Η σύγχρονη οικογένεια έχει επίκεντρο το παιδί – αλλά μήπως το παρακάνει;

Στη σημερινή οικογένεια, το παιδί μοιάζει να έχει μετακινηθεί από μέλος του συστήματος… στο κέντρο του σύμπαντος. Όλα οργανώνονται γύρω από το πρόγραμμά του, τις δραστηριότητές του, τη διάθεσή του, ακόμη και την επιτυχία του. Κι αν αυτό ακούγεται σαν πρόοδος σε σχέση με πιο αυστηρές εποχές, αξίζει να αναρωτηθούμε: είναι πάντα προς όφελος του παιδιού;

Η αλλαγή στη γονεϊκότητα

Η Παγκόσμια Ημέρα Οικογένειας, που γιορτάζεται σήμερα 15 Μαΐου, είναι μια καλή αφορμή να δούμε πώς άλλαξε η γονεϊκότητα τις τελευταίες δεκαετίες. Οι περισσότεροι σημερινοί γονείς δεν μεγαλώνουν απλώς παιδιά· μεγαλώνουν ένα «πρότζεκτ». Από τη βρεφική ηλικία μέχρι την εφηβεία, το παιδί γίνεται το επίκεντρο επένδυσης χρόνου, χρημάτων, συναισθηματικής ενέργειας και -πολλές φορές- άγχους.

Η σύγχρονη ψυχολογία περιγράφει αυτό το φαινόμενο ως child-centered parenting. Πρόκειται για μια μορφή ανατροφής όπου οι ανάγκες του παιδιού τοποθετούνται πάνω από σχεδόν όλα τα υπόλοιπα. Η πρόθεση είναι συνήθως θετική: οι γονείς θέλουν να προσφέρουν όσα ίσως οι ίδιοι στερήθηκαν: να ακούσουν, να προστατεύσουν, να ενδυναμώσουν.

Η μεγαλύτερη παγίδα

Όμως, εδώ εμφανίζεται μια συχνή παγίδα. Όταν όλη η οικογενειακή λειτουργία περιστρέφεται γύρω από το παιδί, το παιδί μπορεί να φορτωθεί έναν ρόλο που δεν του αναλογεί, να αισθάνεται ότι η ευτυχία των γονιών εξαρτάται από το αν εκείνο είναι καλά, επιτυχημένο ή ευχαριστημένο. Και αυτό δεν είναι προνόμιο, είναι βάρος.

Τα παιδιά χρειάζονται φροντίδα, αλλά χρειάζονται και να βλέπουν ότι οι ενήλικες έχουν τη δική τους ζωή, τις δικές τους σχέσεις και όρια. Όταν ένα ζευγάρι παύει να υπάρχει ως ζευγάρι και υπάρχει μόνο ως γονεϊκή ομάδα, η οικογένεια συχνά χάνει την ισορροπία της. Το παιδί αντιλαμβάνεται ότι κατέχει υπερβολική ισχύ και αυτό μπορεί να το αγχώσει περισσότερο απ’ όσο φανταζόμαστε.

Η υπερ-επένδυση στο παιδί συνδέεται επίσης με το άγχος επίδοσης. Δραστηριότητες, ξένες γλώσσες, αθλήματα, συνεχής παρακολούθηση και η αίσθηση ότι κάθε επιλογή του γονέα θα καθορίσει το μέλλον του παιδιού. Σαν να μεγαλώνουμε παιδιά μέσα σε μια αόρατη αξιολόγηση.

Το παράδοξο είναι ότι τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς ούτε να είναι το επίκεντρο κάθε απόφασης. Χρειάζονται γονείς αρκετά ασφαλείς ώστε να μην χάνουν τον εαυτό τους μέσα στον ρόλο τους. Γιατί η καλύτερη ανατροφή δεν είναι να περιστρέφονται όλα γύρω από το παιδί, αλλά να μεγαλώνει μέσα σε μια οικογένεια όπου όλοι έχουν χώρο να υπάρχουν.