Παγκόσμια Ημέρα Ζυμαρικών: Εσύ το ήξερες ότι υπάρχει «θρησκεία» που έχει για Θεό της τα… μακαρόνια;
Σήμερα, 25 Οκτωβρίου, γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ζυμαρικών και τι καλύτερο από το να μιλήσουμε για μια θρησκεία που έχει για θεό ένα… Ιπτάμενο Τέρας από Μακαρόνια; Κι όμως, δεν κάνουμε πλάκα! Ονομάζεται Πασταφαριανισμός (Pastafarianism) και είναι ένα σατιρικό κίνημα που ξεκίνησε για να αμφισβητήσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι θρησκευτικές πεποιθήσεις και η επιστήμη. Από εκεί που δεν το περίμενες, μια στοίβα μακαρόνια έγινε σύμβολο διαμαρτυρίας, χιούμορ και μιας πολύ μεγαλύτερης συζήτησης γύρω από την πίστη και την ελευθερία της έκφρασης.
Όλα ξεκίνησαν από μια επιστολή
Για να γνωρίσουμε τον Πασταφαριανισμό, πρέπει να γυρίσουμε στο 2005 και στις ΗΠΑ. Πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο Bobby Henderson, απόφοιτος Φυσικής του Oregon State University, ο οποίος αποφάσισε να αντιδράσει σε μια συζήτηση που είχε ανοίξει στο Εκπαιδευτικό Συμβούλιο του Κάνσας σχετικά με τη διδασκαλία του λεγόμενου «ευφυούς σχεδιασμού» στα σχολεία.
Η θεωρία του ευφυούς σχεδιασμού υποστηρίζει ότι ορισμένα χαρακτηριστικά του σύμπαντος και της ζωής εξηγούνται καλύτερα από την ύπαρξη ενός σχεδιαστή. Ο Henderson θέλησε να αναδείξει, με σατιρικό τρόπο, το πρόβλημα που προκύπτει όταν θρησκευτικές ή μη επιστημονικά τεκμηριωμένες ιδέες διεκδικούν θέση στη διδασκαλία της επιστήμης.
Έτσι, έστειλε μια ανοιχτή επιστολή στο Συμβούλιο, υποστηρίζοντας ότι, αν ο ευφυής σχεδιασμός έπρεπε να διδάσκεται στα σχολεία, τότε θα έπρεπε να διδάσκεται και η δική του «θεωρία»: ότι το σύμπαν δημιουργήθηκε από ένα αόρατο Ιπτάμενο Μακαρονοτέρας.
Η επιστολή δεν έλαβε την απάντηση που περίμενε. Όταν, όμως, δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο, άρχισε να γίνεται γνωστή, συγκεντρώνοντας το ενδιαφέρον των Mέσων Eνημέρωσης και χιλιάδων χρηστών. Κάπως έτσι γεννήθηκε ο Πασταφαριανισμός, ένα κίνημα που χρησιμοποιεί το χιούμορ για να θέσει σοβαρά ερωτήματα γύρω από την επιστήμη και τη θρησκεία.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Τι ακριβώς είναι το Ιπτάμενο Μακαρονοτέρας;
Το Flying Spaghetti Monster, γνωστό και ως FSM, είναι η θεότητα του κινήματος. Η εικόνα του είναι όσο αλλόκοτη μπορείς να φανταστείς: μια αιωρούμενη μάζα από μακαρόνια, με κεφτέδες και δύο μάτια που προεξέχουν από μακαρόνια.
Σύμφωνα με την παρωδιακή κοσμοθεωρία των Πασταφαριανών, το Ιπτάμενο Μακαρονοτέρας δημιούργησε το σύμπαν και επηρεάζει τον κόσμο με τρόπους που δεν μπορούν να αποδειχθούν επιστημονικά — τουλάχιστον όχι με βάση τους δικούς του κανόνες.
Μάλιστα, στο βιβλίο The Gospel of the Flying Spaghetti Monster, που κυκλοφόρησε το 2006, ο Henderson ανέπτυξε περαιτέρω τις ιδέες του. Ανάμεσά τους βρίσκεται η πεποίθηση ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε έτσι ώστε να φαίνεται παλαιότερος από όσο είναι. Κάθε φορά που οι επιστήμονες πραγματοποιούν μετρήσεις, όπως η ραδιοχρονολόγηση, το Μακαρονοτέρας φέρεται να αλλάζει τα αποτελέσματα με το «Ζυμαρένιο Άκρο» Του (His Noodly Appendage).
