«Νεκροταφείο» από παστέλ καρδιές στο Σίδνεϊ: Το ανατριχιαστικό μνημείο για τις γυναίκες που δολοφονήθηκαν από τους συντρόφους τους
Μια εγκατάσταση που συγκλονίζει στην Αυστραλία μετατρέπει τις ροζ και παστέλ καρδιές σε ένα σκληρό μήνυμα κατά της έμφυλης βίας. Πάνω τους είναι γραμμένες οι δικαιολογίες που συχνά χρησιμοποιούνται για να υποβαθμίσουν την κακοποίηση, ενώ κάθε καρδιά θυμίζει μια γυναίκα που δεν βρίσκεται πια στη ζωή.
Μοιάζουν με πολύχρωμα γλυκίσματα σε σχήμα καρδιάς. Αν τις κοιτάξει κανείς από μακριά, θα μπορούσε να τις περάσει για ένα παιχνιδιάρικο έργο τέχνης, μια εγκατάσταση που δημιουργήθηκε για να τραβήξει τα βλέμματα σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραθαλάσσια τοπία του κόσμου. Όμως, όσο πλησιάζει, η εικόνα αλλάζει. Οι παστέλ καρδιές μετατρέπονται σε ένα ανατριχιαστικό μνημείο για τις γυναίκες που δολοφονήθηκαν από τους συντρόφους τους.
Στο Marks Park του Σίδνεϊ, ανάμεσα στις διάσημες παραλίες Bondi και Tamarama, ένα διαφορετικό «κοιμητήριο» έρχεται να υπενθυμίσει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η ενδοοικογενειακή βία δεν είναι μια αφηρημένη στατιστική, αλλά μια πραγματικότητα που κοστίζει ανθρώπινες ζωές.
Το έργο, με τίτλο «Sweethearts», δημιουργήθηκε από τις καλλιτέχνιδες Philippa Lysaght και Omi McCurdie στο πλαίσιο της φετινής έκθεσης Sculpture by the Sea και αναμένεται να το δουν σχεδόν μισό εκατομμύριο επισκέπτες που θα περάσουν από τη διάσημη παραθαλάσσια διαδρομή.
Οι καρδιές που κρύβουν μια σκληρή αλήθεια
Οι δεκάδες καρδιές από σκυρόδεμα, γυαλισμένες στο χέρι και βαμμένες σε απαλές αποχρώσεις, δεν δημιουργήθηκαν για να προκαλέσουν απλώς θαυμασμό. Πάνω τους είναι γραμμένες φράσεις που ακούγονται συχνά όταν κάποιος προσπαθεί να δικαιολογήσει ή να υποβαθμίσει τη βία κατά των γυναικών.
«Τα αγόρια είναι αγόρια».
«Ήταν μεθυσμένος».
«Ήταν μόνο λόγια».
«Τα ήθελε και τα έπαθε».
Εκφράσεις που μπορεί να έχουν ειπωθεί σε μια συζήτηση, να έχουν χρησιμοποιηθεί ως δικαιολογία ή να έχουν ακουστεί ως ένας τρόπος να κλείσει γρήγορα ένα δυσάρεστο θέμα.
Στο συγκεκριμένο έργο, όμως, αποκτούν μια εντελώς διαφορετική διάσταση. Τοποθετημένες μέσα σε ένα «κοιμητήριο», οι φράσεις αυτές δεν μοιάζουν πια αθώες. Αντίθετα, αναδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία μπορεί να κανονικοποιεί την κακοποίηση, να μεταθέτει την ευθύνη στο θύμα και να επιτρέπει στη βία να συνεχίζεται.
Ανάμεσα στις δικαιολογίες που αναγράφονται στις καρδιές βρίσκονται επίσης οι φράσεις «Είναι καλό παιδί», «Εκείνη τον προκαλεί», «Φταίνε και οι δύο» και «Απλώς την έσπρωξε».
Η δύναμη του έργου βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την αντίθεση: οι καρδιές θυμίζουν σύμβολα αγάπης, αλλά οι λέξεις που φέρουν αποκαλύπτουν την πιο σκοτεινή πλευρά των σχέσεων.
Από τις 52 καρδιές στις δεκάδες χαμένες ζωές
Οι δημιουργοί σχεδίαζαν αρχικά να κατασκευάσουν 52 καρδιές, αριθμός που αντιστοιχεί στον ετήσιο μέσο όρο των γυναικών που δολοφονούνται στην Αυστραλία. Κατά τη διάρκεια, όμως, της δημιουργίας του έργου, ο αριθμός των θυμάτων αυξανόταν, αναγκάζοντας τις δύο καλλιτέχνιδες να επεκτείνουν την εγκατάσταση.
Όπως ανέφερε η Philippa Lysaght, όταν ολοκληρώθηκε το έργο, 56 γυναίκες είχαν ήδη δολοφονηθεί στην Αυστραλία. Με βάση τις καταγραφές της Sherele Moody και του Australian Femicide Watch, ο αριθμός εκτιμάτο ότι θα πλησίαζε τις 60 μέχρι το τέλος της έκθεσης.
Η απόφαση να προστεθούν περισσότερες καρδιές δεν ήταν απλώς μια αλλαγή στον σχεδιασμό. Ήταν μια προσπάθεια να αποτυπωθεί η πραγματική έκταση της κρίσης, χωρίς να περιοριστεί ο αριθμός των θυμάτων για χάρη μιας καλλιτεχνικής σύνθεσης.
