Προεμμηνόπαυση και ψυχική υγεία: Πώς οι ορμόνες αλλάζουν τους «κανόνες του παιχνιδιού» & τι να περιμένεις

«Δεν αναγνωρίζω τον εαυτό μου τελευταία. Εκνευρίζομαι πιο εύκολα, αγχώνομαι χωρίς λόγο, ξεχνάω πράγματα και νιώθω ότι κάτι δεν πάει καλά». Αν αυτή η φράση σάς ακούγεται οικεία, δεν είστε μόνες. Πολλές γυναίκες που βρίσκονται στην περίοδο της προεμμηνόπαυσης περιγράφουν μια αίσθηση ότι το σώμα και το μυαλό τους λειτουργούν διαφορετικά. Και ενώ συχνά αποδίδουν αυτές τις αλλαγές στο στρες, την ηλικία ή τις απαιτήσεις της καθημερινότητας, η πραγματικότητα είναι ότι ο οργανισμός τους διανύει μια σημαντική βιολογική μετάβαση.

Η προεμμηνόπαυση δεν αφορά μόνο τις εξάψεις και τις αλλαγές στον κύκλο. Αφορά και την ψυχική υγεία. Και ήρθε η ώρα να μιλήσουμε γι’ αυτό.

Τι είναι η προεμμηνόπαυση;

Η προεμμηνόπαυση είναι η μεταβατική περίοδος πριν από την εμμηνόπαυση. Μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και από τα 40 ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, λίγο νωρίτερα, και να διαρκέσει αρκετά χρόνια. Κατά τη διάρκειά της, τα επίπεδα των ορμονών, κυρίως των οιστρογόνων και της προγεστερόνης , παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις. Αυτές οι ορμονικές αλλαγές δεν επηρεάζουν μόνο το αναπαραγωγικό σύστημα, αλλά και τον εγκέφαλο, τη διάθεση, τον ύπνο και τις γνωστικές  λειτουργίες. Με άλλα λόγια, δεν το φαντάζεστε, είναι όντως  «στο μυαλό σας»!

Γιατί επηρεάζεται η ψυχική υγεία;

Τα οιστρογόνα αλληλεπιδρούν με νευροδιαβιβαστές όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και η νοραδρεναλίνη, ουσίες που σχετίζονται με τη διάθεση, το άγχος και την αίσθηση ευεξίας.

Όταν τα επίπεδά τους γίνονται πιο ασταθή, πολλές γυναίκες παρατηρούν:

• αυξημένη ευερεθιστότητα
• έντονα συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα
• άγχος, μερικές φορές αρκετά έντονο ή κρίσεις πανικού
• μειωμένη αντοχή στο στρες
• δυσκολίες συγκέντρωσης
• αίσθηση θολούρας στη σκέψη (brain fog)
• θλίψη ή καταθλιπτικά συμπτώματα

Συχνά, οι γυναίκες εκπλήσσονται από την ένταση αυτών των αλλαγών. Κάποιες μάλιστα αναρωτιούνται αν αναπτύσσουν ξαφνικά μια ψυχική διαταραχή.

Η αλήθεια είναι ότι η προεμμηνόπαυση μπορεί να λειτουργήσει σαν ένας «μεγεθυντικός φακός» των ψυχικών δυσκολιών. Αν κάποια είχε ιστορικό άγχους ή κατάθλιψης, ενδέχεται να γίνει πιο ευάλωτη σε αυτή τη φάση της ζωής της.

Το άγχος δεν είναι πάντα «χαρακτηριστικό της προσωπικότητας»

Μία από τις συχνότερες παρανοήσεις είναι ότι η αυξημένη ανησυχία οφείλεται αποκλειστικά στον χαρακτήρα.

Ωστόσο, πολλές γυναίκες που δεν είχαν ποτέ ιδιαίτερο άγχος στη ζωή τους αναφέρουν ότι στην προεμμηνόπαυση νιώθουν ξαφνικά υπερένταση, ανησυχία ή ακόμη και κρίσεις πανικού.

Το σώμα βρίσκεται σε μια περίοδο προσαρμογής και το νευρικό σύστημα γίνεται πιο ευαίσθητο στις ορμονικές μεταβολές. Αυτό δεν σημαίνει ότι «χάνετε τον έλεγχο», ούτε ότι είστε αδύναμες. Σημαίνει ότι περνάτε μια φυσιολογική βιολογική μετάβαση που αξίζει κατανόηση και υποστήριξη.