Και η βαρύτητα; Σύμφωνα με την ίδια σατιρική αφήγηση, οφείλεται στο γεγονός ότι το Ιπτάμενο Μακαρονοτέρας σπρώχνει τους ανθρώπους προς τα κάτω. Αν σου ακούγεται παράλογο, αυτό ακριβώς είναι το νόημα: να φανεί πόσο αυθαίρετη μπορεί να γίνει μια εξήγηση όταν δεν βασίζεται σε επιστημονικά στοιχεία.
Οι πειρατές, η υπερθέρμανση του πλανήτη και οι 8 κανόνες
Αν νόμιζες ότι η ιστορία τελειώνει στα μακαρόνια, κάνεις λάθος. Ο Πασταφαριανισμός έχει τη δική του μυθολογία, τις δικές του παραδόσεις και έναν κώδικα συμπεριφοράς που ταιριάζει απόλυτα στον σατιρικό χαρακτήρα του.
Ένα από τα πιο γνωστά στοιχεία του είναι η ιδιαίτερη σχέση του με τους πειρατές. Οι Πασταφαριανοί θεωρούν τους πειρατές τούς πρώτους πιστούς του κινήματος και συχνά τους παρουσιάζουν ως σύμβολα της παράδοσής τους. Μάλιστα, σύμφωνα με ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αστεία του κινήματος, η υπερθέρμανση του πλανήτη συνδέεται με τη μείωση του αριθμού των πειρατών από τον 19ο αιώνα και μετά. Πρόκειται, φυσικά, για σκόπιμα παράλογο ισχυρισμό που σατιρίζει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να κατασκευαστεί μια φαινομενικά αιτιώδης εξήγηση χωρίς πραγματικά στοιχεία.
Οι Πασταφαριανοί ενθαρρύνονται να ντύνονται σαν πειρατές, ενώ η Παρασκευή θεωρείται η ημέρα λατρείας τους. Τον Δεκέμβριο είναι η περίοδος των διακοπών τους και αποτελεί μια εορταστική περίοδο που θυμίζει τις παραδόσεις άλλων θρησκειών.
Κεντρική θέση στην κοσμοθεωρία τους έχουν και οι 8 αρχές που είναι γνωστές ως «I’d Really Rather You Didn’ts», δηλαδή περίπου «Θα προτιμούσα πραγματικά να μην…». Αντί για αυστηρές εντολές, διατυπώνονται ως προτροπές για το πώς θα ήταν προτιμότερο να συμπεριφέρονται οι άνθρωποι. Η λογική τους είναι να αποφεύγονται η αλαζονεία, η επιβολή και η χρήση της πίστης ως δικαιολογίας για να πληγώνονται ή να ελέγχονται οι άλλοι.
Και υπάρχει μια λεπτομέρεια που κάνει το κίνημα ακόμη πιο ιδιαίτερο: δεν απαιτείται να πιστεύεις κυριολεκτικά στο Ιπτάμενο Μακαρονοτέρας για να συμμετέχεις σε αυτό. Η απόρριψη του αυστηρού δόγματος αποτελεί μέρος της ίδιας της φιλοσοφίας του.
Είναι, τελικά, πραγματική θρησκεία;
Εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον ερώτημα. Ο Πασταφαριανισμός ξεκίνησε ξεκάθαρα ως παρωδία, όμως με την πάροδο του χρόνου απέκτησε κοινότητες, σύμβολα, τελετουργίες και ανθρώπους που τον χρησιμοποιούν για να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με τη θρησκευτική ελευθερία και τον διαχωρισμό Εκκλησίας και κράτους.
Για πολλούς, αποτελεί έναν χιουμοριστικό τρόπο διαμαρτυρίας απέναντι στην προνομιακή μεταχείριση συγκεκριμένων θρησκειών. Για άλλους, λειτουργεί ως κοινότητα και ως τρόπος έκφρασης μιας κοσμοθεωρίας που αμφισβητεί την επιβολή δογμάτων.
Το αν θεωρείται επίσημα θρησκεία δεν έχει μία συγκεκριμένη απάντηση. Εξαρτάται από τη νομοθεσία κάθε χώρας και από το πλαίσιο μέσα στο οποίο εξετάζεται το αίτημα αναγνώρισης. Η νομική αναγνώριση δεν είναι ίδια παντού, ενώ το γεγονός ότι ένα κράτος αναγνωρίζει ένα κίνημα δεν σημαίνει ότι αποδέχεται ως επιστημονικές τις πεποιθήσεις του.
