Σκωτία: Η πρώτη χώρα στον κόσμο που κατοχύρωσε νομικά τη δωρεάν πρόσβαση σε προϊόντα περιόδου

Η Σκωτία έχει γράψει ιστορία, καθώς έχει γίνει η πρώτη χώρα στον κόσμο που κατοχυρώνει νομικά τη δωρεάν πρόσβαση σε προϊόντα περιόδου για όλες όσες τις χρειάζονται. Μια απόφαση που δεν αφορά απλώς την καθημερινότητα, αλλά αγγίζει βαθιά την ισότητα, την αξιοπρέπεια και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Με τον νόμο Period Products (Free Provision) (Scotland) Act 2021, που θεσπίστηκε το 2021, η πρόσβαση σε ταμπόν και σερβιέτες σε δημόσιους χώρους και εκπαιδευτικά ιδρύματα δεν είναι πλέον προνόμιο, αλλά δικαίωμα!

Από την ανάγκη στο δικαίωμα: Τι προβλέπει ο νόμος

Ο νόμος διασφαλίζει ότι οι τοπικές αρχές και οι εκπαιδευτικοί φορείς είναι υποχρεωμένοι να παρέχουν δωρεάν προϊόντα περιόδου, όποτε και όπου χρειάζονται. Τα προϊόντα πρέπει:

• να είναι εύκολα προσβάσιμα
• να διατίθενται με σεβασμό
• να περιλαμβάνουν ποικιλία επιλογών

Η φιλοσοφία είναι ξεκάθαρη: κανείς δεν πρέπει να στερείται βασικά προϊόντα υγιεινής λόγω οικονομικών δυσκολιών.

Η μάχη κατά της «φτώχειας περιόδου»

Πίσω από αυτή τη νομοθεσία βρίσκεται ένα σοβαρό κοινωνικό ζήτημα: η λεγόμενη period poverty. Πρόκειται για την αδυναμία πολλών γυναικών και οικογενειών να αγοράσουν προϊόντα περιόδου, κάτι που επηρεάζει άμεσα:

• τη σχολική φοίτηση των κοριτσιών
• την εργασία τους
• την καθημερινή τους ζωή
• την αξιοπρέπειά τους

Η Σκωτία δεν αντιμετωπίζει το θέμα ως «διευκόλυνση», αλλά ως ζήτημα ισότητας και δημόσιας πολιτικής.

Μια πολιτική που χτίστηκε σταδιακά

Η αλλαγή δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη. Από το 2018, η κυβέρνηση της Σκωτίας επένδυσε πάνω από 53 εκατομμύρια λίρες για την ενίσχυση της πρόσβασης σε προϊόντα περιόδου σε:

• σχολεία και πανεπιστήμια
• δημόσιους χώρους
• κοινοτικά προγράμματα για ευάλωτες ομάδες

Παράλληλα, υλοποιήθηκαν καμπάνιες ενημέρωσης για την αποστιγματοποίηση της περιόδου και πιλοτικά προγράμματα διανομής προϊόντων.

Πώς έφτασε στη νομοθέτηση

Η πορεία προς τον τελικό νόμο πέρασε από πολλά στάδια:

• το 2020 θεσπίστηκαν κανονισμοί για δωρεάν προϊόντα στα σχολεία
• τον ίδιο χρόνο το νομοσχέδιο εγκρίθηκε ομόφωνα από το κοινοβούλιο
• το 2021 θεσπίστηκε ο νόμος που κατοχύρωσε τη δωρεάν παροχή
• το 2022 τέθηκε πλήρως σε ισχύ σε όλη τη χώρα

Στόχος ήταν ένας: καθολική, εύκολη και αξιοπρεπής πρόσβαση για όλους.

Είναι η Σκωτία η μοναδική χώρα;

Μέχρι σήμερα, η Σκωτία παραμένει η μόνη χώρα με πλήρη νομική κατοχύρωση καθολικής δωρεάν πρόσβασης σε δημόσιους χώρους.

Ωστόσο, αρκετά κράτη έχουν ήδη κινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση:

• Νέα Ζηλανδία: δωρεάν προϊόντα σε όλα τα σχολεία
• Καναδάς: παροχές σε επιλεγμένες επαρχίες και χώρους εργασίας
• Γαλλία: δωρεάν πρόσβαση σε πανεπιστήμια και ευάλωτες ομάδες
• Ισπανία: στοχευμένα προγράμματα υποστήριξης
• Κένυα: φοροελαφρύνσεις και δωρεάν διανομή σε σχολεία

Το μήνυμα είναι κοινό: η αλλαγή έχει ξεκινήσει, αλλά δεν έχει ολοκληρωθεί.

Ένα νέο κοινωνικό πρότυπο γεννιέται

Η πρωτοβουλία της Σκωτίας δεν είναι απλώς μια πολιτική απόφαση. Είναι μια δήλωση για το πώς μπορεί να μοιάζει μια κοινωνία που βάζει στο επίκεντρο την ισότητα. Και ίσως το πιο σημαντικό: ανοίγει τη συζήτηση για το τι θεωρούμε τελικά «βασικό δικαίωμα» στον σύγχρονο κόσμο.

Την ίδια στιγμή, γεννάται εύλογα το ερώτημα για το πόσο κοντά βρίσκεται η Ελλάδα σε μια αντίστοιχη θεσμοθέτηση. Παρότι έχουν γίνει κάποιες στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης και υποστήριξης ευάλωτων ομάδων, η καθολική, δωρεάν πρόσβαση σε προϊόντα περιόδου σε δημόσιους χώρους παραμένει ακόμη ένα ζητούμενο. Η συζήτηση όμως έχει ήδη ανοίξει και, όπως δείχνει το παράδειγμα της Σκωτίας, το επόμενο βήμα δεν είναι πια αδιανόητο — αλλά θέμα πολιτικής βούλησης.