«Οδύσσεια»: 3 λόγοι για να μην τη δεις

Γράφει η Μάντυ Βλασσοπούλου 

Έχουν περάσει ακριβώς πέντε ημέρες από την πρεμιέρα της «Οδύσσειας» στις αίθουσες και όποιος έχει μάτια και λογαριασμούς κοινωνικής δικτύωσης θα έχει παρατηρήσει κάτι περίεργο. Κάτω από οποιοδήποτε ανάρτηση που έχει να κάνει με τη διασκευή του ομηρικού έπους από τον Κρίστοφερ Νόλαν («Inception», «Οπενχάιμερ») συγκεντρώνει εκατοντάδες σχόλια, τα οποία ακολουθούν δύο μονοπάτια. Από τη μία πλευρά, τα υβριστικά – για τον Νόλαν, το καστ, τον άνθρωπο πίσω από την ανάρτηση, την οικογένειά του, το Χόλιγουντ και τους σαυρανθρώπους της νέας τάξης πραγμάτων. Από την άλλη πλευρά, τα περιφρονητικά, για τους ημιμαθείς προλαλήσαντες, τους ορκισμένους αντι-σινεφίλ, τα εθνικιστικά απρόσωπα μποτάκια. Τη νέα ταινία του Νόλαν μπορεί να τη μισούν ή να την αγαπούν πάντως, σίγουρα δεν τους περνάει αδιάφορη.

Το εθνικό ζήτημα της «Οδύσσειας»

Σκέφτομαι τις φορές που αποφασίζω να σχολιάσω κάτι στα social media. Η αλήθεια είναι πως τα «μου αρέσει!» και «τέλειο!» μπορούν να καλύψουν όλο το εύρος των θετικών μου συναισθημάτων, σε αντίθεση με το «έλεος!» και το συγκαταβατικό «λυπάμαι…», τα οποία δεν θα μπορούσαν ποτέ να λειτουργήσουν ως δοχείο της ιντερνετικής οργής. Αυτός είναι και ο λόγος που ένας επιτυχημένος αλγόριθμος είναι κατά βάση χτισμένος πάνω στην αγανάκτηση, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, και μάλλον ο λόγος που οι αναρτήσεις για την «Οδύσσεια» καταλήγουν μονίμως μπροστά στα μάτια των ανθρώπων που θα ωφεληθούν λιγότερο από όλους αν τις δουν: εκείνων που έχουν προαποφασίσει πως η ταινία προσβάλλει τον αξιακό τους κανόνα.

Έχει να κάνει με ελιτισμό; Είναι τα ομηρικά έπη ένα απαράβατο οχυρό από το οποίο το Χόλιγουντ θα έπρεπε να κρατήσει μακριά τα βρώμικα χέρια του; Όχι ακριβώς. Ήμασταν πολύ χαρούμενοι να βλέπουμε τον Μπραντ Πιτ με την ανακριβή για την εποχή στολή του, τους αναχρονισμούς και τις βολικές αλλαγές στην πλοκή στην «Τροία» του 2003. Οι «300» του 2006 δε, είχαν μέχρι και έναν queer coded (δηλαδή, αισθητικά αποτυπωμένο ως κουίρ, χωρίς να επιβεβαιώνεται λεκτικά) χαρακτήρα, τον Ξέρξη. Ο σκηνοθέτης Ζακ Σνάιντερ και ο δημιουργός του κόμικ στο οποίο βασίστηκε η ταινία, Φρανκ Μίλερ, βέβαια, προνόησαν ώστε ο ανδρόγυνος θεός-βασιλιάς να μη βρίσκεται με τη δική «μας» πλευρά της ιστορίας. Αυτό μπορεί να συγχωρεθεί.

Υπάρχει μια λέξη γι’ αυτό

Άρα, το πρόβλημα δεν έγκειται στις δημιουργικές ελευθερίες του σκηνοθέτη γύρω από την «Οδύσσεια» του Ομήρου, αλλά συγκεκριμένα γύρω από τους ηθοποιούς που επιλέχθηκαν. Οι άνθρωποι που θα μποϊκοτάρουν την «Οδύσσεια» δεν θα έδιναν ποτέ στη Λουπίτα Νιόνγκο την ευκαιρία να αποδείξει αν είναι αρκετά όμορφη για το ρόλο της Ωραίας Ελένης, επειδή πιστεύουν πως μια μαύρη γυναίκα δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι το πρόσωπο αυτής της μυθικής ομορφιάς. Αντιθέτως, ίσως αυτή η μαύρη γυναίκα θα έπρεπε να μας πει «ευχαριστώ» που την αφήσαμε να εμπλακεί με την αρχαία ελληνική κληρονομιά. Ή, τέλος πάντων, κάπου εκεί φαντάζομαι ότι θα με οδηγούσε το να ακολουθήσω τη σκέψη τους.