Πίσω από κάθε καρδιά βρίσκεται μια ζωή που χάθηκε. Μια γυναίκα που είχε τη δική της ιστορία, τους ανθρώπους της, τα όνειρά της και μια καθημερινότητα που διακόπηκε βίαια.
Και υπάρχει ακόμη μία σκληρή ειρωνεία: πολλές από αυτές τις γυναίκες δολοφονήθηκαν από τον άνθρωπο που υποτίθεται ότι τις αγαπούσε, τον δικό τους «sweetheart».
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η βία, αλλά και οι δικαιολογίες της
Η εγκατάσταση δεν εστιάζει αποκλειστικά στους δράστες. Στρέφει την προσοχή και στους ανθρώπους που βρίσκονται γύρω τους, ακούνε, βλέπουν, υποψιάζονται, αλλά συχνά επιλέγουν να μη μιλήσουν.
Η Lysaght εξήγησε στο ABC ότι στόχος της ήταν να αναδείξει την αδράνεια των παρευρισκομένων και να προκαλέσει προβληματισμό για τις φράσεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε πάντα το «βάρος» τους.
Η ίδια ήθελε οι επισκέπτες να αναγνωρίσουν στις καρδιές λέξεις που μπορεί να έχουν ακούσει από φίλους, συγγενείς ή συναδέλφους — ή ακόμη και να έχουν πει οι ίδιοι. Η θέα τους σε ένα περιβάλλον που θυμίζει νεκροταφείο, όπως σημείωσε, θα έπρεπε να προκαλεί έντονη αποστροφή.
Το έργο αμφισβητεί, παράλληλα, παραδοσιακές αντιλήψεις για τον ανδρισμό στην Αυστραλία, οι οποίες, σύμφωνα με τη δημιουργό του, μπορούν να συμβάλλουν στην ανοχή απέναντι στην κακοποιητική συμπεριφορά.
Η αφορμή για τη δημιουργία του ήταν η οργή της απέναντι στις πρόσφατες δολοφονίες γυναικών στο οικογενειακό περιβάλλον και η επιθυμία της να μην αντιμετωπίζονται τέτοια περιστατικά ως μεμονωμένες τραγωδίες, αλλά ως ένα ευρύτερο κοινωνικό πρόβλημα.
Τα στοιχεία που σοκάρουν
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα, 1 στις 4 γυναίκες στην Αυστραλία βιώνει κάποια μορφή βίας ή κακοποίησης.
Παράλληλα, έρευνα που επικαλείται το δημοσίευμα αναφέρει ότι το 60% των Αυστραλών πιστεύει πως ένας άνδρας που βρίσκεται υπό την επήρεια αλκοόλ φέρει μικρότερη ευθύνη για σεξουαλική επίθεση. Πρόκειται για μια αντίληψη που αποτυπώνει πόσο εύκολα μπορεί να χρησιμοποιηθεί το αλκοόλ ως δικαιολογία για την κακοποιητική συμπεριφορά.
Εξίσου επικίνδυνη είναι η φράση «θα μπορούσε να είχε φύγει». Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται για τη Νέα Νότια Ουαλία, δύο στις τρεις γυναίκες που δολοφονήθηκαν από σύντροφο είχαν χάσει τη ζωή τους από πρώην σύντροφό τους ή ενώ βρίσκονταν στη διαδικασία του χωρισμού.
Το στοιχείο αυτό υπογραμμίζει μια πραγματικότητα που συχνά παραβλέπεται: η απομάκρυνση από μια κακοποιητική σχέση δεν είναι πάντα απλή ή ασφαλής διαδικασία. Η ευθύνη για τη βία ανήκει στον δράστη και όχι στη γυναίκα που τη βιώνει.
Ένα μνημείο που καλεί όλους να πάρουν θέση
Με το «Sweethearts», οι δημιουργοί θέλουν να ανοίξουν μια ευρύτερη συζήτηση για την κουλτούρα που επιτρέπει στη βία να διαιωνίζεται. Επιλέγοντας ένα από τα πιο φωτογραφημένα σημεία δημόσιας τέχνης της Αυστραλίας, επιδιώκουν να φέρουν το μήνυμά τους μπροστά σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους.
Το έργο καλεί το κοινό να σταματήσει να προσπερνά φράσεις όπως «δεν είναι δική μου δουλειά», «μόνο την έσπρωξε» ή «θα μπορούσε να είχε φύγει». Να ακούει χωρίς να κρίνει, να ρωτά τους ανθρώπους γύρω του αν είναι καλά και να προσφέρει στήριξη σε όποιον τη χρειάζεται.
Καλεί, επίσης, τους ανθρώπους να μη δικαιολογούν την κακοποιητική συμπεριφορά και να αντιδρούν όταν τη βλέπουν, αντί να την αντιμετωπίζουν ως κάτι ιδιωτικό που δεν τους αφορά.
Γιατί οι γυναίκες που τιμά αυτό το παράξενο νεκροταφείο δεν χάθηκαν εξαιτίας κάποιων αθώων φράσεων. Οι φράσεις αυτές, όμως, αποκαλύπτουν έναν από τους τρόπους με τους οποίους η κοινωνία μπορεί να υποβαθμίζει τη βία και να αφήνει την κακοποίηση χωρίς αντίδραση.
Οι παστέλ καρδιές στο Sydney θυμίζουν ότι η αγάπη δεν πρέπει να πονά, η βία δεν έχει δικαιολογίες και η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα.