Αυτισμός: Γιατί η διάγνωση στα κορίτσια καθυστερεί σε σχέση με τα αγόρια και τι προβληματίζει τους ειδικούς

Για χρόνια, ο αυτισμός θεωρούταν μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που εμφανίζεται πολύ συχνότερα στα αγόρια.  Εδώ και χρόνια όμως, τα επιστημονικά δεδομένα αμφισβητούν αυτή την πεποίθηση και προσπαθούν να «φωτίσουν» μια πραγματικότητα που για δεκαετίες παρέμενε σχεδόν αόρατη: τα κορίτσια με αυτισμό υπάρχουν, απλώς συχνά δεν διαγιγνώσκονται εγκαίρως.

Μια μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο British Medical Journal δείχνει ότι τα κορίτσια έχουν πιθανότατα παρόμοια συχνότητα εμφάνισης αυτισμού με τα αγόρια, αλλά η διάγνωση έρχεται πολύ αργότερα στη ζωή τους. Κι αυτή η καθυστέρηση μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες για την ψυχική υγεία, την αυτοεκτίμηση και την καθημερινότητά τους.

Η μελέτη που αλλάζει τα δεδομένα

Ερευνητές από το Karolinska Institutet ανέλυσαν στοιχεία από 2,7 εκατομμύρια ανθρώπους που γεννήθηκαν στη Σουηδία μεταξύ 1985 και 2020. Από αυτούς, το 2,8% είχε διαγνωστεί με αυτισμό μεταξύ των ηλικιών 2 και 37 ετών.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Μέχρι την ηλικία των 10 ετών, διαγιγνώσκονταν με αυτισμό έως και τέσσερα αγόρια για κάθε ένα κορίτσι. Ωστόσο, μέχρι την ηλικία των 20 ετών, η αναλογία ανδρών και γυναικών με διάγνωση αυτισμού ήταν σχεδόν ίση. Με άλλα λόγια, τα κορίτσια δεν φαίνεται να επηρεάζονται λιγότερο από τον αυτισμό. Απλώς περνούν πιο συχνά κάτω από το «ραντάρ».

Γιατί ο αυτισμός στα κορίτσια συχνά δεν αναγνωρίζεται;

Οι ειδικοί εξηγούν ότι τα κορίτσια παρουσιάζουν συχνά διαφορετική εικόνα από αυτή που έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε με τον αυτισμό. Η διάγνωση βασίζεται συνήθως σε χαρακτηριστικά όπως:

• διαφορές στην επικοινωνία
• δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση
• επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές
• συγκεκριμένα και έντονα ενδιαφέροντα

Ωστόσο, στα κορίτσια τα σημάδια μπορεί να είναι πιο διακριτικά. Όπως εξηγεί η Dr Judith Brown, Επικεφαλής Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Εθνικής Εταιρείας Αυτισμού του Ηνωμένου Βασιλείου: «Γενικά, τα κορίτσια που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού, παρουσιάζουν πιο διακριτικές διαφορές στην κοινωνική επικοινωνία και αλληλεπίδραση. Συχνά προσπαθούν πολύ να προσαρμοστούν ή να προσποιηθούν, με αποτέλεσμα να καλύπτουν αυτές τις διαφορές κι έτσι τα σημάδια του αυτισμού να είναι πιο δύσκολο να γίνουν αντιληπτά.» Πρόκειται για το φαινόμενο που οι ειδικοί ονομάζουν masking ή «καμουφλάζ» των συμπτωμάτων.

Το «καμουφλάζ» που κρύβει τον αυτισμό

Πολλά κορίτσια μαθαίνουν από μικρή ηλικία να παρατηρούν και να μιμούνται τις κοινωνικές συμπεριφορές των συνομηλίκων τους. Μπορεί να:

• αντιγράφουν εκφράσεις προσώπου
• απομνημονεύουν κοινωνικούς κανόνες
• προσπαθούν συνειδητά να διατηρούν οπτική επαφή
• καταπιέζουν συμπεριφορές που θεωρούνται «διαφορετικές»

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να φαίνονται κοινωνικά προσαρμοσμένες, ενώ στην πραγματικότητα καταβάλλουν τεράστια ψυχική προσπάθεια για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.

