O (ουσιαστικός) ρόλος του περίγυρου σε ένα διαζύγιο
Όταν ένας άνθρωπος βιώνει έναν χωρισμό που δεν επέλεξε ο ίδιος, βρίσκεται συχνά αντιμέτωπος με μια από τις πιο επώδυνες μορφές απώλειας, καθώς δεν χάνει μόνο τον σύντροφό του, χάνει την καθημερινότητα που γνώριζε, τα κοινά σχέδια, την αίσθηση ασφάλειας, αλλά και μια εκδοχή του εαυτού του που είχε χτίσει μέσα στη σχέση.
Σε αυτές τις στιγμές, ο περίγυρος αποκτά μια δύναμη που συχνά υποτιμάται. Οι φίλοι, οι γονείς, τα αδέλφια και οι συγγενείς μπορούν να λειτουργήσουν είτε ως βοηθητικοί παράγοντες επούλωσης, είτε ως επιταχυντές της σύγκρουσης.
Όταν βλέπουμε έναν άνθρωπο που αγαπάμε να υποφέρει, η πρώτη μας παρόρμηση είναι να τον προστατεύσουμε, να σταθούμε δίπλα του, να επικυρώσουμε το συναίσθημά του με το να θυμώσουμε μαζί του, το οποίο είναι απολύτως ανθρώπινο.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η στήριξη μετατρέπεται σε πολεμική. Όταν οι συζητήσεις γεμίζουν με φράσεις όπως:
«Σου κατέστρεψε τη ζωή».
«Μην της χαρίζεσαι».
«Πρέπει να καταλάβει τι σου έκανε».
«Τα παιδιά πρέπει να μάθουν την αλήθεια».
Τότε ο περίγυρος παύει να βοηθά τον άνθρωπο να διαχειριστεί τον πόνο του και αρχίζει να τον εγκλωβίζει μέσα σε αυτόν.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Μετά από μια απώλεια οι άνθρωποι αναζητούν εξηγήσεις. Όταν η απόφαση του χωρισμού δεν ήταν δική τους, συχνά βιώνουν έντονα συναισθήματα απόρριψης, αδικίας και ταπείνωσης.
Ο θυμός τότε λειτουργεί σαν παυσίπονο. Για λίγο, είναι πιο εύκολο να θυμώνεις παρά να θρηνείς, είναι πιο εύκολο να λες «μου το έκανε, παρά να παραδεχτείς «πονάω επειδή τελείωσε».
Ο περίγυρος μπορεί άθελά του να ενισχύσει αυτόν τον μηχανισμό, επειδή και οι ίδιοι οι φίλοι και οι συγγενείς δυσκολεύονται να αντέξουν τον πόνο του αγαπημένου του προσώπου, έτσι προσπαθούν να τον μετατρέψουν σε οργή. Η οργή δίνει την ψευδαίσθηση δύναμης, ενώ το πένθος, αντίθετα, μας φέρνει αντιμέτωπους με την ευαλωτότητά μας.
Κι όμως, μόνο μέσα από το πένθος έρχεται η πραγματική επεξεργασία της απώλειας.
Όταν υπάρχουν παιδιά, το διακύβευμα μεγαλώνει
Στους χωρισμούς με παιδιά, η συναισθηματική φόρτιση συχνά αυξάνεται κατακόρυφα. Εκεί βλέπουμε κάποιες φορές συμπεριφορές που στοχεύουν, άμεσα ή έμμεσα, στο να μειωθεί η εικόνα του γονέα που πήρε την απόφαση να φύγει. Άλλοτε πρόκειται για αρνητικά σχόλια μπροστά στα παιδιά, άλλοτε για υπονοούμενα κι άλλοτε για μια διαρκή προσπάθεια να παρουσιαστεί ο ένας γονέας ως θύτης και ο άλλος ως θύμα.
Αυτό που συχνά δεν αντιλαμβάνονται οι ενήλικες είναι ότι τα παιδιά δεν ακούνε απλώς τι λέγεται για τον άλλο γονέα. Το βιώνουν ως σχόλιο για ένα κομμάτι του εαυτού τους, γιατί το παιδί είναι συναισθηματικά συνδεδεμένο και με τους δύο. Όταν, λοιπόν, καλείται να απορρίψει τον έναν, στην πραγματικότητα καλείται να απορρίψει και ένα μέρος της ταυτότητάς του.
Ο «πυροσβεστικός» ρόλος του περίγυρου
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο σημαντική διάσταση του θέματος. Ο περίγυρος δεν χρειάζεται να γίνει δικαστής, χρειάζεται να γίνει πυροσβέστης.
