Οι «μπαμπάδες του Σαββατοκύριακου»: Χωρά η πατρότητα σε λίγες μέρες τον μήνα;

Υπάρχει μια κατηγορία πατεράδων που σπάνια πρωταγωνιστεί στις γιορτές, στις διαφημίσεις ή στις δημόσιες συζητήσεις για τη γονεϊκότητα. Είναι οι λεγόμενοι «μπαμπάδες του Σαββατοκύριακου», οι πατέρες που, μετά από έναν χωρισμό ή διαζύγιο, βλέπουν τα παιδιά τους δύο Σαββατοκύριακα τον μήνα και ίσως λίγες επιπλέον ώρες ενδιάμεσα.

Στα χαρτιά, αυτό μπορεί να φαίνεται σαν μια λογική ρύθμιση επικοινωνίας. Στην πραγματική ζωή, όμως, συχνά μοιάζει με μια ιδιότυπη μορφή απώλειας: να είσαι πατέρας κάθε μέρα, αλλά να σου επιτρέπεται να ασκείς ενεργά τον ρόλο σου μόνο λίγες ημέρες τον μήνα.

Η Ημέρα του Πατέρα, που γιορτάζεται σήμερα 21 Ιουνίου, είναι μια καλή ευκαιρία να μιλήσουμε γι’ αυτούς τους άνδρες. Όχι για να αναζητήσουμε ενόχους, αλλά για να φωτίσουμε μια εμπειρία που συχνά μένει αόρατη.

Η πατρότητα δεν είναι επισκεπτήριο

Για δεκαετίες, η κοινωνία αντιμετώπιζε τον πατέρα κυρίως ως οικονομικό υποστηρικτή της οικογένειας. Σήμερα γνωρίζουμε ότι ο πατρικός ρόλος είναι πολύ πιο σύνθετος και ουσιαστικός.

Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι η ενεργή παρουσία του πατέρα συνδέεται με καλύτερη συναισθηματική ανάπτυξη, μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, καλύτερες κοινωνικές δεξιότητες και μεγαλύτερη ψυχολογική ανθεκτικότητα των παιδιών.

Ο πατέρας δεν είναι ο «βοηθός» της μητέρας ούτε ο διασκεδαστής του Σαββατοκύριακου. Είναι μια ξεχωριστή γονεϊκή φιγούρα, με μοναδική συμβολή στη ζωή του παιδιού.

Όταν λοιπόν η σχέση περιορίζεται σε 4 ημέρες τον μήνα, η δυσκολία δεν αφορά μόνο την ποσότητα του χρόνου. Αφορά τη δυνατότητα να συμμετέχει κανείς στην καθημερινότητα: να δει το παιδί κουρασμένο μετά το σχολείο, να βοηθήσει στα μαθήματα, να παρευρεθεί σε μια σχολική γιορτή, να γνωρίζει ποιος είναι ο αγαπημένος του φίλος αυτή την περίοδο ή ποιο άγχος το απασχολεί.

Οι μεγάλες στιγμές είναι σημαντικές. Οι μικρές, όμως, είναι αυτές που χτίζουν τη σχέση.

Το πένθος που δεν αναγνωρίζεται

Πολλοί χωρισμένοι πατέρες περιγράφουν την εμπειρία τους με λέξεις που θυμίζουν πένθος.

Όχι επειδή έχασαν τα παιδιά τους. Τα παιδιά είναι εκεί, τα αγαπούν και τα βλέπουν. Ωστόσο, έχει χαθεί η καθημερινή συνύπαρξη που κάποτε θεωρούσαν δεδομένη.

Πρόκειται για αυτό που στην ψυχολογία ονομάζουμε συχνά «διφορούμενη απώλεια» (ambiguous loss): μια κατάσταση κατά την οποία το αγαπημένο πρόσωπο είναι παρόν, αλλά όχι πραγματικά διαθέσιμο με τον τρόπο που ήταν πριν.

Ο πατέρας μπορεί να βλέπει φωτογραφίες από τη ζωή του παιδιού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να ακούει για σημαντικά γεγονότα εκ των υστέρων ή να συνειδητοποιεί ότι η καθημερινότητα του παιδιού συνεχίζεται χωρίς τη δική του συμμετοχή.

Είναι μια απώλεια που συχνά δεν αναγνωρίζεται κοινωνικά. Άλλωστε, «βλέπει τα παιδιά του», θα πουν πολλοί. Κι όμως, η συναισθηματική πραγματικότητα μπορεί να είναι πολύ πιο σύνθετη.