Σε ποιες χώρες υπάρχει;
Το κίνημα έχει αποκτήσει οπαδούς σε διάφορα μέρη του κόσμου, κυρίως στη Βόρεια Αμερική, τη δυτική Ευρώπη, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Η παρουσία του συνδέεται τόσο με διαδικτυακές κοινότητες όσο και με δημόσιες δράσεις που θέτουν ζητήματα ισότητας και θρησκευτικής ελευθερίας.
Μάλιστα, οι Πασταφαριανοί έχουν προσφύγει σε Αρχές και δικαστήρια σε διάφορες χώρες, διεκδικώντας το δικαίωμα να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως οι πιστοί άλλων θρησκειών σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το σουρωτήρι που φορούν ορισμένοι Πασταφαριανοί στο κεφάλι, αντιμετωπίζοντάς το ως θρησκευτικό κάλυμμα. Το έχουν χρησιμοποιήσει σε φωτογραφίες επίσημων εγγράφων, όπως οι άδειες οδήγησης, στο πλαίσιο διεκδικήσεων που αφορούν τη θρησκευτική ελευθερία. Ωστόσο, οι αποφάσεις διαφέρουν ανάλογα με τη χώρα και τη συγκεκριμένη υπόθεση.
Στην Ολλανδία, το 2016, η Εκκλησία του Ιπτάμενου Μακαρονοτέρατος δεν έλαβε την επίσημη αναγνώριση που διεκδικούσε, ενώ σε άλλες χώρες έχουν υπάρξει διαφορετικές αποφάσεις και πρακτικές ως προς την αντιμετώπιση του κινήματος. Η νομική του αναγνώριση, επομένως, δεν είναι ενιαία διεθνώς.
Μπορούν οι Πασταφαριανοί να παντρευτούν;
Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν πραγματοποιηθεί γάμοι στο πλαίσιο του Πασταφαριανισμού. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι η Νέα Ζηλανδία, όπου το 2016 τελέστηκε ο πρώτος γάμος Πασταφαριανών που αναγνωρίστηκε νομικά.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε χώρα αναγνωρίζει αυτομάτως τις τελετές της Εκκλησίας του Ιπτάμενου Μακαρονοτέρατος ως νόμιμους γάμους. Όπως συμβαίνει και με άλλα θρησκευτικά κινήματα, η δυνατότητα τέλεσης γάμου με νομική ισχύ εξαρτάται από το εκάστοτε νομικό πλαίσιο και τις προϋποθέσεις που θέτει η κάθε χώρα.
Έτσι, ένα κίνημα που ξεκίνησε ως αστείο απέκτησε και μια πραγματική διάσταση στην καθημερινότητα των ανθρώπων που συμμετέχουν σε αυτό.
Από ένα αστείο στο διαδίκτυο σε ένα παγκόσμιο κοινωνικό κίνημα
Ο Πασταφαριανισμός αποδεικνύει ότι μερικές φορές ένα αστείο μπορεί να γίνει αφορμή για μια πολύ σοβαρή συζήτηση. Ο Bobby Henderson δεν δημιούργησε απλώς μια αλλόκοτη θεότητα από μακαρόνια και κεφτέδες. Έβαλε στο επίκεντρο ερωτήματα για το πώς διαχωρίζονται η επιστήμη και η πίστη, ποια θέση έχουν οι θρησκείες στη δημόσια ζωή και αν όλοι αντιμετωπίζονται με τα ίδια κριτήρια.
Είτε κάποιος βλέπει το Ιπτάμενο Μακαρονοτέρας ως μια ευφυή σάτιρα είτε ως σύμβολο μιας ευρύτερης κοινωνικής διεκδίκησης, το σίγουρο είναι πως η ιστορία του δεν περιορίζεται σε ένα πιάτο μακαρόνια.
Και με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Ζυμαρικών, αξίζει να θυμηθούμε πως ακόμη και η πιο αλλόκοτη ιδέα μπορεί να πυροδοτήσει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση, όταν το χιούμορ συναντά τον κοινωνικό προβληματισμό και η θεολογία αποκτά μια… απρόσμενα ζυμαρένια διάσταση!