Την ίδια τύχη είχε ο Έλιοτ Πέιτζ, ένας ηθοποιός του οποίου η φυλομετάβαση πήρε δημόσια διαάσταση. Για πολύ καιρό, το ίντερνετ ήταν νευριασμένο για το γεγονός πως ο Πέιτζ θα έπαιζε τον ρόλο του Αχιλλέα «μας». Όταν έγινε γνωστό ότι θα υποδύεται τον Σίνωνα, ξαφνικά το παραμύθι άλλαξε. Γιατί παίζει τον Σίνωνα «μας», του οποίου την παρουσία στην «Οδύσσεια» είχαμε όλοι υπόψιν από πριν; Απόδειξη της τρανσφοβίας τους, τα σχόλια γύρω από τον ηθοποιό δεν έχουν να κάνουν με τις υποκριτικές του ικανότητες, αλλά με την «woke ατζέντα», τις αντωνυμίες που χρησιμοποιεί και δεν χρησιμοποιεί, το αν ήταν ωραίος πριν ή αν είναι ωραίος τώρα κ.ο.κ. Η απλή παρουσία ενός τρανς ηθοποιού είναι αυτή ακριβώς που «γελοιοποιεί» το έπος.

Οργανωμένα και νοικοκυρεμένα

Δεν είναι τυχαίο, πάντως, που σε κάθε ανάρτηση εμφανίζονται πραγματικοί και ψεύτικοι λογαριασμοί με βασική τους εναντίωση τις επιλογές του Νόλαν στο κάστινγκ. Υπάρχει μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων που θεωρεί πως τα ομηρικά έπη τής ανήκουν δικαιωματικά και πως οφείλουν να μιλήσουν για την ντροπή. Ο Δημήτρης Νάτσιος, πρόεδρος του Χριστιανικού-εθνικιστικού κόμματος «Νίκη» αναρωτήθηκε για ποιο λόγο η ελληνική κυβέρνηση ενέκρινε χρηματοδότηση ύψους 6,5 εκατομμυρίων ευρώ στην παραγωγή του Νόλαν, η οποία πραγματοποίησε το μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων της στην Ελλάδα.

Σε επιστολή του προς την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Γ. Μενδώνη αναφέρει πως μια φρόνιμη επιλογή για τον Οδυσσέα θα ήταν ο «Έλληνας πολίτης και βραβευμένος με Όσκαρ Τομ Χανκς», μια σωστή τακτική θα ήταν να μη νομιμοποιείται η «χρηματοδότηση παραγωγών που προωθούν ιδεολογικές παρεκκλίσεις τύπου “woke”» και προτείνει την «ανάκληση της χρηματοδότησης, επικαλούμενη λόγους προσβολής της πολιτισμικής μας κληρονομιάς».

Ένας πραγματικός λόγος για μποϊκοτάζ

Από την άλλη πλευρά, η Δυτική Σαχάρα, δίνει έναν έγκυρο λόγο για το μποϊκοτάζ της «Οδύσσειας». Ένα μέρος των γυρισμάτων της ταινίας έγιναν στην Ντάχλα, μια πόλη που συμπεριλαμβάνεται στα εδάφη της πρώην ισπανικής αποικίας της, της οποίας η στρατιωτική κατοχή και προσάρτηση από το Μαρόκο δεν αναγνωρίζεται στο διεθνές δίκαιο. Το επιχείρημα του Μετώπου Πολισάριο, το οποίο απαιτεί την ανεξαρτητοποίηση της Αραβικής Λαϊκής Δημοκρατίας της Σαχάρας, είναι πως η παραγωγή της «Οδύσσειας» στα ιστορικά τους εδάφη νομιμοποιεί τις διεκδικήσεις του Μαρόκου, διαγράφοντας ταυτόχρονα την ιστορία της χώρας.

Η Μαρία Καριόν, Διευθύντρια του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Δυτικής Σαχάρας, αναφέρει: «Οι κατοχικές δυνάμεις ασκούν πολιτιστική γενοκτονία εναντίον του λαού των Σαχράουι, καθώς και εθνοκάθαρση. Παραμένοντας σιωπηλός για έναν χρόνο και στη συνέχεια χρησιμοποιώντας αυτό το οπτικό υλικό, ο Νόλαν έχει ουσιαστικά καταστεί συνεργός της μαροκινής κατοχής της Δυτικής Σαχάρας». Υπέρ του μποϊκοτάζ στάθηκαν και σκηνοθέτες, ηθοποιοί και επαγγελματίες του χώρου, μιλώντας για το υποκριτικά αντιπολεμικό μήνυμα της ταινίας.

Πάντως, μέχρι στιγμής ούτε «σωστοί», ούτε «λάθος» λόγοι έχουν καταφέρει να σταθούν εμπόδιο στην πορεία της ταινίας, η οποία έχει καταφέρει να φτάσει τα 264 εκατομμύρια στο παγκόσμιο box office, ξεπερνώντας κάθε προσδοκία.

Διάβασε περισσότερα ΕΔΩ