Δανία: Νέα προσπάθεια για απαγόρευση της μπούρκας και του νικάμπ σε σχολεία και πανεπιστήμια – Ελευθερία για τις γυναίκες ή κρατικός περιορισμός;

Μπορεί ένα κράτος να μιλά για ελευθερία, ισότητα και δημοκρατία, την ώρα που επιβάλλει στις γυναίκες τι μπορούν και τι δεν μπορούν να φορούν; Αυτό είναι το ερώτημα που βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης στη Δανία, όπου επανέρχεται η πρόταση για απαγόρευση της μπούρκας, του νικάμπ και άλλων ενδυμάτων που καλύπτουν το πρόσωπο μέσα στα σχολεία και τα πανεπιστήμια.

Η νέα πρωτοβουλία κατατέθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2026 στο κοινοβούλιο της χώρας, με τη μορφή του νομοσχεδίου L 41, από πέντε βουλευτές του κόμματος Danmarksdemokraterne. Πρόκειται για επαναφορά προηγούμενης πρότασης που δεν προχώρησε, καθώς έληξε η κοινοβουλευτική της διαδικασία. Προς το παρόν, η επέκταση της απαγόρευσης δεν έχει ψηφιστεί και δεν αποτελεί νόμο. Η νέα πρόταση βρίσκεται στο στάδιο της κοινοβουλευτικής εξέτασης.

Τι προβλέπει η νέα πρόταση στη Δανία

Στη Δανία ισχύει από τον Αύγουστο του 2018 απαγόρευση της κάλυψης του προσώπου σε δημόσιους χώρους. Η ρύθμιση αφορά την μπούρκα, το νικάμπ, αλλά και άλλα ενδύματα ή αντικείμενα που αποκρύπτουν το πρόσωπο.

Η νέα πρόταση επιδιώκει να επεκτείνει τον υφιστάμενο περιορισμό και στους εκπαιδευτικούς χώρους, ώστε να αφορά όσους βρίσκονται σε σχολεία και πανεπιστήμια, είτε είναι μαθητές και φοιτητές είτε εκπαιδευτικοί.

Εφόσον εγκριθεί, η παράβαση θα μπορεί να τιμωρείται με πρόστιμο, όπως συμβαίνει ήδη για την κάλυψη του προσώπου στους δημόσιους χώρους. Το νομοσχέδιο προβλέπει ως πιθανή ημερομηνία έναρξης ισχύος την 1η Ιανουαρίου 2027.

Η θέση της Πρωθυπουργού: Η δημοκρατία πάνω από τη θρησκευτική έκφραση

Η πρωθυπουργός της Δανίας, Mette Frederiksen, έχει ταχθεί υπέρ της επέκτασης των περιορισμών, υποστηρίζοντας ότι οι δημοκρατικές αρχές πρέπει να υπερισχύουν όταν θρησκευτικές πρακτικές έρχονται σε σύγκρουση με τις θεμελιώδεις αξίες της δανέζικης κοινωνίας.

Σε προηγούμενες δηλώσεις της είχε δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην ισότητα των φύλων, εκφράζοντας την άποψη ότι η μπούρκα και το νικάμπ δεν έχουν θέση στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, όταν συνδέονται με πρακτικές κοινωνικού ελέγχου και καταπίεσης των γυναικών.

Η σχετική κυβερνητική πρωτοβουλία είχε παρουσιαστεί τον Δεκέμβριο του 2025, ωστόσο δεν ολοκληρώθηκε νομοθετικά. Η νέα πρόταση που βρίσκεται τώρα στο κοινοβούλιο προέρχεται από το Danmarksdemokraterne και όχι από την κυβέρνηση.

Μόλις 100 έως 200 γυναίκες φορούν μπούρκα ή νικάμπ στη Δανία

Ένα από τα επιχειρήματα που προβάλλουν όσοι αντιτίθενται στην απαγόρευση αφορά τον πολύ μικρό αριθμό των γυναικών που φορούν τέτοιου είδους ενδύματα.

