Τελικά η τηλεόραση πεθαίνει; 3 τηλεκριτικοί απαντούν
Η τηλεόραση πεθαίνει ή απλώς αλλάζει πρόσωπο, τρόπο και συνήθειες; Στην εποχή που το τηλεκοντρόλ μοιάζει να έχει χάσει τη δύναμή του απέναντι στο smartphone, που οι σειρές μετακομίζουν στις streaming πλατφόρμες και η νέα γενιά επιλέγει να βλέπει ό,τι θέλει, όποτε θέλει και από όπου θέλει, η μικρή οθόνη βρίσκεται μπροστά στη μεγαλύτερη – ίσως – κρίση της ιστορίας της.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Τηλεόρασης – που τιμάται κάθε χρόνο στις 21 Νοεμβρίου – 3 πολύ έμπειροι δημοσιογράφοι και τηλεκριτικοί, ο Κωνσταντίνος Αντωνάτος, η Αφροδίτη Γραμμέλη και ο Γρηγόρης Μελάς, καταθέτουν τις απόψεις τους για το παρόν και το μέλλον της ελληνικής τηλεόρασης. Μιλούν για την κρίση των ιδεών, την ανακύκλωση των ίδιων τηλεοπτικών συνταγών και προσώπων, την απουσία τόλμης και επενδύσεων, αλλά και για την ευθύνη των ίδιων των τηλεθεατών. Οι απαντήσεις τους δεν συγκλίνουν απαραίτητα. Άλλος βλέπει μια τηλεόραση που γερνάει, άλλος ένα Μέσο που μεταμορφώνεται και άλλος μια εποχή που έχει ήδη τελειώσει. Ένα, όμως, μοιάζει βέβαιο: η τηλεόραση δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με τους όρους του χθες. Το ερώτημα είναι αν έχει ακόμη τη διάθεση και, κυρίως, την τόλμη να διεκδικήσει το αύριο.
Κωνσταντίνος Αντωνάτος

Κωνσταντίνε, τελικά η τηλεόραση πεθαίνει;
Η τηλεόραση γερνάει και δεν πρέπει να την αφήσουμε να υποκύψει στα τραύματά της και στη φθορά του χρόνου.
Πρέπει, αντίθετα, να την κάνουμε να καταλάβει ποια είναι η κατεύθυνση που θα της δώσει ξανά ζωή και κίνητρα για να αναγεννηθεί. Να αναγνωρίσει ποιοι είναι οι άνθρωποι που μπορούν να την κάνουν αντάξια των τηλεοπτικών δικτύων του εξωτερικού, αλλά και να καταλάβει ο κόσμος ότι η δωρεάν τηλεόραση, όπως την ξέρουμε στην Ελλάδα τα τελευταία 30 και πλέον χρόνια, πεθαίνει.
Η νέα εποχή της θα πρέπει να περάσει σε ένα καθεστώς χρεώσιμης πολυτέλειας, που θα καλεί τον θεατή να συμμετέχει ενεργά και να πληρώνει για ένα αγαθό που θα του προσφέρει υπηρεσίες υψηλότερου επιπέδου από αυτές που απολαμβάνει σήμερα.
Τι λείπει από την τηλεόραση σήμερα;
Λείπει το κεφάλαιο. Από τη μία, η τηλεόραση έχει έλλειψη πόρων και, από την άλλη, της λείπει η τόλμη για καινοτομία, όπως υπήρχε στις αρχές των ’90s.
Από εκεί και μετά τη χάσαμε. Κάθε φορά, δηλαδή, που ένας επιχειρηματίας αποφασίζει να επενδύσει σοβαρά στην τηλεόραση –γι’ αυτό βάζω πρώτο το κεφάλαιο– έρχεται και η καινοτομία. Δυστυχώς, όμως, αυτοί οι κύκλοι ολοκληρώνονται: οι άνθρωποι επενδύουν στις επιχειρήσεις τους και στη συνέχεια μπαίνουν σε καθεστώς συντήρησης. Αν δεν καταλάβουν ότι η τηλεόραση δεν μπορεί απλώς να συντηρείται, δεν πρόκειται να οδηγηθούμε πουθενά.
