Δηλώνεις ό,τι θέλεις. Είσαι όμως;
Καλημέρα φίλες μου!
Πριν κάτι μέρες, χαζεύοντας το Instagram, έπεσα πάνω σε μια ανάρτηση του Muse για την Alyssa Carson. Ένα κορίτσι που από 5 ετών ονειρευόταν να πάει στον Άρη και που σήμερα βρίσκεται, όπως έγραφε το post, ένα βήμα πιο κοντά στο όνειρό της.
View this post on Instagram
Και κάπου εκεί, χωρίς να ξέρω ακριβώς γιατί, το μυαλό μου πήγε σε μια άλλη γυναίκα. Μια Ελληνίδα που πριν από μερικά χρόνια είχε γίνει πρωτοσέλιδο, είχε παρουσιαστεί ως επιστήμονας της NASA και είχε αποκτήσει μέχρι και τη δική της Barbie.
Την Ελένη Αντωνιάδου.
Τη θυμάστε;
Γιατί εγώ τη θυμάμαι πολύ καλά. Και θυμάμαι ακόμη καλύτερα τον χαμό που είχε γίνει όταν άρχισαν να αμφισβητούνται όσα διαβάζαμε για την εντυπωσιακή καριέρα της.
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Η Alyssa Carson είναι μια Αμερικανίδα που από πολύ μικρή ηλικία ασχολήθηκε με το Διάστημα. Παρακολούθησε διαστημικά camps, συμμετείχε σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες και έγινε γνωστή ως το κορίτσι που ήθελε να γίνει η πρώτη γυναίκα στον Άρη.
Μέχρι εδώ, όλα καλά.
Μόνο που κάποια στιγμή η ιστορία άρχισε να αποκτά διαστάσεις που ξεπερνούσαν την πραγματικότητα.
Στα social media κυκλοφορούσαν δημοσιεύσεις που την παρουσίαζαν σαν να είχε ήδη επιλεγεί από τη NASA για αποστολή στον Άρη. Άλλες υποστήριζαν ότι είχε ολοκληρώσει την εκπαίδευση των αστροναυτών και ότι προετοιμαζόταν για ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή.
Μόνο που τίποτα από αυτά δεν ίσχυε.
Η Alyssa δεν έχει επιλεγεί για κάποια αποστολή στον Άρη και δεν είναι αστροναύτης της NASA.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι πρόκειται για μια κοπέλα χωρίς πραγματικές σπουδές ή επιτεύγματα. Κάθε άλλο.
Σήμερα, στα 25 της, έχει ολοκληρώσει σπουδές αστροβιολογίας στο Florida Institute of Technology και συνεχίζει με διδακτορική έρευνα στο University of Arkansas, μελετώντας, μεταξύ άλλων, τις συνθήκες υπό τις οποίες θα μπορούσαν να επιβιώσουν μικροοργανισμοί στον Άρη.
Δηλαδή, η κοπέλα πράγματι δουλεύει για να πλησιάσει το όνειρό της.
Απλώς κάποιοι στα social media αποφάσισαν να της χαρίσουν προκαταβολικά και την υπόλοιπη καριέρα.
Και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον.
Γιατί άλλο πράγμα είναι να ονειρεύεσαι να γίνεις αστροναύτης, άλλο να προετοιμάζεσαι για να γίνεις και εντελώς διαφορετικό να παρουσιάζεσαι σαν να έχεις ήδη επιλεγεί από τη NASA.
Και αυτή η διαφορά, όσο μικρή κι αν φαίνεται σε έναν εντυπωσιακό τίτλο, είναι τεράστια.
Κάπως έτσι θυμήθηκα την Ελένη Αντωνιάδου.
Το 2019 η Ελλάδα είχε αποκτήσει, σύμφωνα με δεκάδες δημοσιεύματα, μια επιστήμονα που εργαζόταν στη NASA, εκπαίδευε αστροναύτες, ασχολούταν με τεχνητά όργανα και συγκέντρωνε διεθνείς διακρίσεις.
