Δεν γεννήθηκαν όλες οι γυναίκες για να γίνουν μητέρες. Αλλά τα παιδιά δεν γεννιούνται για να μεγαλώνουν χωρίς τη μαμά τους.

Η συνέντευξη της Εριέττας Μαυρουδή, με αφορμή τη σχέση της με την κόρη της, Ναταλία Γερμανού, μου άφησε ανάμεικτα συναισθήματα. Και ίσως γι’ αυτό ακριβώς αξίζει να συζητηθεί.

Από τη μία, άκουσα μια γυναίκα να λέει με αφοπλιστική ειλικρίνεια ότι δεν αισθάνθηκε ποτέ πως γεννήθηκε για να γίνει μητέρα. Να παραδέχεται ότι υπήρξε απόσταση ανάμεσα σε εκείνη και την κόρη της. Να μην προσπαθεί να παρουσιάσει μια τέλεια εικόνα μητρότητας, μια τέλεια οικογενειακή ιστορία. Και αυτό, ομολογουμένως, το εκτιμώ.

Υπήρξε, όμως, μια φράση στη συνέντευξή της που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση. Η Μαυρουδή αποκάλυψε ότι ο πατέρας της, ο Τάσος, της είχε πει κάποια στιγμή: «Δεν σε μεγάλωσα για να κάθεσαι με ένα μωρό στην αγκαλιά». Μια φράση που, όπως την αντιλαμβάνομαι, της έδινε την ελευθερία να μην εγκλωβιστεί αποκλειστικά στον ρόλο της μητέρας και να ακολουθήσει την καριέρα της.

Και εδώ υπάρχει κάτι που βρίσκω πραγματικά ενδιαφέρον.

Πόσα πράγματα τελικά δεν είναι αποκλειστικά δικές μας επιλογές, αλλά βιώματα που κουβαλάμε από τον τρόπο που μεγαλώσαμε;

Μεγαλώνουμε με συγκεκριμένες αντιλήψεις. Με φράσεις που ακούμε από τους γονείς μας. Με ιδέες που περνούν μέσα μας τόσο φυσικά, που κάποια στιγμή τις θεωρούμε αυτονόητες, σχεδόν δικές μας. Μας μαθαίνουν πώς να βλέπουμε τη ζωή, τι να διεκδικούμε, τι να φοβόμαστε, τι να θεωρούμε σημαντικό.

Και δεν είναι καθόλου τυχαίο, αναρωτιέμαι, ότι και η ίδια η Ναταλία Γερμανού έχει δηλώσει κατά καιρούς πως δεν αισθάνθηκε ποτέ την ανάγκη να γίνει μητέρα.

Δεν λέω ότι η επιλογή της είναι αποτέλεσμα της ανατροφής της. Δεν θα μπορούσα να το γνωρίζω. Αλλά δεν μπορώ να μην αναρωτηθώ πόσο βαθιά μας επηρεάζουν τελικά οι άνθρωποι που μας γεννούν. Πόσο συχνά οι δικές τους πεποιθήσεις γίνονται μέρος του δικού μας τρόπου σκέψης, ακόμη κι όταν δεν το αντιλαμβανόμαστε.

Υπάρχουν γυναίκες που δεν έχουν το μητρικό ένστικτο που περιγράφουμε τόσο συχνά με σχεδόν θρησκευτική ευλάβεια. Γυναίκες που δεν ονειρεύτηκαν ποτέ παιδιά, που δεν αισθάνονται ότι η μητρότητα είναι ο προορισμός τους, που δεν βρίσκουν σε αυτήν την απόλυτη ολοκλήρωση που άλλες περιγράφουν. Και δεν είναι όλες οι γυναίκες υποχρεωμένες να αγαπούν τη μητρότητα με τον ίδιο τρόπο.

Από την άλλη, ως μαμά, με σοκάρει η ιδέα ότι μια γυναίκα μπορεί να αποφασίσει να αφήσει ουσιαστικά το μεγάλωμα του παιδιού της στη γιαγιά, προκειμένου να προχωρήσει τη δική της ζωή και καριέρα. Και δεν το λέω για να ακυρώσω τις επαγγελματικές φιλοδοξίες μιας μητέρας. Οι γυναίκες δεν σταματούν να είναι άνθρωποι, επαγγελματίες, προσωπικότητες με όνειρα και ανάγκες επειδή απέκτησαν παιδιά.

Αλλά υπάρχει μια λεπτή, πολύ σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να σε βοηθά κάποιος να μεγαλώσεις το παιδί σου και στο να αναλαμβάνει εκείνος τον ρόλο που θα έπρεπε να έχεις εσύ.

Η γιαγιά μπορεί να είναι ένας ανεκτίμητος άνθρωπος στη ζωή ενός παιδιού. Μπορεί να προσφέρει αγάπη, ασφάλεια, τρυφερότητα. Όμως η παρουσία της δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η απουσία της μητέρας δεν αφήνει κανένα κενό.

