Η γλώσσα που μάθαμε

Σκεφτόμουν τις προάλλες, μετά από μια πολύωρη και πολύ ενδιαφέρουσα κουβέντα με έναν φίλο, ότι τελικά δεν μας ελκύει πάντα αυτό που μας κάνει καλό. Πολλές φορές μας ελκύει αυτό που μας είναι οικείο.

Και όσο περνούν τα χρόνια —και όσο περισσότερο ασχολούμαι με τον εαυτό μου— τόσο περισσότερο καταλαβαίνω πόσα πράγματα στις σχέσεις μας δεν είναι τελικά τόσο τυχαία όσο νομίζουμε.

Στο βιβλίο του «Μεγαλώνοντας μέσα στην ελληνική οικογένεια», ο Ματθαίος Γιωσαφάτ μιλά, μεταξύ άλλων, για τη σημασία των πρώτων χρόνων της ζωής μας και για το πόσο η σχέση με τους γονείς μας και το οικογενειακό περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουμε επηρεάζουν την προσωπικότητά μας και τον τρόπο με τον οποίο αργότερα σχετιζόμαστε.

Διαβάζοντάς τον, συνειδητοποίησα πως όλα όσα βιώνει ένα παιδί πριν ακόμη μπορεί να τα ονομάσει γίνονται, κατά κάποιον τρόπο, οι πρώτες του εμπειρίες γύρω από το πώς είναι να σχετίζεσαι και να αγαπιέσαι.

Και αν η αγάπη που γνωρίσαμε εμπεριείχε απόρριψη, αν το λάθος συνοδευόταν από φωνές, θυμό ή τιμωρία, αν μάθαμε ότι την αγάπη πρέπει με κάποιον τρόπο να την κερδίζουμε, όλα αυτά αφήνουν το αποτύπωμά τους μέσα μας.

Δεν μεγαλώνουμε απαραίτητα αναζητώντας συνειδητά το ίδιο. Απλώς αυτό ξέρουμε. Αυτό αναγνωρίζουμε. Μέσα σε αυτό έχουμε μάθει να κινούμαστε.

Κάποτε η κουμπάρα μου, η Δέσποινα, μιλώντας για έναν άνθρωπο και τον τρόπο με τον οποίο φέρεται μέσα σε μια σχέση, μου είπε μια πολύ απλή φράση: «Αυτό έμαθε, αυτό κάνει».

Και μου έμεινε.

Όχι ως δικαιολογία. Γιατί το παρελθόν μας μπορεί να εξηγεί πολλά από αυτά που κάνουμε, δεν μπορεί όμως να αποτελεί εφ’ όρου ζωής άλλοθι για τον τρόπο που φερόμαστε στους άλλους αλλά και στον ίδιο μας τον εαυτό. Η κατανόηση του πώς διαμορφωθήκαμε δεν αναιρεί την ευθύνη που έχουμε, ως ενήλικες πια, για το τι κάνουμε με όλα όσα κουβαλάμε. Ίσως, όμως, να εξηγεί γιατί κάποια σχεσιακά μοτίβα είναι τόσο βαθιά ριζωμένα μέσα μας και γιατί καταλήγουμε να τα επαναλαμβάνουμε.

Γιατί αν έχουμε βιώσει την αγάπη μέσα από την ένταση, την απόρριψη, την αγωνία ή τη διαρκή προσπάθεια να την κερδίσουμε, μπορεί κάποτε να τα μπερδέψουμε όλα αυτά με το πάθος. Και όταν έρθει ένας άνθρωπος και, αντί να φωνάξει, μας πει ήρεμα «αυτό με πείραξε, θα ήθελα να το συζητήσουμε», μπορεί να το απορρίψουμε όχι επειδή μας φαίνεται βαρετό, αλλά απλώς γιατί δεν ξέρουμε τι να κάνουμε με αυτό.

Δεν έχουμε μάθει αυτή τη γλώσσα.

Και ίσως ένα από τα δυσκολότερα πράγματα μεγαλώνοντας είναι ακριβώς αυτό: να μάθουμε να ξεχωρίζουμε την αγάπη από όλα εκείνα που κάποτε μάθαμε να αναγνωρίζουμε ως αγάπη.

Και, σιγά σιγά, να μάθουμε μια καινούργια γλώσσα.