Έρευνα: Οι γυναίκες έχουν 32% μεγαλύτερη πιθανότητα να καταλήξουν μετά από χειρουργική επέμβαση όταν ο χειρουργός είναι άντρας

Οι γυναίκες που υποβάλλονται σε χειρουργική επέμβαση από άνδρα χειρουργό έχουν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα να πεθάνουν, να εμφανίσουν επιπλοκές ή να χρειαστούν εκ νέου εισαγωγή στο νοσοκομείο, σε σύγκριση με όσες χειρουργούνται από γυναίκα χειρουργό, σύμφωνα με νέα μεγάλη επιστημονική μελέτη.

Η έρευνα, η οποία βασίστηκε σε δεδομένα από 1,3 εκατομμύρια ασθενείς και σχεδόν 3.000 χειρουργούς, έδειξε ότι οι γυναίκες είχαν:

• 15% μεγαλύτερη πιθανότητα να παρουσιάσουν δυσμενή μετεγχειρητική έκβαση όταν χειρουργούνταν από άνδρα χειρουργό.
• 32% μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου σε σύγκριση με εκείνες που χειρουργούνταν από γυναίκα χειρουργό.

«Στο δείγμα μας, που περιλάμβανε 1,3 εκατομμύρια ασθενείς και σχεδόν 3.000 χειρουργούς, διαπιστώσαμε ότι οι γυναίκες ασθενείς που χειρουργήθηκαν από άνδρες χειρουργούς είχαν κατά 15% μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσουν δυσμενή έκβαση σε σύγκριση με τις γυναίκες ασθενείς που χειρουργήθηκαν από γυναίκες χειρουργούς», δήλωσε η Angela Jerath, αναπληρώτρια καθηγήτρια και κλινική επιδημιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο στον Καναδά και συν-συγγραφέας της μελέτης.

Η ίδια υπογράμμισε ότι τα ευρήματα έχουν ουσιαστικές επιπτώσεις για την υγεία των γυναικών ασθενών.

«Το αποτέλεσμα αυτό έχει πραγματικές ιατρικές συνέπειες για τις γυναίκες ασθενείς και εκδηλώνεται με περισσότερες επιπλοκές, συχνότερες επανεισαγωγές στο νοσοκομείο και υψηλότερη θνησιμότητα», είπε. Παράλληλα, τόνισε ότι η μελέτη δείχνει πως ορισμένες γυναίκες ασθενείς ενδέχεται να μην λαμβάνουν τη φροντίδα που χρειάζονται.

«Με τη μελέτη μας αποδείξαμε ότι αποτυγχάνουμε να προσφέρουμε σε ορισμένες γυναίκες ασθενείς τη φροντίδα που χρειάζονται και ότι κάποιες υφίστανται αδικαιολόγητα δυσμενείς, και ορισμένες φορές ακόμη και θανατηφόρες, συνέπειες», πρόσθεσε.

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Surgery.

Η μεγαλύτερη μελέτη του είδους της

Η Angela Jerath και οι συνεργάτες της ανέλυσαν τα ιατρικά αρχεία 1.320.108 ασθενών στο Οντάριο του Καναδά, οι οποίοι υποβλήθηκαν σε 21 διαφορετικές χειρουργικές επεμβάσεις την περίοδο 2007–2019.

Οι επεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν από 2.937 χειρουργούς και περιλάμβαναν ένα ευρύ φάσμα χειρουργικών πράξεων, όπως:

• αντικαταστάσεις ισχίου και γόνατος,
• βαριατρικές επεμβάσεις για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας,
• αφαίρεση σκωληκοειδούς απόφυσης,
• αφαίρεση χοληδόχου κύστης,
• αορτοστεφανιαία παράκαμψη (bypass),
• αποκατάσταση ανευρυσμάτων,
• χειρουργικές επεμβάσεις στον εγκέφαλο.

Για κάθε επέμβαση, οι ερευνητές κατέγραψαν:

• το φύλο του ασθενούς,
• το φύλο του χειρουργού,
• την πορεία της επέμβασης,
• και τυχόν δυσμενείς μετεγχειρητικές εκβάσεις.

Η μελέτη εξέτασε 3 βασικές κατηγορίες ανεπιθύμητων αποτελεσμάτων:

• θάνατο,
• επανεισαγωγή στο νοσοκομείο,
• εμφάνιση επιπλοκών μέσα σε 30 ημέρες από την επέμβαση.

Οι γυναίκες είχαν καλύτερα αποτελέσματα όταν χειρουργούνταν από γυναίκες

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το φύλο του χειρουργού συνδεόταν διαφορετικά με τις εκβάσεις ανδρών και γυναικών ασθενών.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι:

• Οι άνδρες ασθενείς είχαν σε γενικές γραμμές παρόμοια αποτελέσματα ανεξάρτητα από το αν χειρουργούνταν από άνδρα ή γυναίκα χειρουργό.
• Οι γυναίκες ασθενείς παρουσίαζαν καλύτερες εκβάσεις όταν η επέμβαση πραγματοποιούταν από γυναίκα χειρουργό.
• Όταν η επέμβαση γινόταν από γυναίκα χειρουργό, δεν παρατηρούνταν σημαντικές διαφορές στα αποτελέσματα μεταξύ ανδρών και γυναικών ασθενών.