Πιστεύεις ότι η ύπαρξη των ίδιων στελεχών επί 20 και 30 χρόνια έχει διαδραματίσει ρόλο στη σημερινή κατάσταση της τηλεόρασης;
Δεν είναι ακριβώς αυτό. Ρόλο παίζει το γεγονός ότι τα στελέχη που παραμένουν στις θέσεις τους ακολουθούν την πεπατημένη, γιατί… better safe than sorry. Δεν είναι πρόβλημα ένα στέλεχος που έχει 30 ή 35 χρόνια καριέρας στα τηλεοπτικά γραφεία και στις διοικήσεις.
Το πρόβλημα είναι ένα δειλό στέλεχος που, προκειμένου να διατηρήσει τη θέση του, κάνει μέτριες επιλογές, με αποτέλεσμα να μην οδηγούμαστε σε κανενός είδους καινοτομία.
Εκεί όπου αναλαμβάνουν θέσεις στις διοικήσεις νεότεροι άνθρωποι, βλέπουμε αποτέλεσμα και πρωτιές. Αν αναλύσουμε τα πρώτα κανάλια αυτήν τη στιγμή –εκείνα που κατακτούν τις πρωτιές στην prime time– θα διαπιστώσουμε ότι αυτό είναι αποτέλεσμα της παρουσίας ανθρώπων νεότερης γενιάς σε σχέση με τον ανταγωνισμό τους.
Αφροδίτη Γραμμέλη

Αφροδίτη, τελικά η τηλεόραση πεθαίνει;
Η τηλεόραση δεν πεθαίνει και δεν θα πεθάνει ποτέ. Η τηλεόραση αλλάζει. Και αλλάζει ριζικά, όπως αλλάζουν όλα γύρω μας.
Ωστόσο, ειδικά φέτος, διακρίνω ότι τα πρωινά «ψυχαγωγικά» μαγκαζίνο αρχίζουν να πληρώνουν το τίμημα αυτού του συνδυασμού ενημέρωσης και ψυχαγωγίας. Το συγκεκριμένο είδος φαίνεται πως δεν τραβάει πια, κάτι που αποτυπώνεται και στα νούμερα τηλεθέασης. Άρα χρειάζεται, είτε μια πιο καθαρή ψυχαγωγία, είτε ακόμα και αλλαγή στα πρόσωπα. Έχουν αρχίσει να κουράζουν ορισμένα πρόσωπα. Ο κόσμος έχει συνηθίσει κάποιους ανθρώπους να κάνουν κάτι πολύ συγκεκριμένο, ξέρει τι περιμένει από αυτούς. Οπότε, είναι δύσκολο να πειστεί ότι οι ίδιοι άνθρωποι, μετά από πάρα πολλά χρόνια, σχεδόν 2 δεκαετίες, μπορούν ξαφνικά να αλλάξουν και να κάνουν κάτι εντελώς διαφορετικό.
Θεωρώ ότι ήρθε η ώρα να δοκιμαστούν νέοι παρουσιαστές σε πολλά επίπεδα, να αλλάξει το περιεχόμενο των εκπομπών, να σταματήσει αυτό το μοντέλο «παρουσιαστής-πάνελ», που δεν υπάρχει σε καμία χώρα, ούτε καν στην Αμερική, όπου η ψυχαγωγική τηλεόραση έχει αρκετά κοινά στοιχεία με τη δική μας. Και πιστεύω ότι αυτή η αλλαγή θα γίνει, θέλοντας και μη.
Ήδη, δηλαδή, πλησιάζουν τα Χριστούγεννα και οι εκπομπές ασθμαίνουν, όπως ασθμαίνουν συνήθως λίγο πριν το Πάσχα.
Και οι σειρές, όμως, βλέπουμε ότι έχουν αλλάξει και ότι έχουν επηρεαστεί από τις συνδρομητικές πλατφόρμες. Πλέον, τα δραματικά-ερωτικά μυθιστορήματα που πατούν πάνω στις δεκαετίες του ’50 και του ’60 – ειδικά μετά τις Άγριες Μέλισσες– δεν έχουν πια την ίδια δυναμική. Επίσης, οι σειρές με τα πάρα πολλά επεισόδια έχουν κουράσει το νεανικό κοινό. Από την άλλη, κάνουν θραύση στις μεγαλύτερες ηλικίες. Οπότε, αυτό θα πρέπει να συνδυαστεί. Άλλο προϊόν θέλουν οι ηλικίες άνω των 35-40 και άλλο περιεχόμενο θέλουν οι νεότεροι. Χρειάζονται πιο funny, ευχάριστες σειρές και οικογενειακές κωμωδίες.
