Παγκόσμια Ημέρα Διατροφικών Διαταραχών: Πώς θα πείσουμε κάποιον πάσχοντα να ζητήσει βοήθεια;

Στο άκουσμα των λέξεων ανορεξία ή βουλιμία, πολύς κόσμος παγώνει. Κυρίως γιατί δεν αφορούν μόνο το φαγητό ή το βάρος, αλλά η διαχείρισή τους είναι το σύμπτωμα έντονου ψυχικού πόνου, φόβου, χαμηλής αυτοεκτίμησης, τελειοθηρίας, ανάγκης ελέγχου και σίγουρα δυσκολίας στη διαχείριση συναισθημάτων. Η νόσος, είτε η μια, είτε η άλλη, οδηγεί σε μια οπτική του εαυτού στρεβλή, τόσο στην εικόνα του σώματος («είμαι πολύ χοντρή!»), όσο και στην αυτοεκτίμηση («εάν δεν καταφέρω να φτάσω αυτά τα κιλά, δεν θα αξίζω τίποτα!»).

Η ταλαιπωρία και η δυσφορία που βιώνουν καθημερινά είναι τόσο έντονες που δεν αφήνουν συνήθως χώρο για κάτι άλλο, για προσωπική ζωή, για εξέλιξη, για δραστηριότητες, για χαρά, για δημιουργία! Έρχονται τόσα μέλη οικογενειών με πάσχον μέλος στο γραφείο μου και με ρωτούν όλοι την ίδια πρώτη ερώτηση: «Πώς θα την/τον κάνω να ζητήσει βοήθεια;». Νιώθουν ότι πρέπει να βρουν τα σωστά λόγια για να την/τον πείσουν να ξεκινήσει θεραπεία, ενώ στην πραγματικότητα, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι να βρούμε τα «τέλεια» επιχειρήματα, αλλά να δημιουργήσουμε μια σχέση μέσα στην οποία το άτομο θα νιώσει ασφαλές να μιλήσει για όσα βιώνει.

Ξεκινήστε από την ανησυχία, όχι από την κριτική

Όταν ανησυχούμε για κάποιον, είναι φυσικό να θέλουμε να τον ταρακουνήσουμε ή να τον κάνουμε να καταλάβει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Ωστόσο, σχόλια όπως «κοίτα πώς έχεις γίνει», «πρέπει να φας» ή «δεν γίνεται να συνεχίσεις έτσι» συχνά προκαλούν άμυνα και απομάκρυνση.

Αντίθετα, βοηθά να μιλήσουμε για όσα παρατηρούμε και νιώθουμε εμείς:

• «Σε βλέπω να δυσκολεύεσαι τον τελευταίο καιρό και ανησυχώ για σένα».
• «Μου φαίνεται ότι περνάς κάτι πολύ δύσκολο και θα ήθελα να είμαι δίπλα σου».

Όταν η συζήτηση ξεκινά από τη φροντίδα και όχι από την κριτική, είναι πιο πιθανό το άτομο να παραμείνει ανοιχτό στον διάλογο.

Ποιότητα ζωής, όχι κιλά

Πολύ σημαντικό είναι να δώσουμε έμφαση στην ποιότητα ζωής της/του που φθίνει κι όχι στα κιλά που έχουν μειωθεί! Είναι ένας αγώνας που δεν θα κερδίσετε και πρέπει να γίνει μόνο στα πλαίσια του τι χάνει αυτή τη στιγμή από τη ζωή της/του, τα ταξίδια που δεν πηγαίνει, οι έξοδοι που αδυνατεί να ακολουθήσει, οι σχέσεις που δεν μπορεί να κάνει, η σχολή που έχει μείνει στη μέση γιατί δεν μπορεί να παρακολουθήσει, η δουλειά που παράτησε γιατί δεν τα κατάφερνε να αντέξει την ημέρα και όλα όσα κάνει ένας άλλος άνθρωπος στη ηλικία της/του και παρακολουθεί από μακριά!

Ακονίστε τις δεξιότητες επικοινωνίας

Μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες επικοινωνίας είναι η ενεργητική ακρόαση. Οι περισσότεροι άνθρωποι με διαταραχές πρόσληψης τροφής έχουν ήδη ακούσει δεκάδες συμβουλές για το τι «πρέπει» να κάνουν. Αυτό που συχνά τους λείπει είναι κάποιος που θα προσπαθήσει πραγματικά να καταλάβει την εμπειρία τους.