Η πίεση να είναι ο «τέλειος μπαμπάς»

Υπάρχει και μια ακόμη παγίδα.

Όταν ο χρόνος είναι περιορισμένος, πολλοί πατέρες αισθάνονται ότι πρέπει να τον αξιοποιήσουν στο έπακρο, οπότε κάθε Σαββατοκύριακο μετατρέπεται σε αποστολή επιτυχίας.

Εκδρομές, δραστηριότητες, δώρα, εκπλήξεις. Σα να πρέπει να χωρέσουν 2 εβδομάδες πατρότητας σε 48 ώρες.

Αυτό δημιουργεί μια παράδοξη συνθήκη: ο πατέρας καταλήγει να λειτουργεί περισσότερο ως διοργανωτής ψυχαγωγίας, παρά ως γονέας.

Όμως τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο εντυπωσιακές εμπειρίες, χρειάζονται και το δικαίωμα να βαρεθούν μαζί με τον γονιό τους, να φάνε μακαρόνια φορώντας πιτζάμες, να διαβάσουν, να τσακωθούν και να τα ξαναβρούν. Με άλλα λόγια, χρειάζονται μια αληθινή σχέση.

Και τα παιδιά τι νιώθουν;

Τα παιδιά αγαπούν και τους δύο γονείς τους, ακόμη κι όταν εκείνοι δεν ζουν μαζί.

Όταν υπάρχει σταθερή, ζεστή και συνεργατική παρουσία και από τους δύο γονείς, τα παιδιά προσαρμόζονται πολύ καλύτερα μετά τον χωρισμό.

Αντίθετα, η παρατεταμένη σύγκρουση, οι ανταγωνισμοί ή η υποτίμηση του άλλου γονέα είναι παράγοντες που επιβαρύνουν σημαντικά την ψυχική τους υγεία.

Τα παιδιά δεν μετρούν την αγάπη σε ώρες και ημέρες. Μετρούν τη διαθεσιμότητα, το ενδιαφέρον και τη συνέπεια.

Ωστόσο, είναι ανθρώπινο να αναζητούν περισσότερες στιγμές με έναν γονέα που βλέπουν σπάνια. Και είναι εξίσου ανθρώπινο για έναν πατέρα να πονά όταν χάνει σημαντικά κομμάτια της καθημερινότητάς τους.

Μια διαφορετική ματιά στην Ημέρα του Πατέρα

Η Ημέρα του Πατέρα συχνά συνοδεύεται από χαρούμενες φωτογραφίες, ζωγραφιές και οικογενειακά τραπέζια. Κι έτσι είναι το αναμενόμενο στις γιορτές.

Ίσως όμως αξίζει να αφιερώσουμε μια σκέψη και στους πατέρες που γιορτάζουν από απόσταση. Σε εκείνους που περιμένουν με ανυπομονησία το επόμενο Σαββατοκύριακο, σε εκείνους που ξέρουν απέξω το πρόγραμμα επικοινωνίας, αλλά όχι πάντα την καθημερινότητα του παιδιού τους.

Σε εκείνους που προσπαθούν να παραμείνουν παρόντες μέσα από τηλεφωνήματα, μηνύματα, βιντεοκλήσεις και κάθε διαθέσιμο λεπτό.

Η πατρότητα δεν μετριέται από το πόσες ημέρες αναγράφονται σε μια δικαστική απόφαση. Μετριέται από τη συναισθηματική επένδυση, τη σταθερότητα, την αγάπη και την επιμονή να παραμένεις διαθέσιμος, ακόμη κι όταν οι συνθήκες δεν είναι ιδανικές.

Κι ίσως αυτό να είναι το πιο συγκινητικό στοιχείο των «μπαμπάδων του Σαββατοκύριακου»: ότι συνεχίζουν να είναι μπαμπάδες όλες τις ημέρες της εβδομάδας, ακόμη κι όταν τα παιδιά τους βρίσκονται αλλού.

Η Ημέρα του Πατέρα είναι μια υπενθύμιση ότι τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς. Χρειάζονται γονείς που παραμένουν συναισθηματικά παρόντες. Και αυτό, πολλές φορές, απαιτεί πολύ μεγαλύτερη δύναμη από όση φαίνεται με την πρώτη ματιά.