Ο ALPHA «χτίζει» ένα κοινό. Με βάση τα στοιχεία που έχουμε για το πρώτο δίμηνο, η Gen Z έχει επιστρέψει. Και έχει επιστρέψει στη μυθοπλασία του ALPHΑ, γιατί είναι πιο φρέσκια και έχει αρκετά καλές κωμωδίες.
Χρειάζονται βέβαια και τα shows -εγώ πιστεύω πάρα πολύ σε αυτήν την ψυχαγωγία! Χαρακτηριστικά, το The Voice πουλάει σαν ζεστό ψωμί. Υπάρχει όμως υποχώρηση στα reality. Ακόμα και το GNTM που κάνει μια συμπαθητική τηλεθέαση δεν έχει το αντίκρυσμα που είχε στον κόσμο.
Λείπουν οι φρέσκες ιδέες;
Λείπουν, γιατί όλοι προσπαθούμε να δούμε τι πάει καλά για να το αντιγράψουμε. Αυτή είναι μια ελληνική νοοτροπία και πατέντα, την οποία εγώ ποτέ δεν κατάλαβα. Ισχύει και στη ζωή και στην κοινωνία.
Είναι αυτό που λέμε… «η μέθοδος του video club». Επειδή ήταν το πρώτο στοιχείο που κοινωνικά έκανε μία έκρηξη και ευδοκίμησε, θυμάμαι ότι, όταν άνοιξε το πρώτο video club, ξαφνικά ξεφύτρωνε σε κάθε τετράγωνο και από ένα. Το ίδιο έγινε και με το frozen yogurt, για παράδειγμα. Και τώρα γίνεται με το smash burger. Το ίδιο ισχύει και στην τηλεόραση. Γι’ αυτό προηγουμένως έφερα και το παράδειγμα των Άγριων Μελισσών.
Οι Άγριες Μέλισσες επηρέασαν πολύ τη δραματουργία, σε τέτοιο βαθμό που τελικά αυτή η επιρροή λειτούργησε ακόμη και εις βάρος τους. Δηλαδή, μετά, όλοι προσπάθησαν να κάνουν Άγριες Μέλισσες. Αντί να εμπνευστούν από την επιτυχία τους και να δημιουργήσουν κάτι δικό τους, άρχισαν να αντιγράφουν τη συνταγή, χωρίς καν να αλλάζουν ουσιαστικά τα στοιχεία της. Αυτό πια δεν τραβάει. Χρειάζεται αλλαγή και ανανέωση, χρειάζονται άλλες ιδέες.
Επίσης, δεν μπορείς να αντλείς περιεχόμενο από το διαδίκτυο για να το μεταφέρεις στην τηλεόραση. Ο χρήστης του διαδικτύου το έχει δει ήδη κι εσύ το παρουσιάζεις αφ’ υψηλού, με καθυστέρηση χρονική. Δεν έχει κανένα ενδιαφέρον.
Τέλος, θα πρέπει να πάψει η ελληνική τηλεόραση να αναλύει τα πάντα.
Συνεπώς, αυτό που λείπει σε μεγάλο βαθμό είναι το πρωτογενές περιεχόμενο;
Ναι! Χρειάζεται πληροφορία, ένα παράθυρο στον κόσμο και στην πόλη, ένα νέο μοντέλο ψυχαγωγίας που να δημιουργεί πραγματικά χαρά – όχι απλώς γέλιο στο πλατό, αλλά χαρά στον κόσμο που παρακολουθεί. Χρειάζεται να φτάνει στον τηλεθεατή μια πληροφορία που ενδεχομένως δεν θα έβρισκε στο διαδίκτυο. Και αυτό σημαίνει επαφή με ανθρώπους, προσέγγιση σημείων και καταστάσεων όπου δεν μπορεί να έχει πρόσβαση ένας άνθρωπος που δεν είναι δημοσιογράφος, αλλά χρειάζεται και μια διαφορετική νοοτροπία.
