φοβηθήκατε.
Πράγματι. Γενικά, η κοινωνία του Ιράν δεν είναι όπως φαίνεται προς τα έξω. Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι ανοιχτόμυαλοι. Οι γονείς μας είχαν ζήσει στην εποχή του Σάχη, που υπήρχε ελευθερία, είχε ψηφιστεί ο νόμος της ισότητας για άνδρες και γυναίκες, τη δεκαετία του ’60.
Δηλαδή, τα πράγματα δεν παρουσιάζονται όπως είναι;
Ακριβώς. Η εικόνα που βλέπει ο κόσμος είναι μόνο το καθεστώς. Στην πραγματικότητα, ο κόσμος στο Ιράν είναι μορφωμένος – οι περισσότεροι νέοι σπουδάζουν σήμερα και το 65% των φοιτητών είναι γυναίκες.
Αλλά τι να το κάνεις όταν μια γυναίκα θα βγει στην κοινωνία και σε πολλές από τις θέσεις εργασίας δεν θα έχει πρόσβαση; Ή, στην περίπτωση που παντρευτεί, μπορεί ο άντρας της να μην της επιτρέψει να εργαστεί;
Είναι «κτήμα» του άνδρα η γυναίκα σήμερα στο Ιράν;
Μια γυναίκα, από τη στιγμή που γεννιέται, ανήκει στον πατέρα της, όχι στους γονείς – στον πατέρα της! Και μετά, ανήκει στον σύζυγό της. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να ταξιδέψει χωρίς τη γραπτή άδειά του, δεν δικαιούται να ζητήσει διαζύγιο, ακόμα και σε περιπτώσεις κακοποίησης. Υπάρχει, επίσης, το δικαίωμα της πολυγαμίας για τον άνδρα.
Ας έρθουμε στο σήμερα. Πώς έμαθες για τις επιθέσεις που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου;
Ξύπνησα από μήνυμα στο κινητό. Τα ξαδέρφια και η θεία μου με ενημέρωσαν ότι το Ιράν χτυπήθηκε και ότι μπορεί να κοπεί το Internet. Αυτό πάλι κι αν είναι ένα έγκλημα, για το οποίο ο κόσμος σιωπά! Το να έχει ο κόσμος πρόσβαση στο ελεύθερο διαδίκτυο, είναι δικαίωμα σήμερα. Κι όμως, 95 εκατομμύρια Ιρανοί το στερούνται!
Περίμενες ότι θα συμβούν όλα αυτά;
Ναι. Ο κόσμος, δυστυχώς, στην περίπτωση του Ιράν, κοιμόταν. Όταν έγιναν τα επεισόδια, στις 8 και 9 Ιανουαρίου, και σκοτώθηκαν δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές στους δρόμους, εμείς φωνάζαμε ότι πρέπει οι δημοκρατικοί να αντιδράσουν. Ξέραμε ότι κάποια στιγμή θα γίνει επίθεση. Και αυτό ήταν κάτι που επιζητούσαν πλέον και οι πολίτες στο Ιράν. Γιατί βλέπαμε ότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος να σωθεί ο λαός από αυτούς τους δυνάστες.
Ο περισσότερος κόσμος βλέπει αυτόν τον πόλεμο ως επιχείρηση διάσωσης.
Έχεις χάσει δικούς σου ανθρώπους στον πόλεμο;
Όχι. Τα ξαδέρφια μου, όμως, τραυματίστηκαν στις διαδηλώσεις του Ιανουαρίου.
Σου έχουν ζητήσει βοήθεια για να φύγουν;
Όχι, κανένας δεν θέλει να φύγει. Ζητούν μόνο να είμαστε η φωνή τους.
Σουνταμπέ, μιλάς πολύ ανοιχτά. Έχεις μιλήσει κι άλλες φορές στα media. Δεν φοβάσαι;
Όχι.
Δεν σε έχει πλησιάσει κανένας για να σε «φιμώσει»;
Έχω λάβει μηνύματα. Μου γράφουν στο Instagram «σε βλέπουμε», «πού μένεις;», αλλά δεν με απασχολεί. Τα αγνοώ και μπλοκάρω. Δεν με νοιάζει, γιατί εκεί οι άνθρωποι βγήκαν με άδεια χέρια απέναντί τους και έφαγαν σφαίρες.
Η δική μου ζωή δεν μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία από τη δική τους. Οφείλω και τους χρωστάω να μιλάω.
