Νεπάλ: Οι γυναίκες εξορίζονται σε καλύβες κάθε φορά που έχουν περίοδο – Σε ποιον αιώνα ζούμε τελικά;
Στο Νεπάλ, σε ορισμένες περιοχές της χώρας, εξακολουθεί να επιβιώνει μια πρακτική που μοιάζει αδιανόητη στον 21ο αιώνα: γυναίκες και κορίτσια, όταν έχουν περίοδο, απομακρύνονται από το σπίτι τους και περνούν τις ημέρες της έμμηνου ρύσης σε μικρές, πρόχειρες καλύβες.
Είναι τα λεγόμενα «menstrual huts» (καλύβες περιόδου), γνωστά στο Νεπάλ ως «chhau goths», και αποτελούν μέρος του Chhaupadi, ενός βαθιά ριζωμένου εθίμου που αντιμετωπίζει την έμμηνο ρύση ως κατάσταση «ακαθαρσίας».
Όταν η περίοδος γίνεται λόγος αποκλεισμού
Η λογική πίσω από το Chhaupadi βασίζεται σε θρησκευτικές και κοινωνικές αντιλήψεις σύμφωνα με τις οποίες η γυναίκα κατά την περίοδό της θεωρείται «βρώμικη». Έτσι, σε ορισμένες κοινότητες δεν της επιτρέπεται να κοιμηθεί στο σπίτι, να αγγίξει άλλα μέλη της οικογένειας ή αντικείμενα του νοικοκυριού, να μπει σε ναούς ή να συμμετάσχει σε θρησκευτικές τελετές.
Οι περιορισμοί μπορεί να φτάσουν ακόμη και στο φαγητό. Υπάρχουν κοινότητες όπου οι γυναίκες αποφεύγουν γαλακτοκομικά ή άλλα τρόφιμα, καθώς πιστεύεται ότι η επαφή τους με αυτά μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στα ζώα ή στην οικογένεια. Και όλα αυτά επειδή ένα απολύτως φυσιολογικό βιολογικό φαινόμενο εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται μέσα από τον φόβο και τη δεισιδαιμονία.
Οι καλύβες δεν είναι απλώς ένας «παραδοσιακός χώρος»
Οι συνθήκες στις οποίες καλούνται να μείνουν οι γυναίκες είναι συχνά εξαιρετικά επικίνδυνες. Οι καλύβες είναι συνήθως πρόχειρες κατασκευές από λάσπη, ξύλο ή άχυρο, χωρίς επαρκή αερισμό και προστασία από το κρύο.
Κάποιες γυναίκες έχουν ανάψει φωτιά μέσα σε αυτές για να ζεσταθούν, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν από ασφυξία. Έχουν καταγραφεί επίσης περιστατικά θανάτων από ακραίες θερμοκρασίες, δαγκώματα φιδιών και άλλους κινδύνους.
Το τίμημα δεν είναι μόνο σωματικό. Κορίτσια έχουν χάσει ημέρες σχολείου εξαιτίας της περιόδου, ενώ η απομόνωση ενισχύει το στίγμα και την αντίληψη ότι το γυναικείο σώμα είναι κάτι που πρέπει να κρύβεται.
Ένα παράνομο πολιτισμικό φαινόμενο που ακόμα υπάρχει
Κι εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση. Το 2005, το Ανώτατο Δικαστήριο του Νεπάλ απαγόρευσε το Chhaupadi, χαρακτηρίζοντάς το παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το 2017, η πρακτική ποινικοποιήθηκε και θεσπίστηκαν ποινές για όποιον εξαναγκάζει γυναίκα να την ακολουθήσει.
Οι νόμοι, όμως, δεν εξαφάνισαν τις καλύβες. Σε περιοχές όπου οι αντιλήψεις παραμένουν βαθιά ριζωμένες, πολλές οικογένειες εξακολουθούν να φοβούνται ότι αν παραβιάσουν το έθιμο, θα συμβεί κάτι κακό: θα αρρωστήσει κάποιος, θα πεθάνει κάποιο ζώο ή θα προκληθεί κάποια άλλη συμφορά.
Κι αυτό δείχνει κάτι σημαντικό: η αλλαγή ενός νόμου είναι πολύ πιο εύκολη από την αλλαγή μιας νοοτροπίας.
Ένας πλανήτης δύο ταχυτήτων
Η ιστορία των menstrual huts είναι δύσκολο να μη μας κάνει να σταθούμε για λίγο και να αναρωτηθούμε σε ποιον αιώνα ζούμε. Την ίδια στιγμή που σε ευρωπαϊκές χώρες συζητούνται και εφαρμόζονται πολιτικές όπως η άδεια περιόδου, αναγνωρίζοντας ότι το γυναικείο σώμα μπορεί κάποιες ημέρες να χρειάζεται ξεκούραση και υποστήριξη, σε άλλες γωνιές του κόσμου γυναίκες εξακολουθούν να απομακρύνονται από τα σπίτια τους επειδή έχουν περίοδο.
Ο ίδιος πλανήτης. Δύο εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες.
Κι ίσως αυτό είναι το πιο ανησυχητικό κομμάτι της ιστορίας. Γιατί η περίοδος δεν είναι ντροπή, δεν είναι «μόλυνση» και δεν είναι λόγος αποκλεισμού. Είναι μια φυσιολογική λειτουργία του γυναικείου σώματος.
Οι καλύβες του Chhaupadi δεν είναι ένα γραφικό απομεινάρι μιας άλλης εποχής. Είναι η υπενθύμιση ότι όταν η παράδοση, ο φόβος και η δεισιδαιμονία υπερισχύουν της γνώσης και των δικαιωμάτων, το γυναικείο σώμα είναι συχνά εκείνο που πληρώνει το τίμημα.