Το μοντέλο «έχουμε ένα θέμα ή ένα πρόσωπο και οι μισοί το λιθοβολούμε, ενώ οι άλλοι μισοί το ανεβάζουμε στην κορυφή του βουνού» είναι παρωχημένο, δεν έχει πια νόημα και δείχνει μια εσωστρέφεια και μια ανακύκλωση σχεδόν βασανιστική. Κάθε εβδομάδα συζητάμε ξανά και ξανά ένα θέμα, με έναν τρόπο που θυμίζει άλλες εποχές, τότε που τέτοιες συζητήσεις περιορίζονταν σε γειτονιές και αυλές. Εμένα όλο αυτό μου θυμίζει τις κυρίες της αυλής, που βάζουν τα χέρια στη μέση και οι μισές λένε «α, η έτσι, η αλλιώς» και οι άλλες μισές απαντούν «μα, είναι καλό κορίτσι!».
Πιστεύεις ότι χρειάζεται – εκτός από την ανανέωση προσώπων μπροστά από τις κάμερες- ανανέωση και στα στελέχη των καναλιών που ρίχνουν στο τραπέζι τις ιδέες;
Για εμένα, η μεγάλη μάστιγα και ένα από τα βασικά προβλήματα της τηλεόρασης είναι, σε μεγάλο βαθμό, τα στελέχη και οι αρχισυντάκτες πολλών εκπομπών. Πρέπει να ανανεωθεί το έμψυχο υλικό πίσω από τις κάμερες. Δεν μπορούν οι ίδιοι άνθρωποι που διοικούν και εισηγούνται ιδέες στα κανάλια εδώ και 30 χρόνια να αντιληφθούν εύκολα και να υιοθετήσουν την αλλαγή. Δεν μπορούν να αφουγκραστούν τι πραγματικά συμβαίνει γύρω τους και πώς σκέφτονται οι νεότερες γενιές.
Κι εγώ δυσκολεύομαι. Θα πρέπει να προσπαθήσω για να καταλάβω. Δεν μου έρχεται αυτόματα η πληροφορία, γιατί δεν ανήκω σε αυτές τις γενιές. Κι εγώ χρειάστηκε να ψάξω και να διαβάσω τους στίχους του ΛΕΞ, για να δω τι νιώθουν τα παιδιά αυτών των γενεών. Και ανακάλυψα έναν φοβερό στίχο που ταιριάζει απόλυτα με το θέμα που συζητάμε: «Η ζωή μου φωτίζεται από 10 οθόνες». Το φως των παιδιών μας έρχεται δυστυχώς από τις οθόνες και όχι από τον έξω κόσμο.
Επειδή το διαδίκτυο αυτό κάνει, εγκλωβίζει το φως σε μια οθόνη, ας προσπαθήσει η τηλεόραση να φέρει το φως το κανονικό σε αυτήν την οθόνη. Και ίσως το παιδί, μέσα στο σπίτι όπως κυκλοφορεί, να ρίξει μια κλεφτή ματιά.
Με συγκλόνισε ο ΛΕΞ. Πιστεύω βαθιά ότι πρέπει να μελετάμε τα νέα παιδιά. Και δεν είναι εύκολο. Είναι σαν να προσπαθείς να κατανοήσεις μια ξένη γλώσσα. Εγώ, για παράδειγμα, ρωτάω συχνά και τους νεότερους συναδέλφους να μου εξηγήσουν λέξεις, ορολογίες, εκφράσεις, τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν. Και πολλές φορές δυσκολεύομαι. Και να κατανοήσω και, πολύ περισσότερο, να υιοθετήσω. Αλλά είναι απολύτως λογικό!
Δεν έχει, όμως, και κανένα νόημα να προσπαθήσω να ξαναγίνω 30 χρόνων. Δεν γίνεται! Και, κυρίως, είναι γραφικό. Αυτό δεν πρέπει να συμβαίνει ούτε στην τηλεόραση. Ο 30άρης να είναι 30άρης και ο 50άρης να είναι 50άρης. Δεν χρειάζεται ο δεύτερος να υποδύεται ότι θα καθίσει με τη νεολαία και θα γίνει ένα με αυτήν. Κάτσε με τη νεολαία, αλλά 50 θα είσαι και πάλι. Συγγνώμη!