Σύμφωνα με επιστημονική έρευνα του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης, η οποία δημοσιεύτηκε το 2013, ο αριθμός των γυναικών που φορούσαν νικάμπ ή μπούρκα στη Δανία εκτιμήθηκε μεταξύ 100 και 200. Η εκτίμηση αντιστοιχούσε τότε περίπου στο 0,1% έως 0,2% των μουσουλμάνων γυναικών της χώρας.

Οι αντιδράσεις για τη θρησκευτική ελευθερία και τα δικαιώματα των γυναικών

Η απαγόρευση της κάλυψης του προσώπου έχει προκαλέσει εδώ και χρόνια αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Διεθνής Αμνηστία (Amnesty International) είχε καταδικάσει ήδη το 2018 την αρχική απαγόρευση στους δημόσιους χώρους, χαρακτηρίζοντάς την δυσανάλογη παρέμβαση στη θρησκευτική ελευθερία και στην ελευθερία έκφρασης των γυναικών.

Η βασική θέση των επικριτών είναι ότι μια γυναίκα δεν πρέπει να εξαναγκάζεται ούτε να φορά ούτε να αφαιρεί ένα θρησκευτικό ένδυμα. Αν η επιλογή της είναι αποτέλεσμα προσωπικής πίστης, η απαγόρευση μπορεί να καταλήξει να τιμωρεί την ίδια αντί να αντιμετωπίζει τις περιπτώσεις εξαναγκασμού και καταπίεσης.

Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές της ρύθμισης επιμένουν ότι η ισότητα των φύλων και η κοινωνική ενσωμάτωση αποτελούν θεμελιώδεις αξίες, τις οποίες οφείλει να προστατεύει η πολιτεία.

Και οι χώροι προσευχής στα πανεπιστήμια;

Στη Δανία έχει ανοίξει παράλληλα και η συζήτηση για την παρουσία ειδικά διαμορφωμένων χώρων προσευχής στα εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Ωστόσο, πρόκειται για ξεχωριστή νομοθετική πρωτοβουλία. Πρόταση για απαγόρευση των χώρων προσευχής σε δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα είχε κατατεθεί το 2025, αλλά η κοινοβουλευτική της διαδικασία έληξε χωρίς να γίνει νόμος. Επομένως, δεν πρέπει να συγχέεται με το νέο νομοσχέδιο για την κάλυψη του προσώπου.

Ελευθερία με όρια ή ελευθερία υπό προϋποθέσεις;

Η υπόθεση της Δανίας επαναφέρει ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα των σύγχρονων ευρωπαϊκών κοινωνιών: Πού τελειώνει η προστασία των δημοκρατικών αξιών και πού αρχίζει ο περιορισμός των ατομικών δικαιωμάτων;

Μπορεί η απαγόρευση ενός θρησκευτικού ενδύματος να παρουσιάζεται ως υπεράσπιση της γυναικείας χειραφέτησης, όταν την ίδια στιγμή αφαιρεί από μια γυναίκα τη δυνατότητα να αποφασίζει η ίδια για την εμφάνισή της;

Σε ένα ευρωπαϊκό κράτος που προβάλλει την ανεκτικότητα και τον πλουραλισμό ως βασικές του αξίες, η ελευθερία δεν θα έπρεπε να σημαίνει μόνο το δικαίωμα να ζεις σύμφωνα με όσα επιτρέπει η πλειοψηφία. Θα έπρεπε να περιλαμβάνει και το δικαίωμα να κάνεις διαφορετικές επιλογές, εφόσον δεν παραβιάζεις τα δικαιώματα των άλλων.

Γιατί, τελικά, αν μια γυναίκα δεν μπορεί να επιλέξει ελεύθερα, τότε πόσο πραγματικά ελεύθερη είναι;