Τα συμπτώματα του αυτισμού στα αγόρια και στα κορίτσια

Οι ειδικοί τονίζουν ότι τα βασικά χαρακτηριστικά του αυτισμού είναι κοινά και στα δύο φύλα. Ποιοι είναι αυτά, όμως;

• Αποφυγή οπτικής επαφής
• Μη ανταπόκριση στο όνομα
• Περιορισμένη χρήση χειρονομιών
• Δυσκολία στην κοινωνική αλληλεπίδραση
• Δυσκολία στην κατανόηση συναισθημάτων των άλλων
• Περιορισμένα ή πολύ έντονα ενδιαφέροντα
• Επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές
• Δυσκολίες στο συμβολικό ή φανταστικό παιχνίδι

Πώς εκδηλώνεται συχνότερα στα αγόρια

Στα αγόρια, τα χαρακτηριστικά είναι συνήθως πιο εμφανή. Συχνά παρατηρούνται:

• έντονα και εξειδικευμένα ενδιαφέροντα
• επαναλαμβανόμενο παιχνίδι
• δυσκολίες στη συζήτηση και στην κοινωνική επαφή
• μεγαλύτερη δυσκολία στη διατήρηση οπτικής επαφής
• συμπεριφορές που τραβούν πιο εύκολα την προσοχή γονέων και εκπαιδευτικών

Γι’ αυτό και η διάγνωση συνήθως γίνεται νωρίτερα.

Πώς εκδηλώνεται συχνότερα στα κορίτσια

Στα κορίτσια, τα συμπτώματα μπορεί να είναι πιο «ήπια» εξωτερικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι δυσκολίες είναι μικρότερες. Συχνά εμφανίζουν:

• μεγαλύτερη επιθυμία για κοινωνική επαφή
• προσπάθεια προσαρμογής στις κοινωνικές προσδοκίες
• εσωτερικευμένο άγχος
• έντονη εξάντληση μετά από κοινωνικές αλληλεπιδράσεις
• δυσκολίες στις φιλίες και στις κοινωνικές σχέσεις
• ντροπαλότητα ή απόσυρση που συχνά παρερμηνεύονται

Ένα κορίτσι μπορεί να φαίνεται απλώς «ήσυχο», «συνεσταλμένο» ή «ευαίσθητο», όταν στην πραγματικότητα δυσκολεύεται σημαντικά να διαχειριστεί το κοινωνικό περιβάλλον.

Τι λένε οι ερευνητές

Η επικεφαλής της μελέτης, Dr Caroline Fyfe, επισημαίνει: «Διαπιστώσαμε ότι για τα κορίτσια υπήρξε αύξηση στις διαγνώσεις κατά την περίοδο της εφηβείας.» Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι αυτή η αύξηση ήταν ιδιαίτερα έντονη μεταξύ των ηλικιών 15 έως 19 ετών, μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικές απαιτήσεις γίνονται πιο σύνθετες και οι δυσκολίες ενδέχεται να γίνονται περισσότερο εμφανείς.

Όταν η διάγνωση αργεί: οι συνέπειες για τα κορίτσια

Η καθυστερημένη διάγνωση δεν σημαίνει μόνο ότι το κορίτσι δεν λαμβάνει έγκαιρη υποστήριξη. Σημαίνει συχνά ότι μεγαλώνει νιώθοντας πως είναι «διαφορετική» χωρίς να γνωρίζει το γιατί. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα κορίτσια που δεν έχουν διαγνωστεί μπορεί να αντιμετωπίσουν αυξημένο κίνδυνο για:

• κατάθλιψη
• κοινωνικό άγχος
• γενικευμένη αγχώδη διαταραχή
• χαμηλή αυτοεκτίμηση
• αισθήματα μοναξιάς
• σχολικό εκφοβισμό (bullying)
• δυσκολίες στις φιλίες και στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Πολλά κορίτσια περνούν χρόνια προσπαθώντας να καταλάβουν γιατί αισθάνονται ότι δεν ταιριάζουν με τους γύρω τους, μέχρι να λάβουν τελικά μια διάγνωση που εξηγεί τις εμπειρίες τους.

Το μήνυμα της νέας έρευνας

Η νέα έρευνα στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: ο αυτισμός στα κορίτσια δεν είναι σπάνιος. Είναι απλώς πιο δύσκολο να αναγνωριστεί. Και όσο καλύτερα κατανοούμε τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται στα κορίτσια και στις γυναίκες, τόσα περισσότερα παιδιά θα μπορούν να λάβουν έγκαιρα τη στήριξη που χρειάζονται — χωρίς να χρειάζεται να περιμένουν μέχρι την εφηβεία ή την ενήλικη ζωή για να γίνουν επιτέλους ορατά.