Η ιστορία ήταν τόσο εντυπωσιακή, που η Mattel την επέλεξε ως πρότυπο στο πρόγραμμα Barbie Shero.
Μια Ελληνίδα επιστήμονας που γίνεται Barbie!
Πείτε μου τώρα, ποιο Μέσο δεν θα ήθελε να δημοσιεύσει μια τέτοια ιστορία;
Μόνο που όταν άρχισαν κάποιοι να ψάχνουν λίγο περισσότερο, η εικόνα άλλαξε.
Η NASA διευκρίνισε ότι η Ελένη Αντωνιάδου είχε συμμετάσχει σε συγκεκριμένα εκπαιδευτικά και ερευνητικά προγράμματα, αλλά δεν υπήρξε υπάλληλός της. Παράλληλα, δήλωσε ότι δεν μπορούσε να επιβεβαιώσει την ύπαρξη ενός βραβείου NASA–ESA που της αποδιδόταν.
Αμφισβητήθηκαν επίσης δημοσιεύματα σχετικά με τη συμμετοχή της στη δημιουργία της πρώτης τεχνητής τραχείας και άλλες πτυχές του βιογραφικού της.
Και ξαφνικά, η ιστορία της Ελληνίδας που είχε κατακτήσει τη NASA έγινε η ιστορία μιας δημόσιας εικόνας που δεν ανταποκρινόταν σε όσα μπορούσαν να επιβεβαιωθούν.
Για να είμαστε δίκαιοι, η Αντωνιάδου είχε πράγματι συμμετάσχει σε επιστημονικές δραστηριότητες. Το ζήτημα δεν ήταν ότι δεν είχε κάνει απολύτως τίποτα. Το ζήτημα ήταν η απόσταση ανάμεσα στα πραγματικά στοιχεία και στην εικόνα που είχε δημιουργηθεί γύρω από το όνομά της.
Και η Barbie;
Η Mattel είχε πράγματι παρουσιάσει κούκλα προς τιμήν της, αλλά διευκρίνισε στη συνέχεια ότι δεν επρόκειτο να διατεθεί σε εμπορική παραγωγή.
Και αναρωτιέμαι: πόσοι άνθρωποι είχαν αναδημοσιεύσει την ιστορία της χωρίς να έχουν ελέγξει ούτε μία πληροφορία;
Πόσοι δημοσιογράφοι είχαν γράψει για την Ελληνίδα της NASA βασιζόμενοι σε προηγούμενα δημοσιεύματα;
Πόσοι είχαν εντυπωσιαστεί τόσο πολύ από το αφήγημα, ώστε δεν σκέφτηκαν καν να αναζητήσουν μια επιβεβαίωση;
Γιατί εδώ δεν μιλάμε μόνο για την ευθύνη ενός προσώπου. Μιλάμε και για την ευκολία με την οποία τα Μέσα Ενημέρωσης και τα social media μπορούν να δημιουργήσουν έναν μύθο.
Ο ένας αναπαράγει τον άλλον. Ένα δημοσίευμα γίνεται πηγή για το επόμενο. Μια συνέντευξη μετατρέπεται σε απόδειξη. Μια φωτογραφία μπροστά σε ένα λογότυπο αρκεί για να πείσει χιλιάδες ανθρώπους.
Και κάπως έτσι, η επανάληψη αποκτά τη δύναμη της αλήθειας.
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι τι απέγινε η Ελένη Αντωνιάδου.
Έψαξα να δω πού βρίσκεται σήμερα, 7 χρόνια μετά τον σάλο.