Μία εξαίρεση αφορούσε τους άνδρες ασθενείς: η θνησιμότητα ήταν 13% χαμηλότερη όταν η επέμβαση πραγματοποιούταν από γυναίκα χειρουργό.

Η Jerath σημείωσε ότι η μελέτη είναι η πρώτη που εξετάζει ταυτόχρονα τη σχέση μεταξύ:

• του φύλου του ασθενούς,
• του φύλου του χειρουργού,
• και της έκβασης της χειρουργικής επέμβασης.

Υψηλότερος κίνδυνος θανάτου, επιπλοκών και επανεισαγωγής

Για τις γυναίκες ασθενείς, η διαφορά στην έκβαση ήταν ιδιαίτερα εμφανής σε κρίσιμους δείκτες της μετεγχειρητικής πορείας.

Η επέμβαση από άνδρα χειρουργό συνδέθηκε με:

• 15% αυξημένη πιθανότητα δυσμενούς έκβασης σε σύγκριση με την επέμβαση από γυναίκα χειρουργό.
• 32% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου.
• 16% μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών.
• 11% μεγαλύτερο κίνδυνο επανεισαγωγής στο νοσοκομείο.
• 20% μεγαλύτερη πιθανότητα παρατεταμένης νοσηλείας.

Η διαφορά στη θνησιμότητα καταγράφηκε σε αρκετές κατηγορίες επεμβάσεων.

Στις καρδιοθωρακικές επεμβάσεις:

• το 1,4% των γυναικών που χειρουργήθηκαν από άνδρα χειρουργό κατέληξε,
• ενώ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 1% όταν η επέμβαση πραγματοποιήθηκε από γυναίκα χειρουργό.

Αντίστοιχα, στις επεμβάσεις εγκεφάλου και στις αγγειοχειρουργικές επεμβάσεις:

• το 1,2% των γυναικών που χειρουργήθηκαν από άνδρα χειρουργό κατέληξε,
• ενώ το ποσοστό μειώθηκε στο 0,9% όταν η χειρουργός ήταν γυναίκα.

Η διαφορά αυτή αντιστοιχεί σε περίπου 32% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου για τις γυναίκες που χειρουργήθηκαν από άνδρα χειρουργό.

Η διαφορά εμφανίστηκε σε πολλές ειδικότητες

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αυξημένη πιθανότητα δυσμενούς έκβασης δεν περιοριζόταν σε μία μόνο κατηγορία επεμβάσεων, αλλά εμφανιζόταν σε πολλές από τις 21 χειρουργικές διαδικασίες που εξετάστηκαν.

Για παράδειγμα, στις καρδιοθωρακικές επεμβάσεις:

• το 20,2% των γυναικών που χειρουργήθηκαν από άνδρα χειρουργό παρουσίασε κάποια μορφή δυσμενούς μετεγχειρητικής έκβασης,
• ενώ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 18% όταν η επέμβαση πραγματοποιήθηκε από γυναίκα χειρουργό.

Το ίδιο μοτίβο παρατηρήθηκε επίσης:

• στη γενική χειρουργική,
• στη νευροχειρουργική,
• στην ορθοπεδική χειρουργική.

Η Angela Jerath ανέφερε ότι οι διαφορές αυτές δύσκολα εξηγούνται από τεχνικές ικανότητες, καθώς άνδρες και γυναίκες χειρουργοί λαμβάνουν την ίδια εκπαίδευση.

«Είναι απίθανο τα ευρήματα να οφείλονται σε διαφορές στις τεχνικές δεξιότητες μεταξύ ανδρών και γυναικών χειρουργών, καθώς και τα δύο φύλα λαμβάνουν την ίδια τεχνική ιατρική εκπαίδευση».

Πιθανές εξηγήσεις: οι ασυνείδητες προκαταλήψεις και η επικοινωνία με τους ασθενείς

Οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα αίτια πίσω από τις διαφορές αυτές δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητά.

Μία πιθανή εξήγηση, σύμφωνα με την Jerath, είναι οι «ασυνείδητες προκαταλήψεις λόγω φύλου» (implicit sex biases), δηλαδή οι υποσυνείδητες αντιλήψεις, τα στερεότυπα και οι βαθιά ριζωμένες στάσεις που μπορεί να επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων.

