Κάποιες σχέσεις μπορεί να σε γερνούν πιο γρήγορα απ’ όσο νομίζεις – και δεν είναι πάντα «τοξικές»

Όταν μιλάμε για υγεία και μακροζωία, συνήθως η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τα ίδια πράγματα: πόσο κοιμόμαστε, τι τρώμε, πόσο γυμναζόμαστε και πόσο στρες έχουμε. Υπάρχει όμως ένας παράγοντας που συχνά περνά απαρατήρητος, παρότι επηρεάζει σχεδόν κάθε στιγμή της καθημερινότητάς μας: οι σχέσεις μας.

Μια νέα μελέτη στην ψυχολογία υποστηρίζει ότι οι δύσκολες σχέσεις μπορεί να συνδέονται με ταχύτερη βιολογική γήρανση. Όχι μόνο με περισσότερη στεναχώρια ή ψυχική κόπωση, αλλά με μετρήσιμες αλλαγές που φαίνεται να αφήνουν το αποτύπωμά τους και στο σώμα.

Οι άνθρωποι που μας εξαντλούν χωρίς να το καταλαβαίνουμε

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι περίπου το 30% των συμμετεχόντων είχε τουλάχιστον ένα άτομο στον στενό του κύκλο που προκαλούσε συχνά άγχος, δημιουργούσε προβλήματα ή έκανε τη ζωή πιο δύσκολη. Για αυτά τα πρόσωπα χρησιμοποιήθηκε ο όρος «hasslers» — άνθρωποι που δεν είναι απαραίτητα κακοί ή εχθρικοί, αλλά αποτελούν μια σταθερή πηγή συναισθηματικής επιβάρυνσης. Κι ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο.

Δεν μιλάμε πάντα για τις κλασικές «τοξικές σχέσεις» που αναγνωρίζονται εύκολα. Μιλάμε συχνά για ανθρώπους που αγαπάμε, νοιαζόμαστε ή αισθανόμαστε υπεύθυνοι απέναντί τους. Ανθρώπους που μπορεί να μας γεμίζουν χαρά τη μία μέρα και να μας εξαντλούν την επόμενη.

Το σώμα θυμάται όσα το μυαλό προσπαθεί να αγνοήσει

Η μελέτη έδειξε ότι όσοι είχαν περισσότερους τέτοιους ανθρώπους στη ζωή τους παρουσίαζαν ενδείξεις ταχύτερης βιολογικής γήρανσης. Παράλληλα εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα στρες, περισσότερα συμπτώματα κατάθλιψης, αυξημένους δείκτες φλεγμονής και συνολικά χειρότερη κατάσταση υγείας. Με άλλα λόγια, το χρόνιο συναισθηματικό φορτίο δε μένει μόνο στο κεφάλι μας. Το σώμα φαίνεται να το καταγράφει. Κι αυτό ίσως εξηγεί γιατί κάποιες περίοδοι της ζωής μάς αφήνουν εξαντλημένες, ακόμη κι όταν θεωρητικά «όλα είναι καλά».

Η πιο απρόσμενη διαπίστωση της έρευνας

Θα περίμενε κανείς ότι οι πιο επιβαρυντικές σχέσεις είναι οι ερωτικές. Ωστόσο, η ισχυρότερη σύνδεση με την επιταχυνόμενη γήρανση δεν αφορούσε τους συντρόφους ή τους συζύγους. Αφορούσε μέλη της οικογένειας. Οι γονείς, τα αδέλφια, τα παιδιά και οι συγγενείς ήταν εκείνοι που συνδέθηκαν περισσότερο με τις αρνητικές επιπτώσεις. Ίσως γιατί οι οικογενειακές σχέσεις είναι από τη φύση τους πιο περίπλοκες. Περιέχουν αγάπη, υποχρέωση, ενοχές, προσδοκίες και δεκαετίες κοινής ιστορίας. Δεν είναι σχέσεις από τις οποίες μπορείς απλώς να απομακρυνθείς.

Όταν μια σχέση είναι ταυτόχρονα αγάπη και ψυχικό βάρος

Δεν είναι όλες οι σχέσεις που μας εξαντλούν τοξικές. Κάποιες είναι οι πιο σημαντικές σχέσεις της ζωής μας.  Άνθρωποι που αγαπάμε βαθιά. Άνθρωποι για τους οποίους ανησυχούμε, νοιαζόμαστε και είμαστε πάντα διαθέσιμοι. Άνθρωποι των οποίων τα προβλήματα, οι δυσκολίες και οι αγωνίες γίνονται σταδιακά και δικές μας.

Και κάπου εκεί τα όρια αρχίζουν να θολώνουν. Χωρίς να το καταλάβουμε, αφιερώνουμε όλο και περισσότερη συναισθηματική ενέργεια στο να στηρίζουμε τους άλλους, μέχρι που χάνουμε χώρο για τον εαυτό μας. Δεν συμβαίνει από τη μία μέρα στην άλλη. Συμβαίνει αργά, σχεδόν αθόρυβα. Μια σχέση μπορεί να είναι γεμάτη αγάπη και ταυτόχρονα να μας βαραίνει. Να μας προσφέρει χαρά, αλλά και ένταση. Να μας δίνει αίσθηση σύνδεσης, ενώ παράλληλα μας αφήνει εξαντλημένους.

Το ίδιο συμβαίνει συχνά και μέσα στις οικογένειες. Εκεί όπου η αγάπη συνυπάρχει με τις προσδοκίες, τις ευθύνες, τις παλιές πληγές και τις επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις. Κι επειδή αυτές οι σχέσεις θεωρούνται δεδομένες, σπάνια αναγνωρίζουμε πόσο ψυχικό χώρο καταλαμβάνουν. Μέχρι τη στιγμή που συνειδητοποιούμε ότι δεν είμαστε απλώς κουρασμένοι. Είμαστε συναισθηματικά εξαντλημένοι.

Η λύση δεν είναι να «κόψεις» ανθρώπους από τη ζωή σου

Το πιο σημαντικό ίσως συμπέρασμα της μελέτης είναι αυτό που δε λέει. Δεν αποδεικνύει ότι οι δύσκολοι άνθρωποι προκαλούν γήρανση. Ούτε υποστηρίζει ότι πρέπει να απομακρύνουμε όποιον μας δυσκολεύει. Οι ανθρώπινες σχέσεις δεν είναι τόσο απλές.

Μας υπενθυμίζει όμως κάτι που συχνά ξεχνάμε: η ευεξία δεν είναι μόνο βιολογική. Είναι και κοινωνική. Μερικές φορές η φροντίδα του εαυτού μας σημαίνει να βάλουμε όρια. Άλλες φορές σημαίνει να κάνουμε μια δύσκολη συζήτηση. Και κάποιες φορές ξεκινά απλώς από το να αναγνωρίσουμε πόσο βάρος κουβαλάμε καθημερινά χωρίς να το καταλαβαίνουμε.

Γιατί τελικά, δε μας επηρεάζουν μόνο όσα κάνουμε. Μας επηρεάζουν και οι άνθρωποι που μένουν στο μυαλό μας όταν κλείνει η πόρτα πίσω τους.