Δεν πιστεύω ότι όλες οι γυναίκες γεννήθηκαν για να γίνουν μητέρες. Πιστεύω, όμως, ότι οι γυναίκες που γίνονται μητέρες οφείλουν να αναμετρηθούν με την ευθύνη αυτής της απόφασης.

Η μητρότητα δεν είναι υποχρεωτική διαδρομή για κάθε γυναίκα. Δεν είναι κοινωνικό καθήκον ούτε απόδειξη θηλυκότητας ούτε το μοναδικό μέτρο της ολοκλήρωσής μας. Αν μια γυναίκα δεν θέλει παιδιά, έχει κάθε δικαίωμα να μην αποκτήσει. Αν δεν αισθάνεται ότι μπορεί να ανταποκριθεί στον ρόλο της μητέρας, θα προτιμούσα χίλιες φορές να το παραδεχτεί παρά να φέρει ένα παιδί στον κόσμο επειδή έτσι επιτάσσει η κοινωνία.

Αλλά όταν ένα παιδί υπάρχει ήδη, η συζήτηση αλλάζει. Δεν αφορά πια μόνο τις επιθυμίες της γυναίκας. Αφορά και τις ανάγκες ενός άλλου ανθρώπου, που δεν επέλεξε να γεννηθεί και που δεν μπορεί να καταλάβει γιατί η μαμά του προτιμά να βρίσκεται κάπου αλλού.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο κομμάτι της συγκεκριμένης ιστορίας. Όχι το ότι μια μητέρα παραδέχεται πως δεν γεννήθηκε για τη μητρότητα. Αλλά το ότι μια τέτοια παραδοχή μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα μια πραγματικότητα που δεν μας αρέσει να συζητάμε.

Γιατί έχουμε μάθει να μιλάμε για τη μητρότητα σαν να είναι πάντα αυτονόητη, πάντα γεμάτη αγάπη, πάντα φυσική εξέλιξη μιας γυναίκας. Δεν είναι. Και ίσως η μεγαλύτερη ειλικρίνεια να μην είναι να παραδεχτείς ότι δεν γεννήθηκες για να γίνεις μητέρα. Ίσως να είναι να παραδεχτείς ότι, όταν γίνεσαι μητέρα, δεν μπορείς πλέον να ζεις σαν να μην έχεις γίνει.

Όσο κι αν έχουμε άποψη για όσα ακούμε, όσο κι αν θεωρούμε ότι βλέπουμε μια κατάσταση αντικειμενικά, αναρωτιέμαι κατά πόσο δικαιούμαστε να την εκφράζουμε δημόσια όταν αφορά τη σχέση ενός παιδιού με τους γονείς του. Όχι από φόβο, ούτε επειδή πρέπει να αποφεύγουμε την κριτική. Αλλά γιατί ένα παιδί, σε όποια ηλικία κι αν βρίσκεται, έχει συχνά την ανάγκη να προστατεύει μέσα του την εικόνα των γονιών του. Ακόμη κι όταν το ίδιο έχει μιλήσει για τις πληγές ή τις δυσκολίες αυτής της σχέσης, η αρνητική τοποθέτηση ενός τρίτου μπορεί να το φέρει σε μια άβολη θέση, να το κάνει να αισθανθεί ότι πρέπει να υπερασπιστεί εκείνους που κάποτε το πλήγωσαν. Άλλο να συζητάμε τη μητρότητα ως κοινωνικό ζήτημα και άλλο να γινόμαστε εμείς οι τρίτοι μια ακόμη φωνή απέναντι σε έναν άνθρωπο που, ανεξάρτητα από την ηλικία του, εξακολουθεί να είναι το παιδί κάποιου.

Και η πρώτη αντίδραση της Ναταλίας Γερμανού στη συνέντευξη της μητέρας της είχε, κατά τη γνώμη μου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Είπε πως επέλεξε να αγαπήσει τη μητέρα της για τα καλά της στοιχεία. Και ίσως αυτό να είναι τελικά ένα από τα πιο δύσκολα και ταυτόχρονα πιο ώριμα πράγματα που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος: να μην αρνηθεί όσα τον πλήγωσαν, αλλά να αποφασίσει ότι δεν θα βλέπει τον γονιό του μόνο μέσα από αυτά. Να αποδεχτεί ότι οι γονείς μας είναι άνθρωποι με αδυναμίες, λάθη και ελλείψεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παύουμε να τους αγαπάμε. Ίσως, τελικά, η πραγματική ενηλικίωση να έρχεται τη στιγμή που μπορούμε να συγχωρήσουμε τους γονείς μας για τα λάθη τους. Όχι να τα διαγράψουμε, ούτε να προσποιηθούμε ότι δεν μας πλήγωσαν.