Η εποχή της εικόνας: Όταν το «φαίνομαι» επισκιάζει το «είμαι»
«Δεν είναι το ίδιο», μου είπε η κόρη μου σε μια πρόσφατη συζήτησή μας. «Όταν ήσασταν εσείς έφηβοι, ήταν πιο εύκολα. Τώρα όλα είναι πιο δύσκολα». Μιλούσαμε για την εφηβεία, για την εμφάνιση, για το πόσο μεγάλη σημασία έχει σήμερα η γνώμη των άλλων. Για το πόσο πιο έντονα μοιάζουν να βιώνουν οι νέοι την ανάγκη να αρέσουν, να γίνονται αποδεκτοί, να ανταποκρίνονται σε όσα περιμένουν οι άλλοι από αυτούς.
Τα λόγια της με έβαλαν σε σκέψεις. Πόσο διαφορετικό είναι άραγε να μεγαλώνει κανείς σήμερα, σε μια εποχή όπου η εικόνα μοιάζει να έχει αποκτήσει μεγαλύτερη δύναμη από ποτέ;
Η εφηβεία ήταν ανέκαθεν μια περίοδος αναζήτησης, αμφισβήτησης και ανασφάλειας. Μια ηλικία κατά την οποία προσπαθείς να ανακαλύψεις την ταυτότητά σου, να κατανοήσεις τον εαυτό σου και να βρεις τη θέση σου στον κόσμο. Η ανάγκη για αποδοχή, η σύγκριση με τους άλλους, η αγωνία για την εξωτερική εμφάνιση δεν είναι καινούρια φαινόμενα. Τα γνωρίσαμε κι εμείς. Τα βιώσαμε, ο καθένας με τον δικό του τρόπο.
Μόνο που σήμερα κάτι έχει αλλάξει.
Ο έφηβος συγκρίνει τον εαυτό του όχι μόνο με τους συμμαθητές του, τους φίλους του ή τους ανθρώπους του άμεσου κοινωνικού του περιβάλλοντος, αλλά και με εκατοντάδες εικόνες που περνούν καθημερινά μπροστά από τα μάτια του. Εικόνες προσεκτικά επιλεγμένες και φιλτραρισμένες, συχνά πολύ μακριά από την πραγματικότητα. Πρόσωπα αψεγάδιαστα, σώματα «ιδανικά», ζωές που μοιάζουν ενδιαφέρουσες, ευτυχισμένες, επιτυχημένες.
Και μέσα σε αυτή την ατελείωτη σύγκριση, πώς να μη γεννηθεί η αίσθηση ότι κάτι του λείπει; Ότι δεν είναι αρκετά όμορφος, αρκετά ενδιαφέρων, αρκετά επιθυμητός; Ότι οι άλλοι ζουν μια ζωή καλύτερη από τη δική του;
Και αυτή η αίσθηση της ανεπάρκειας μπορεί να αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς η σύγκριση δεν σταματά όταν τελειώνει το σχολείο ή όταν κλείνει η πόρτα του σπιτιού. Συνεχίζεται μέσα από μια οθόνη, σχεδόν αδιάκοπα.
Αυτό που με ανησυχεί περισσότερο δεν είναι η επιθυμία των παιδιών να φαίνονται όμορφα ή να είναι αρεστά στους άλλους. Η ανάγκη για αποδοχή είναι βαθιά ανθρώπινη. Ο κίνδυνος βρίσκεται στο να αρχίσουν να ταυτίζουν την προσωπική τους αξία με την εικόνα τους. Να αναζητούν διαρκώς την επιβεβαίωση έξω από τον εαυτό τους. Να αισθάνονται ότι αξίζουν όσο αρέσουν.
Όμως, πόσο ελεύθερος μπορεί να αισθάνεται ένας νέος άνθρωπος όταν προσπαθεί συνεχώς να ανταποκριθεί σε μια εικόνα που πιστεύει ότι οι άλλοι περιμένουν από αυτόν; Και πόσο χώρο αφήνει αυτή η προσπάθεια για να γνωρίσει πραγματικά τον εαυτό του;
Και βέβαια δεν θα ήταν δίκαιο να αποδώσουμε όλη την ευθύνη στα παιδιά ή στην τεχνολογία. Άλλωστε, η υπερβολική σημασία που αποδίδεται στην εξωτερική εμφάνιση δεν γεννήθηκε στα social media. Αντανακλά και τις αντιλήψεις μιας κοινωνίας που συχνά επιβραβεύει περισσότερο το εντυπωσιακό από το ουσιαστικό, την προβολή από την αυθεντικότητα.
Τελικά, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι κάνουν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες τους, αλλά και τι μηνύματα λαμβάνουν από εμάς.
Και μέσα σε έναν κόσμο που τους μαθαίνει διαρκώς πώς να φαίνονται, χρειάζονται ανθρώπους που θα τους βοηθήσουν να ανακαλύψουν ποιοι πραγματικά είναι και, κυρίως, να νιώσουν ότι δεν χρειάζεται να είναι τέλειοι για να είναι αρκετοί.