Ναρκισσιστής σύντροφος: Τα «καμπανάκια» που δεν πρέπει να αγνοήσεις προτού η αγάπη γίνει χειραγώγηση

Στην αρχή, όλα μοιάζουν σχεδόν υπερβολικά όμορφα. Εκείνος δείχνει γοητευτικός, σίγουρος για τον εαυτό του, ξέρει τι να πει, πότε να το πει και -το σημαντικότερο- σε κάνει να νιώθεις ότι σε «είδε» πραγματικά. Είναι η αίσθηση ότι κάποιος σε ξεχωρίζει μέσα σε ένα δωμάτιο γεμάτο κόσμο. Κι όμως, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η μαγνητική παρουσία μπορεί να κρύβει ναρκισσιστικά στοιχεία προσωπικότητας που, με τον χρόνο, μετατρέπουν τη σχέση από συναρπαστική σε βαθιά εξουθενωτική.

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή: το να έχει κάποιος ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας (Narcissistic Personality Disorder). Όλοι οι άνθρωποι μπορεί σε κάποιες στιγμές να αναζητούν επιβεβαίωση ή να λειτουργούν εγωκεντρικά. Η διαφορά βρίσκεται στη διάρκεια, την ένταση και κυρίως στον τρόπο που αυτά τα χαρακτηριστικά επηρεάζουν τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Πώς αναγνωρίζονται τα ναρκισσιστικά στοιχεία σε μια σχέση

Ο άνθρωπος με έντονα ναρκισσιστικά στοιχεία συχνά δεν εμφανίζεται ως «δύσκολος» στην αρχή, αντίθετα, μπορεί να είναι ιδιαίτερα γοητευτικός. Η αυτοπεποίθησή του μοιάζει ελκυστική, η άνεσή του κοινωνικά εντυπωσιακή, και η προσοχή που δείχνει στην αρχή μπορεί να θυμίζει κινηματογραφικό έρωτα.

Στην πορεία, όμως, εμφανίζονται κάποια επαναλαμβανόμενα μοτίβα:

• Η σχέση περιστρέφεται κυρίως γύρω από τις δικές του ανάγκες, επιτυχίες ή δυσκολίες.
• Η ενσυναίσθηση είναι περιορισμένη: όταν πονάς, συχνά η αντίδραση είναι ψυχρή, αμυντική ή αδιάφορη.
• Η κριτική, ακόμα και ήπια, βιώνεται σαν προσωπική επίθεση.
• Υπάρχει μια ανάγκη ελέγχου, συχνά με λεπτούς τρόπους: σχόλια, υπονοούμενα, ενοχές.
• Οι συγκρούσεις καταλήγουν να σε κάνουν να απολογείσαι, ακόμα κι όταν ξεκίνησαν από δική του συμπεριφορά.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μοτίβα είναι αυτό που στην ψυχολογία περιγράφεται ως «ιδανικοποίηση – υποτίμηση». Στην αρχή, σε ανεβάζει στο βάθρο κι αργότερα, το ίδιο άτομο μπορεί να σε μειώνει με τρόπους άμεσους ή συγκαλυμμένους. Και κάπου εκεί αρχίζεις να αναρωτιέσαι: «Μήπως υπερβάλλω; Μήπως φταίω εγώ;». Αυτή ακριβώς η αμφιβολία είναι συχνά μέρος της δυναμικής.

Πώς βιώνεται μια τέτοια σχέση

Το δύσκολο με τις σχέσεις αυτές είναι ότι δεν είναι συνεχώς κακές. Αν ήταν, ίσως θα έφευγες νωρίτερα. Συνήθως εναλλάσσουν έντονες στιγμές σύνδεσης με περιόδους συναισθηματικής απόστασης, απόρριψης ή σύγχυσης. Αυτό δημιουργεί έναν ψυχολογικό μηχανισμό προσκόλλησης: ο εγκέφαλος «εκπαιδεύεται» να περιμένει ξανά τις καλές στιγμές, ακόμα κι αν μεσολαβεί πόνος. Κάτι σαν να πατάς συνέχεια ανανέωση σε μια οθόνη, ελπίζοντας ότι αυτή τη φορά θα εμφανιστεί το μήνυμα που περιμένεις.

Πολλές γυναίκες περιγράφουν ότι μέσα σε μια τέτοια σχέση:

• χάνουν σταδιακά την αυτοπεποίθησή τους,
• αμφισβητούν την κρίση τους,
• νιώθουν ότι περπατούν συνεχώς «στις μύτες των ποδιών»,
• δυσκολεύονται να εξηγήσουν στους άλλους τι ακριβώς συμβαίνει, γιατί εξωτερικά η σχέση μπορεί να δείχνει φυσιολογική ή ακόμη και ιδανική.