Η ίδια πρόσθεσε ότι ενδέχεται να παίζουν ρόλο και άλλοι παράγοντες, όπως:

• οι διαφορές στον τρόπο επικοινωνίας μεταξύ ανδρών και γυναικών χειρουργών,
• η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ γιατρού και ασθενούς,
• ο τρόπος με τον οποίο δίνονται οδηγίες πριν και μετά την επέμβαση,
• οι διαφορές στον τρόπο λήψης αποφάσεων και στην κλινική κρίση.

Η χειρουργική παραμένει ανδροκρατούμενος χώρος

Τα ευρήματα της μελέτης έρχονται σε μια εποχή στην οποία η χειρουργική εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σημαντική ανισορροπία μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Η Fiona Myint, αντιπρόεδρος του Βασιλικού Κολλεγίου Χειρουργών της Αγγλίας, επισήμανε ότι:

• το 86% των συμβούλων χειρουργών στη Βρετανία είναι άνδρες,
• οι γυναίκες αποτελούν το 41% των χειρουργών στα αρχικά στάδια της εκπαίδευσης,
• μόλις το 30% των ειδικευόμενων ανώτερου επιπέδου,
• και μόνο το 14% των συμβούλων χειρουργών.

«Η χειρουργική απέχει ακόμη πολύ από το να επιτύχει ισορροπία μεταξύ των φύλων στο ανθρώπινο δυναμικό της», δήλωσε η Myint.

Σύμφωνα με την ίδια, παράγοντες που μπορεί να εξηγούν γιατί πολλές γυναίκες δεν φτάνουν στη βαθμίδα του συμβούλου χειρουργού είναι:

• οι δυσκολίες που σχετίζονται με τη γονεϊκότητα,
• η έλλειψη ευελιξίας στα προγράμματα εκπαίδευσης και στις εφημερίες,
• οι αρνητικές αντιλήψεις απέναντι στη μερική απασχόληση κατά τη διάρκεια της ειδίκευσης.

Οι εμπειρίες των γυναικών χειρουργών

Η Scarlett McNally, σύμβουλος ορθοπεδικός χειρουργός με 20 χρόνια εμπειρίας, δήλωσε ότι υπάρχουν ολοένα περισσότερα στοιχεία που δείχνουν πως οι γυναίκες χειρουργοί αντιμετωπίζουν διαφορετικές εμπειρίες στο επαγγελματικό τους περιβάλλον. Όπως ανέφερε, πολλές γυναίκες αποθαρρύνονται από το να ακολουθήσουν τη χειρουργική λόγω εμπειριών όπως οι ιστορικές «μικροεπιθετικότητες» (microaggressions) και οι στερεοτυπικές αντιλήψεις.

Η ίδια σημείωσε ότι οι γυναίκες ασθενείς μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αισθάνονται πιο άνετα όταν συζητούν με γυναίκα χειρουργό πριν από την επέμβαση.

Αυτό μπορεί να βοηθήσει σε σημαντικά ζητήματα προετοιμασίας, όπως:

• η διακοπή του καπνίσματος πριν από συγκεκριμένες επεμβάσεις,
• η καλύτερη κατανόηση των οδηγιών,
• η ενεργή συμμετοχή του ασθενούς στη διαδικασία αποκατάστασης.

Η McNally αναφέρθηκε επίσης στην «ασυνείδητη προκατάληψη» (unconscious bias), δηλαδή στις αντιλήψεις ότι οι γυναίκες φοιτήτριες Ιατρικής ή οι νεαρές γιατροί δεν θα επιλέξουν τη χειρουργική ως επαγγελματική πορεία.

«Η αύξηση του αριθμού των γυναικών χειρουργών θα βελτίωνε τα αποτελέσματα για όλους τους ασθενείς», είπε.

Απαιτείται περισσότερη έρευνα

Το Βασιλικό Κολλέγιο Χειρουργών της Αγγλίας χαρακτήρισε τα ευρήματα «ενδιαφέροντα», επισημαίνοντας όμως ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να κατανοηθούν πλήρως οι παράγοντες που οδηγούν σε αυτές τις διαφορές.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν ζητήματα όπως:

• η επικοινωνία μεταξύ γιατρού και ασθενούς,
• η εμπιστοσύνη,
• η ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης,
• ο τρόπος λήψης κλινικών αποφάσεων.

Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν πως όλοι οι άνδρες χειρουργοί έχουν χειρότερες εκβάσεις. Όπως τόνισε η Jerath, υπάρχουν πολλοί εξαιρετικοί άνδρες χειρουργοί με σταθερά πολύ καλά αποτελέσματα.

Ωστόσο, η μελέτη αναδεικνύει μια σημαντική διαφορά σε επίπεδο πληθυσμού και ανοίγει τη συζήτηση για το πώς μπορούν να βελτιωθούν οι χειρουργικές πρακτικές, ώστε όλοι οι ασθενείς να έχουν τις καλύτερες δυνατές πιθανότητες για ασφαλή και επιτυχημένη ανάρρωση.