Η αϋπνία: ο αθέατος πρωταγωνιστής

Αν υπήρχε βραβείο για τον πιο υποτιμημένο παράγοντα ψυχικής δυσφορίας στην προεμμηνόπαυση, πιθανότατα θα το κέρδιζε ο ύπνος.

Οι νυχτερινές αφυπνίσεις, οι εξάψεις και η δυσκολία στην έναρξη του ύπνου, επηρεάζουν άμεσα τη διάθεση και τη γνωστική λειτουργία.

Ένας εγκέφαλος που στερείται ύπνο γίνεται πιο ευάλωτος στο άγχος, πιο συναισθηματικός και λιγότερο αποτελεσματικός στη διαχείριση των απαιτήσεων της καθημερινότητας.

Γι’ αυτό, πολλές φορές, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι ορμόνες, αλλά οι ορμόνες μαζί με την εξάντληση.

Το «brain fog» είναι πραγματικό

Ξεχάσατε γιατί μπήκατε σε ένα δωμάτιο; Ψάχνετε μια λέξη που ξέρετε πολύ καλά, αλλά δεν σας έρχεται; Κοιτάζετε το email και αναρωτιέστε γιατί το ανοίξατε;

Καλωσορίσατε στο κλαμπ του brain fog. Παρότι μπορεί να είναι ενοχλητικό, δεν αποτελεί ένδειξη άνοιας ή σοβαρής γνωστικής έκπτωσης. Πρόκειται για ένα συχνό σύμπτωμα της ορμονικής μετάβασης, το οποίο συχνά επιδεινώνεται από την αϋπνία, το άγχος και την υπερφόρτωση υποχρεώσεων και συχνά δεν αξιολογείται, καθώς θεωρείται αποτέλεσμα των παραπάνω.

Και ας είμαστε ειλικρινείς: πολλές γυναίκες στην ηλικία της προεμμηνόπαυσης βρίσκονται ταυτόχρονα στην κορύφωση της επαγγελματικής τους ζωής, φροντίζουν παιδιά, γονείς ή και τα δύο. Δεν είναι παράξενο που ο εγκέφαλος ζητά μερικές φορές… επανεκκίνηση.

Πότε χρειάζεται βοήθεια;

Υπάρχει η τάση να θεωρούμε ότι οι ψυχολογικές δυσκολίες της προεμμηνόπαυσης είναι κάτι που πρέπει απλώς να υπομείνουμε.

Όμως, η ψυχική επιβάρυνση δεν είναι διαγωνισμός αντοχής. Αξίζει να αναζητήσετε υποστήριξη όταν:

• τα συμπτώματα επηρεάζουν την καθημερινότητά σας
• το άγχος ή η θλίψη επιμένουν για εβδομάδες
• νιώθετε ότι δεν μπορείτε να λειτουργήσετε όπως πριν
• οι σχέσεις ή η εργασία σας επηρεάζονται σημαντικά
• αισθάνεστε ότι έχετε χάσει την επαφή με τον εαυτό σας

Η συνεργασία με ψυχολόγο μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση των αλλαγών, στην ανάπτυξη στρατηγικών διαχείρισης του στρες και στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας κατά τη διάρκεια αυτής της μετάβασης.

Μια νέα φάση, όχι το τέλος ενός κεφαλαίου

Η κοινωνία συχνά παρουσιάζει την εμμηνόπαυση σαν μια περίοδο απώλειας. Ωστόσο, πολλές γυναίκες περιγράφουν τα χρόνια που ακολουθούν ως μια περίοδο μεγαλύτερης αυτογνωσίας, ελευθερίας και προσωπικής δύναμης.

Η προεμμηνόπαυση δεν είναι απλώς μια ορμονική αλλαγή. Είναι μια μετάβαση που καλεί τη γυναίκα να ακούσει περισσότερο τις ανάγκες της, να επαναπροσδιορίσει προτεραιότητες και να φροντίσει τον εαυτό της με τρόπο που ίσως δεν είχε κάνει μέχρι τώρα.

Και αν κάποιες μέρες νιώθετε ότι δεν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας, θυμηθείτε κάτι σημαντικό: δεν τον χάνετε. Τον γνωρίζετε ξανά, σε μια νέα εκδοχή του.

Η ενημέρωση και η έγκαιρη αναζήτηση υποστήριξης μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Γιατί η ψυχική υγεία στην προεμμηνόπαυση δεν είναι πολυτέλεια – είναι κομμάτι της συνολικής γυναικείας υγείας.