Συχνά υπάρχει και το φαινόμενο του gaslighting — μια μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης όπου ο άλλος αμφισβητεί τη μνήμη, τα συναισθήματα ή την αντίληψή σου για τα γεγονότα. Δεν σημαίνει πως αυτή η συμπεριφορά γίνεται με θεαματικό τρόπο, μπορεί να κρύβεται σε φράσεις όπως: «Δεν το είπα ποτέ αυτό», «Είσαι υπερβολική», «Όλα τα παίρνεις προσωπικά».

Και ξαφνικά, αντί να εξετάζεις τη συμπεριφορά του, εξετάζεις τον εαυτό σου σαν να είσαι ύποπτη στο ίδιο σου το συναίσθημα.

Γιατί μένει κανείς σε μια τέτοια σχέση

Αυτό είναι ένα από τα πιο παρεξηγημένα ερωτήματα κι όχι, δεν είναι επειδή κάποια «δεν βλέπει». Συνήθως βλέπει πολλά – αλλά όχι όλα ταυτόχρονα. Οι σχέσεις με ανθρώπους που έχουν ναρκισσιστικά στοιχεία συχνά δημιουργούν ισχυρούς δεσμούς μέσω της εναλλαγής επιβράβευσης και απόσυρσης. Ο ψυχισμός προσκολλάται όχι μόνο στο άτομο, αλλά και στην ελπίδα ότι θα επιστρέψει η αρχική εκδοχή του: ο τρυφερός, δοτικός, γεμάτος θαυμασμό σύντροφος. Με άλλα λόγια, πολλές φορές δεν μένεις για αυτό που είναι η σχέση τώρα, αλλά για αυτό που ήταν και για αυτό που πιστεύεις ότι μπορεί να ξαναγίνει.

Τι μπορείς να κάνεις

Πρώτα απ’ όλα, να εμπιστευτείς την εμπειρία σου. Αν μια σχέση σε κάνει να νιώθεις συνεχώς μπερδεμένη, μικρή, ένοχη ή συναισθηματικά εξαντλημένη, αυτό είναι σημαντικό δεδομένο. Δεν χρειάζεται να έχεις «απόδειξη» για να πάρεις στα σοβαρά το βίωμά σου.

Κάποια χρήσιμα βήματα είναι:

1. Παρατήρησε τα μοτίβα, όχι μόνο τις εξαιρέσεις

Ένα τρυφερό Σαββατοκύριακο δεν ακυρώνει μήνες συναισθηματικής απαξίωσης. Κρίνουμε τη σχέση από τη συνολική της δυναμική, όχι από τις καλές εκλάμψεις.

2. Μίλησε με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι

Η απομόνωση ενισχύει τη σύγχυση. Ένας άνθρωπος εκτός σχέσης μπορεί να δει πιο καθαρά όσα εσύ έχεις αρχίσει να θεωρείς «φυσιολογικά».

3. Θέσε όρια

Τα όρια δεν είναι απειλές. Είναι πληροφορίες για το τι δέχεσαι και τι όχι. Και ναι, ο τρόπος που αντιδρά κάποιος όταν βάζεις όρια λέει πολλά για τη συναισθηματική του ωριμότητα.

4. Αναζήτησε ψυχοθεραπευτική υποστήριξη

Η θεραπεία δεν είναι για να σου πει αν ο σύντροφός σου «είναι ναρκισσιστής». Είναι για να σε βοηθήσει να κατανοήσεις πώς βιώνεις εσύ τη σχέση, τι σε κρατά μέσα σε αυτή και πώς μπορείς να προστατεύσεις τον εαυτό σου.

Η πιο δύσκολη αλήθεια

Οι άνθρωποι με ναρκισσιστικά στοιχεία δεν είναι απαραίτητα «κακοί». Συχνά πίσω από αυτά τα μοτίβα υπάρχει βαθιά ανασφάλεια, εύθραυστο αίσθημα αξίας και δυσκολία στη συναισθηματική οικειότητα. Αυτό όμως δεν αναιρεί την επίδραση που μπορεί να έχουν πάνω σου.

Η κατανόηση του άλλου είναι πολύτιμη, αλλά δεν πρέπει να γίνεται εις βάρος της κατανόησης του εαυτού σου.

Μια σχέση δεν μετριέται μόνο από το πόσο αγαπάς κάποιον, μετριέται όμως και από το ποια γίνεσαι όταν είσαι μαζί του.

Κι αν κάθε μέρα απομακρύνεσαι λίγο περισσότερο από τον εαυτό σου, ίσως το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι αν εκείνος αλλάζει. Είναι αν εσύ ακούς εγκαίρως αυτό που προσπαθεί να σου πει η δική σου ψυχή.