Να βοηθήσει τα συναισθήματα να αποκλιμακωθούν αντί να φουντώσουν, να λειτουργήσει ως ρυθμιστής και όχι ως πολλαπλασιαστής του θυμού.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
1. Να ακούει χωρίς να φανατίζει
Ο άνθρωπος που πονά χρειάζεται πρωτίστως να ακουστεί. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να ακούσει ότι ο πρώην σύντροφός του είναι «τέρας».
Χρειάζεται να ακούσει:
«Καταλαβαίνω πόσο δύσκολο είναι αυτό για σένα».
«Βλέπω πόσο πληγωμένος νιώθεις».
«Είναι λογικό να θυμώνεις».
Η αναγνώριση του συναισθήματος ηρεμεί, η δαιμονοποίηση του άλλου το συντηρεί.
2. Να ξεχωρίζει τον πόνο από τις πράξεις
Ένας φίλος μπορεί να αναγνωρίσει τον πόνο χωρίς να επικυρώνει κάθε αντίδραση. Για παράδειγμα:
«Καταλαβαίνω γιατί είσαι εξοργισμένος. Δεν είμαι όμως σίγουρος ότι το να βάλεις τα παιδιά στη μέση θα σε βοηθήσει».
Αυτή είναι πραγματική υποστήριξη. Όχι η άκριτη συμφωνία.
3. Να υπενθυμίζει τη μακροπρόθεσμη εικόνα
Οι άνθρωποι σε κρίση σκέφτονται συχνά βραχυπρόθεσμα. Θέλουν να ανακουφιστούν τώρα.
Ο περίγυρος μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας προοπτικής:
«Πώς θα νιώθεις για αυτήν την απόφαση σε 5 χρόνια;».
«Τι θα ήθελες να θυμούνται τα παιδιά από αυτήν την περίοδο;».
Αυτές οι ερωτήσεις επαναφέρουν τη σκέψη όταν κυριαρχεί το συναίσθημα.
4. Να προστατεύει τα παιδιά ακόμη κι όταν οι γονείς δυσκολεύονται
Οι παππούδες, οι γιαγιάδες, οι θείοι και οι φίλοι της οικογένειας μπορούν να διαδραματίσουν έναν εξαιρετικά προστατευτικό ρόλο.
Να αποφεύγουν αρνητικά σχόλια, να μην ανακρίνουν τα παιδιά για το τι συμβαίνει στο άλλο σπίτι, να μη ζητούν να πάρουν θέση και να τα βοηθούν να νιώθουν ασφαλή και ελεύθερα να αγαπούν και τους δύο γονείς.
Αυτή είναι ίσως μία από τις μεγαλύτερες πράξεις αγάπης προς ένα παιδί μετά από έναν χωρισμό.
5. Να ενθαρρύνουν την επεξεργασία, όχι την εκδίκηση
Η εκδίκηση δημιουργεί την ψευδαίσθηση λύτρωσης.
Στην πραγματικότητα, κρατά τον άνθρωπο ψυχικά δεμένο με αυτόν που προσπαθεί να τιμωρήσει. Γιατί έτσι συνεχίζει να υπάρχει μεταξύ τους συναισθηματική εμπλοκή, έστω και με αυτό τον άκρατο αρνητικά τρόπο.
Αντίθετα, η επεξεργασία του πόνου, η ψυχοθεραπεία, η αυτοφροντίδα, η αναδόμηση της ζωής και η σταδιακή αποδοχή οδηγούν στην πραγματική απελευθέρωση.
Ο υποστηρικτικός περίγυρος δεν ρωτά:
«Πώς θα του το ανταποδώσεις;».
Αλλά:
«Τι χρειάζεσαι για να σταθείς ξανά στα πόδια σου;».
Μια τελευταία σκέψη
Σε κάθε δύσκολο χωρισμό υπάρχει σχεδόν πάντα κάποιος που πονά περισσότερο εκείνη τη στιγμή και είναι φυσικό να θέλουμε να σταθούμε στο πλευρό του.
Η αληθινή υποστήριξη, όμως, δεν είναι να τροφοδοτήσουμε τη φωτιά. Είναι η συνειδητοποίηση προς βρισκόμαστε μπροστά σε ένα οικογενειακό δράμα και ο ρόλος μας θα έπρεπε να είναι να δώσουμε στον άνθρωπό μας που πονάει χώρο για τον πόνο του, χωρίς να τον μετατρέψουμε σε πόλεμο.
Γιατί οι λέξεις του περίγυρου έχουν τεράστια δύναμη. Μπορούν να γίνουν σπίθες που θα συντηρήσουν μια σύγκρουση για χρόνια ή νερό που θα επιτρέψει στους ανθρώπους να βρουν ξανά τη ψυχραιμία τους.
Και ειδικά όταν υπάρχουν παιδιά, η στάση αυτή δεν είναι απλώς μια πράξη ωριμότητας, αλλά μια πράξη ουσιαστικού ενδιαφέροντος, προστασίας και αξιοπρέπειας.