Από την άλλη, δεν είπαμε να αποκλείσουμε τους μεγαλύτερους ανθρώπους και την εμπειρία τους. Κάθε άλλο. Η εμπειρία χρειάζεται, όπως χρειάζονται η γνώση, η ωριμότητα και η ψυχραιμία. Γιατί ο παρορμητισμός, που συχνά συνοδεύει τη νεότητα, μπορεί να είναι δημιουργικός, αλλά μπορεί να αποδειχθεί και καταστροφικός, ειδικά στο γυαλί.
Γρηγόρης Μελάς

Γρηγόρη, τελικά η τηλεόραση πεθαίνει;
Εξαρτάται από το τι ακριβώς ορίζουμε ως τηλεόραση. Αν εννοούμε εκείνη την παλιά συνήθεια που καθόριζε πότε θα φάμε, πότε θα ενημερωθούμε, πότε θα διασκεδάσουμε, αλλά και τι θα έχουμε να συζητήσουμε την επόμενη μέρα στο γραφείο, τότε αυτού του είδους η τηλεόραση δεν πεθαίνει. Έχει ήδη πεθάνει! Η «δικτατορία» του προγράμματος έχει τελειώσει.
Ο σύγχρονος τηλεθεατής δεν μπορεί πλέον να δεχτεί ότι θα καθίσει στις 9 το βράδυ και θα περιμένει να τελειώσουν τα 10 λεπτά διαφημίσεων για να παρακολουθήσει τη συνέχεια μιας σειράς. Με αυτήν τη λογική, για μένα, έχει τελειώσει η έννοια της κλασικής τηλεόρασης.
Αν, όμως, μιλάμε για την ουσία της τηλεόρασης, δηλαδή για την κινούμενη εικόνα και τον ήχο, τότε θεωρώ ότι δεν βρισκόμαστε στην παρακμή της, αλλά στη χρυσή εποχή της. Υπάρχουν δεκάδες παραγωγές, απλώς έχει αλλάξει ο τρόπος θέασης. Αυτή η -μεγάλη σε φάρδος- τηλεόραση που είχαμε παλιά έχει σπάσει σε χιλιάδες μικρά κομμάτια και έχει μπει στην τσέπη μας, μέσα από το streaming. Είναι αυτό τηλεόραση; Θέλουμε να το θεωρούμε τηλεόραση; Αυτό είναι μια άλλη κουβέντα.
Η τηλεόραση, με την κλασική της έννοια, περνάει μια πολύ δύσκολη περίοδο.
Με τις σημερινές συνθήκες εργασίας και τον τρόπο που είναι διαμορφωμένη η καθημερινότητά μας, είναι δύσκολο να καθίσουμε μπροστά στην οθόνη για να δούμε στις 7 το πρωί την πρωινή ενημερωτική εκπομπή, στις 10 το πρωινάδικο και στη 1 το δελτίο ειδήσεων. Με αυτήν την έννοια, ναι, πιστεύω ότι η κλασική τηλεόραση ψυχορραγεί.
Υπάρχει, βέβαια, ένα πεδίο που εξακολουθεί να αποδεικνύει τη δύναμή της: το live. Αναφέρομαι στα κορυφαία αθλητικά προγράμματα. Εκεί, θεωρώ ότι η τηλεόραση εξακολουθεί να δείχνει τη δυναμική της. Ξέρεις, όμως, τι άλλο έχουμε χάσει; Αυτό που ζούσα στα παιδικά και εφηβικά μου χρόνια: να καθόμαστε 4 άνθρωποι σε ένα σαλόνι, να βλέπουμε μια σειρά ή μια εκπομπή και να συζητάμε μεταξύ μας. Τώρα, οι 4 άνθρωποι που κάθονται μαζί είναι ο καθένας στο κινητό του. Ακόμα και για να φλερτάρει! Είναι κι αυτές συνήθειες της εποχής.