Η ακρόαση χωρίς διακοπές, χωρίς βιαστικές λύσεις και χωρίς υποτίμηση των συναισθημάτων τους χτίζει εμπιστοσύνη. Μερικές φορές, το πιο βοηθητικό που μπορούμε να πούμε είναι:

• «Ακούγεται πολύ δύσκολο αυτό που βιώνεις».
• «Σε ευχαριστώ που το μοιράζεσαι μαζί μου».

Αυτές οι φράσεις επικυρώνουν το βίωμα του άλλου και μειώνουν το αίσθημα μοναξιάς που συχνά συνοδεύει τη διαταραχή.

Δημιουργήστε ένα πλαίσιο ασφάλειας και αποδοχής

Η ντροπή αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συναισθήματα στις διαταραχές πρόσληψης τροφής. Πολλοί άνθρωποι φοβούνται ότι θα χαρακτηριστούν υπερβολικοί, αδύναμοι ή ότι κανείς δεν θα καταλάβει πραγματικά τι περνούν.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μεταφέρουμε ένα ξεκάθαρο μήνυμα αποδοχής: ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από το βάρος, την εμφάνιση ή τη συμπεριφορά τους γύρω από το φαγητό.

Η ασφάλεια δημιουργείται όταν το άτομο νιώθει ότι μπορεί να εκφράσει ακόμη και τις πιο δύσκολες σκέψεις του χωρίς να φοβάται την κριτική ή την απόρριψη.

Σεβαστείτε την αμφιθυμία του

Ένα συχνό χαρακτηριστικό των διαταραχών πρόσληψης τροφής είναι η αμφιθυμία απέναντι στη θεραπεία. Ένα μέρος του ατόμου μπορεί να θέλει να απαλλαγεί από την εξάντληση, το άγχος και τις ενοχές, ενώ ένα άλλο μέρος φοβάται την αλλαγή.

Αυτό δεν είναι πείσμα ούτε έλλειψη κινήτρου. Είναι μέρος της ίδιας της διαταραχής.

Όταν αναγνωρίζουμε αυτή την εσωτερική σύγκρουση, αντί να την πολεμάμε, βοηθάμε το άτομο να νιώσει κατανοητό. Η αποδοχή της αμφιθυμίας συχνά ανοίγει περισσότερο δρόμο προς τη θεραπεία από ό,τι η πίεση.

Προτείνετε βοήθεια με συνεργατικό τρόπο

Η προτροπή για αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας χρειάζεται να γίνεται με σεβασμό στην αυτονομία του ατόμου.

Αντί για το «πρέπει να πας σε ψυχολόγο», είναι προτιμότερο να πούμε:

• «Αναρωτιέμαι αν θα σε βοηθούσε να μιλήσεις με έναν ειδικό που έχει εμπειρία σε αυτές τις δυσκολίες».
• «Αν το θελήσεις, μπορώ να σε βοηθήσω να βρούμε μαζί κάποιον κατάλληλο άνθρωπο».

Η προσέγγιση αυτή μειώνει την αίσθηση πίεσης και ενισχύει την αίσθηση επιλογής και ελέγχου, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για ανθρώπους που συχνά βιώνουν έντονο φόβο απέναντι στην απώλεια ελέγχου.

Αυτή η προτροπή βέβαια πρέπει να έρθει αφού έχουμε δημιουργήσει ένα ασφαλές πλαίσιο επικοινωνίας με τον άνθρωπό μας που πάσχει, κι έχει αισθανθεί ότι δεν κρίνεται, αλλά είναι η φωνή της αγωνίας για την υγεία και τη ζωή του που απειλείται, χωρίς να φταίει.

Η σχέση είναι το πρώτο βήμα προς τη βοήθεια

Στην κλινική πράξη γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι σπάνια ζητούν βοήθεια επειδή κάποιος τους έδωσε το σωστό επιχείρημα. Συχνότερα ζητούν βοήθεια όταν νιώσουν ότι υπάρχει ένας ασφαλής άνθρωπος που μπορεί να αντέξει τον πόνο τους χωρίς να τους κρίνει.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής (2/6), ας θυμηθούμε ότι η υποστήριξη δεν ξεκινά από τη συμβουλή αλλά από τη σύνδεση. Από τη στιγμή που κάποιος αισθάνεται ότι τον ακούν, τον κατανοούν και τον αποδέχονται, αρχίζει να γίνεται πιο πιθανό να κάνει το πιο δύσκολο αλλά και πιο ελπιδοφόρο βήμα: να ζητήσει βοήθεια.