Αφγανιστάν: Τα κορίτσια «πωλούνται» λόγω φτώχειας – αλλά είναι αυτός ο μόνος λόγος;

Η πραγματικότητα στο Αφγανιστάν αποτυπώνεται μέσα από ιστορίες που δύσκολα χωρούν σε λέξεις. Πίσω από τις στατιστικές και τις διεθνείς αναφορές, υπάρχουν ανήλικα κορίτσια που μετατρέπονται σε αντικείμενο συναλλαγής, σε ένα περιβάλλον όπου η φτώχεια, ο λιμός και η κατάρρευση κάθε θεσμικής προστασίας έχουν διαλύσει τα όρια της παιδικής ηλικίας.

Οι οικογένειες βρίσκονται συχνά εγκλωβισμένες σε συνθήκες απόλυτης επιβίωσης. Όμως πίσω από αυτή την εικόνα δεν κρύβεται μόνο η απελπισία. Κρύβεται και μια «αγορά» που λειτουργεί σιωπηλά, με τιμές, διαδρομές και αγοραστές που σπάνια κατονομάζονται.

Πόσο «πωλείται» ένα κορίτσι;

Σύμφωνα με ερευνητές και οργανισμούς που παρακολουθούν την κατάσταση, η «τιμή» ενός παιδικού γάμου μπορεί να φτάνει περίπου τα 3.200 δολάρια σε ορισμένες περιοχές. Σε μια χώρα που δοκιμάζεται από τον λιμό, με πάνω από το 1/4 του πληθυσμού χωρίς επαρκή πρόσβαση σε τροφή και με τη διεθνή ανθρωπιστική βοήθεια να έχει μειωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, η φτώχεια λειτουργεί ως ασφυκτική πίεση.

Όμως η φτώχεια δεν είναι και η πλήρης εξήγηση. Είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνονται αποφάσεις που δεν θα έπρεπε ποτέ να γίνονται.  Γιατί όταν μια οικογένεια αποφασίζει ποιο παιδί θα «γίνει συναλλαγή», αυτό δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι επιλογή μέσα σε συνθήκες απόγνωσης.

Όταν η φτώχεια σταματά να αποτελεί δικαιολογία

Η δημοσιογραφική κάλυψη αυτής της κρίσης συχνά επικεντρώνεται στους «πωλητές»: στη φτώχεια, στις πολιτικές των Ταλιμπάν, στα κενά της διεθνούς βοήθειας. Όλα αυτά είναι υπαρκτά και καθοριστικά. Αυτό που σχεδόν ποτέ δεν τίθεται στο επίκεντρο είναι ένα άλλο ερώτημα: ποιοι αγοράζουν αυτά τα κορίτσια;

Γιατί η πραγματικότητα δεν είναι μόνο η κοινωνική κατάρρευση. Είναι και μια αγορά που λειτουργεί σιωπηλά, με συγκεκριμένες συναλλαγές, ποσά και μια ζήτηση που παραμένει σχεδόν αόρατη στη δημόσια συζήτηση. Αναφορές κάνουν λόγο ότι πίσω από όλα αυτά, υπάρχει ένα πολυεπίπεδο δίκτυο. Από τοπικές συναλλαγές σε φτωχές περιοχές, μέχρι διασυνοριακές μετακινήσεις μέσω Ιράν, Πακιστάν και χωρών του Κόλπου. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα κορίτσια καταλήγουν σε συνθήκες εκμετάλλευσης, αναγκαστικής εργασίας ή καταναγκαστικών γάμων, χωρίς κανένα νομικό ή κοινωνικό πλαίσιο προστασίας. Και όμως, η δημόσια συζήτηση σπάνια εστιάζει σε αυτό το κομμάτι της αλυσίδας.

Γιατί δεν ισχύει το ίδιο για τα αγόρια;

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC, η κρίση αυτή δεν επηρεάζει με τον ίδιο τρόπο τα αγόρια. Τα αγόρια θεωρούνται σε πολλές οικογένειες οι «κουβαλητές», αυτοί που θα στηρίξουν οικονομικά το σπίτι. Αυτός ο ρόλος τα προστατεύει σε μεγάλο βαθμό από το να γίνουν αντικείμενο συναλλαγής. Αντίθετα, τα κορίτσια είναι εκείνα που μετατρέπονται πιο εύκολα στο «ανταλλάξιμο» μέλος μιας οικογένειας που παλεύει για επιβίωση.

Η ιστορία της μικρής Shaiqa

Σε ρεπορτάζ του BBC, ο Αφγανός Saeed Ahmad περιγράφει ότι αναγκάστηκε να πουλήσει την πεντάχρονη κόρη του, την Shaiqa, όταν εκείνη διαγνώστηκε με σκωληκοειδίτιδα και κύστη στο συκώτι. «Δεν είχα καθόλου χρήματα να καλύψω τα ιατρικά έξοδα. Την πούλησα λοιπόν σε έναν συγγενή», αναφέρει. Η επέμβαση της μικρής πήγε καλά και τα έξοδα της νοσηλείας καλύφθηκαν από τα 3.200 δολάρια που έλαβε η οικογένεια. Όμως το ποσό δεν δόθηκε εξαρχής ολόκληρο. Όπως περιγράφει ο πατέρας, συμφώνησαν με τον αγοραστή «να μας δώσει για αρχή αρκετά για τη θεραπεία της και τα υπόλοιπα μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Μετά μπορεί να την πάρει. Θα την παντρέψει με τον γιο του».

Πίσω από κάθε τέτοια ιστορία δεν υπάρχει μόνο φτώχεια. Υπάρχει ένα σύστημα που επιτρέπει σε μια παιδική ζωή να μετατρέπεται σε οικονομική συναλλαγή, με όρους αγοράς, χρόνου και «υποσχέσεων».

Η άβολη σκέψη που δεν μπορεί να αγνοηθεί

Και κάπου εδώ γεννιέται μια σκέψη που δεν είναι άνετη, αλλά είναι αναπόφευκτη: πόσο τυχαίο είναι τελικά το γεγονός ότι ως κορίτσια και γυναίκες έχουμε γεννηθεί σε κάποιο άλλο σημείο του πλανήτη; Αυτό που για κάποιες μοιάζει αδιανόητο, για άλλες είναι μια καθημερινότητα. Δεν είναι ότι δεν μας αφορά. Είναι ότι η γεωγραφία καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το τι θεωρούμε «κανονικό» και τι μας σοκάρει.

Γιατί τα κορίτσια που γεννιούνται σε χώρες, όπως το Αφγανιστάν δεν έχουν τις ίδιες επιλογές, την ίδια προστασία, ούτε καν το ίδιο αυτονόητο δικαίωμα στην άρνηση. Και αυτή η ανισότητα δεν είναι θεωρητική. Είναι καθημερινή, υλική και συχνά αμετάκλητη.

Η πραγματικότητα που δεν χωρά σε ουδέτερες αφηγήσεις

Αυτό δε μειώνει τη φρίκη που προκαλούν τέτοιες ιστορίες όταν τις ακούμε. Αντίθετα, τη βαθαίνει. Γιατί μας αναγκάζει να δούμε κάτι δύσκολο: ότι ο κόσμος δεν μοιράζει απλώς εμπειρίες, αλλά και πιθανότητες ζωής. Και αυτές οι πιθανότητες δεν είναι ίδιες για όλα τα κορίτσια.