Άρα πιστεύεις ότι για αυτή την κατάσταση φταίει η εποχή που ζούμε;
Φταίμε κι εμείς! Οι άνθρωποι που εργαζόμαστε στην τηλεόραση, αλλά και εμείς που την παρακολουθούμε. Θέλουμε κάτι εύκολο και γρήγορο. Δεν καθόμαστε να παρακολουθήσουμε μια ωραία συνέντευξη με έναν ενδιαφέροντα καλεσμένο. Θέλουμε να πάρουμε απλώς το «ζουμί». Εκεί, όμως, χάνεται και η ουσία. Είναι σαν να διαβάζεις μόνο τους τίτλους ενός περιοδικού ή ενός site, χωρίς να διαβάζεις το ίδιο το κείμενο. Χάνεις το μεγαλύτερο μέρος της ουσίας που θέλει να σου μεταφέρει ο συντάκτης. Ο τίτλος σού λέει κάτι, αλλά υπάρχουν πολλά ακόμη σημαντικά στοιχεία.
Εκεί, λοιπόν, θεωρώ ότι έχουμε ευθύνη και εμείς ως θεατές.
Την τηλεόραση την πεθαίνουμε εμείς οι ίδιοι, μέσα από τις επιλογές μας. Δεν μπορεί μια πολύ ωραία συνέντευξη να κάνει χαμηλή τηλεθέαση και ένα reality, στο οποίο ο ένας προσβάλλει τον άλλον, να σημειώνει υψηλά ποσοστά.
Παρακολουθώντας τα νούμερα τηλεθέασης, βλέπουμε ότι το κοινό της τηλεόρασης δεν είναι η Gen Z. Η νέα γενιά μοιάζει να της γυρίζει την πλάτη. Τι πιστεύεις ότι φταίει και συμβαίνει αυτό;
Είναι η ευκολία του κινητού. Θα σου πω τι μου συνέβη πρόσφατα. Ξύπνησα μια μέρα στις 5 το πρωί και άρχισα να σκρολάρω. Έπεσα, λοιπόν, πάνω σε έναν πολύ ωραίο τύπο, με τον οποίο γελάω πολύ. Μου φτιάχνει το κέφι, είναι απίστευτος. Αμέσως μετά, έπεσα πάνω σε έναν stand-up comedian, ο οποίος έχει μονίμως το ίδιο μοτίβο, τις ίδιες ερωτήσεις, τις ίδιες προσβολές. Πράγματα που δεν θα δεχόμασταν στην τηλεόραση. Κι όμως, υπάρχει κόσμος που απολαμβάνει να τον ακούει να τον βρίζει. Μιλάμε για χυδαίες βρισιές. Αν όλα αυτά συνέβαιναν στην τηλεόραση, θα αντιδρούσαμε. Εδώ, κατά τη γνώμη μου, υπάρχει ευθύνη του ΕΣΡ, που δεν βάζει κάποιον φραγμό. Και δεν το λέω από σοβαροφάνεια. Θεωρώ ότι στα social media έχουμε ξεφύγει. Δεν υπάρχει δικαιολογία.
Επίσης, οι νέοι δεν βλέπουν τηλεόραση, γιατί δεν έχουν πια κριτήριο. Ίσως, όμως, γιατί τους έχουμε καταστρέψει τα όνειρα, τη ζωή και την καθημερινότητα. Παλιά, μέσα από ένα σίριαλ, μπορούσαμε να ταξιδέψουμε. Τώρα, πού να ταξιδέψουν τα παιδιά, όταν παίρνουν 700 ευρώ και έχουν να πληρώσουν 500 ευρώ ενοίκιο για ένα διαμέρισμα 30 τετραγωνικών; Εγώ φοβάμαι ότι αυτή η γενιά, εκτός από την τηλεόραση, στην οποία γυρίζει την πλάτη, σε λίγο θα αρχίσει να μαχαιρώνεται στους δρόμους.
Δεν ξέρω τελικά αν η νέα γενιά έχει γυρίσει την πλάτη στην τηλεόραση. Ξέρω ότι η τηλεόραση δεν είναι αυτή που αξίζει στη νέα γενιά.
Θα έπρεπε η τηλεόραση να αναζητήσει και άλλους τρόπους για να προσεγγίσει και να προσφέρει στη νέα γενιά. Θεωρώ, επίσης, ότι η δημόσια τηλεόραση, η οποία θα έπρεπε να έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια, ασθμαίνει.