Έχεις ζήσει κι εσύ πόλεμο ως παιδί. Τι εικόνες σου έχουν μείνει;
Οι βομβαρδισμοί που γίνονταν από το Ιράκ. Θυμάμαι, ήμουν Β’ Γυμνασίου, ήμουν στο σχολείο και ακούστηκε ένας τρομακτικός θόρυβος. Πέσαμε κάτω από τα θρανία, μαζεύτηκαν όλοι οι δάσκαλοι, η διευθύντρια, πλάκωσαν γονείς, και μετά μας είπαν να φύγουμε. Τότε, η μαμά μου δούλευε σε ένα άλλο σχολείο. Βλέπω, λοιπόν, από μακριά να έρχεται καπνός και νόμιζα ότι είχε χτυπηθεί το σχολείο της. Μέχρι να καταλάβω τι είχε συμβεί – γιατί τελικά ο καπνός ερχόταν από εκείνη την πλευρά, αλλά από πολύ μακριά- έχασα τη γη κάτω από τα πόδια μου. Θυμάμαι και βράδια που ξαφνικά γίνονταν βομβαρδιστικές επιθέσεις και συγγενείς έρχονταν πανικόβλητοι από την Τεχεράνη στο σπίτι μας, στο Karaj, για να σωθούν. Μας χτυπούσαν 1 η ώρα τη νύχτα τα κουδούνια.
Τότε πηγαίνατε σε καταφύγια;
Ναι. Σήμερα, όμως, δεν υπάρχουν ουσιαστικά.
Εσύ από πότε έχεις να πας στο Ιράν;
Από το 1996 που έφυγα.
Δεν ξαναπήγες ποτέ;
Όχι. Δεν ήθελα να ζήσω ξανά όσα έζησα.
Δεν θέλεις να επιστρέψεις κάποια στιγμή;
Μόνο όταν φύγει αυτό το καθεστώς. Την επόμενη στιγμή θα πάω. Θέλω να δω τους ανθρώπους μου και την πόλη που μεγάλωσα.
Ποια είναι η τελευταία όμορφη ανάμνηση που έχεις από το Ιράν;
Η τελευταία Πρωτοχρονιά πριν φύγω, τον Μάρτιο του 1996. Σε εμάς η Πρωτοχρονιά γιορτάζεται τον Μάρτιο. Είχαμε πάει εκδρομή με την οικογένειά μου και κάποιους φίλους δίπλα σε ένα ποτάμι, στην εξοχή. Ήξερα ότι θα φύγω- το είχα αποφασίσει- και κράτησα αυτές τις στιγμές σαν κάτι πολύτιμο.
Σκέφτομαι όσο μιλάς ότι έχεις ζήσει τόσα πολλά και δύσκολα για ένα παιδί. Γίνεται ο φόβος να μην υπάρχει μέσα σου;
Δεν ξέρω. Ίσως τότε ήμασταν μικρά και δεν το αντιλαμβανόμασταν έτσι.
Θυμάμαι ότι βγαίναμε στη βεράντα και μετρούσαμε τους πυραύλους που περνούσαν στον ουρανό. Και σήμερα, ο κόσμος στην Τεχεράνη βγαίνει στις ταράτσες για να δει πού χτύπησαν. Είναι πολύ περίεργος ο ιρανικός κόσμος. Δεν μοιάζουμε με κανέναν λαό.
Με τους Έλληνες δεν μοιάζετε;
Μοιάζει πολύ η κουλτούρα μας, το χιούμορ μας, η μουσική μας, ο τρόπος που διασκεδάζουμε – μας αρέσουν τα γλέντια – και το γεγονός ότι πάντα βλέπουμε τη θετική πλευρά της ζωής. Και στα θέματα της οικογένειας έχουμε ομοιότητες.
Σε τι δεν μοιάζουμε καθόλου;
Οι Έλληνες είστε πολύ φοβιτσιάρηδες, εμείς είμαστε θαρραλέοι και τολμηροί. Πιο δυναμικοί ως λαός.
Μετά τις πρόσφατες εξελίξεις και τη συμφωνία για εκεχειρία δύο εβδομάδων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ένιωσες ότι ίσως αλλάζει κάτι; Ότι θα σταματήσει ο πόλεμος;
Όχι, δεν πιστεύω ότι ξαφνικά θα σταματήσει αυτό. Πιστεύω πως θα δώσουν ένα τελικό χτύπημα.
Δεν πιστεύεις ότι υπάρχει χώρος για ελευθερία και ειρήνη;
Ελευθερία, για εμένα, σημαίνει να μπορώ να μιλάω και να αναπνέω χωρίς να φοβάμαι.
Με αυτό το καθεστώς, όχι, δεν υπάρχει περιθώριο ούτε για ελευθερία, ούτε για ειρήνη.
Τι εύχεσαι από εδώ και πέρα;
Αυτό που όλοι οι Ιρανοί ευχόμαστε και πιστεύουμε είναι ότι αυτός ο πόλεμος θα έχει θετικό αποτέλεσμα για τον λαό, με την έννοια ότι μπορεί πίσω του να αφήσει καταστροφές και απώλειες, αλλά θα φέρει ένα πιο λαμπρό μέλλον για εμάς. Ελπίζουμε βέβαια να είναι ο τελευταίος πόλεμος. Αν φύγει αυτό το καθεστώς, ο μισός πλανήτης θα έχει ειρήνη. Η Μέση Ανατολή θα βρει επιτέλους ησυχία και ηρεμία.