Και διαπίστωσα ότι υπάρχει δημόσιο βιογραφικό της στο World Economic Forum, πλέον με το όνομα Eleni Antoniadou Dimokidis, όπου παρουσιάζεται ως ανώτερο στέλεχος της Microsoft στον τομέα της υγείας, των φαρμακευτικών προϊόντων και των βιοεπιστημών στην Ασία. Στο ίδιο βιογραφικό αναφέρεται και προηγούμενη επαγγελματική δραστηριότητά της στην Amazon Web Services.
Δεν μπορώ να επιβεβαιώσω ανεξάρτητα κάθε λεπτομέρεια αυτού του βιογραφικού. Και, μετά την ιστορία του 2019, θεωρώ ότι αυτή η διευκρίνιση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Αλλά το γεγονός ότι εξακολουθεί να εμφανίζεται σε ένα τόσο γνωστό διεθνές επαγγελματικό περιβάλλον είναι από μόνο του ενδιαφέρον.
Και με φέρνει πίσω στο ερώτημα που με απασχολεί.
Δηλώνεις ό,τι θέλεις. Είσαι όμως;
Ζούμε σε μια εποχή όπου μπορείς να παρουσιάσεις τον εαυτό σου σχεδόν όπως επιθυμείς. Να επιλέξεις έναν εντυπωσιακό τίτλο, να χτίσεις ένα προσεγμένο προφίλ, να αναδείξεις τις πιο κολακευτικές πτυχές της ζωής σου και να αφήσεις τις υπόλοιπες εκτός κάδρου.
Και δεν αναφέρομαι μόνο στους επιστήμονες.
Αναφέρομαι σε όλους μας.
Στους ειδικούς που εμφανίζονται ξαφνικά για κάθε πιθανό θέμα. Στους επιχειρηματίες που παρουσιάζουν επιτυχίες χωρίς να ξέρουμε τι πραγματικά έχουν δημιουργήσει. Στους ανθρώπους που χρησιμοποιούν επαγγελματικούς τίτλους με τέτοια ευκολία, που καμιά φορά αναρωτιέσαι αν έχουν την ίδια σημασία για όλους.
Και φυσικά στα social media, όπου μια καλοστημένη εικόνα μπορεί να κάνει μια απλή ιστορία να μοιάζει με παγκόσμιο επίτευγμα.
Δεν λέω ότι πρέπει να αμφισβητούμε τους πάντες.
Ούτε ότι πρέπει να υποτιμάμε τα όνειρα και τις προσπάθειες των ανθρώπων.
Το αντίθετο.
Η Alyssa Carson είναι ένα καλό παράδειγμα ενός ανθρώπου που συνεχίζει να προσπαθεί για έναν δύσκολο στόχο. Και αυτή η πραγματική προσπάθεια είναι αρκετά ενδιαφέρουσα από μόνη της. Δεν χρειάζεται να της προσθέσουμε μια ανύπαρκτη επιλογή από τη NASA για να αξίζει την προσοχή μας.
Αυτό είναι ίσως που με ενοχλεί περισσότερο.
Ότι έχουμε φτάσει στο σημείο να θεωρούμε την αλήθεια ανεπαρκή, αν δεν συνοδεύεται από λίγη υπερβολή.
Δεν μας αρκεί μια νέα γυναίκα που σπουδάζει αστροβιολογία. Πρέπει να είναι η πρώτη γυναίκα που θα πατήσει στον Άρη.
Δεν μας αρκεί κάποιος που συμμετείχε σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα. Πρέπει να έχει κατακτήσει τη NASA.
Δεν μας αρκεί η προσπάθεια. Θέλουμε τον θρίαμβο.
Και τον θέλουμε τώρα.
Μόνο που η επιστήμη, όπως και η πραγματική ζωή, δεν λειτουργεί με τίτλους Instagram.
Χρειάζεται χρόνια δουλειάς, αποδείξεις, αποτυχίες, επιμονή και αποτελέσματα.
Και, κυρίως, χρειάζεται να μπορούμε να ξεχωρίζουμε αυτό που κάποιος φιλοδοξεί να γίνει από αυτό που πραγματικά είναι.
Γιατί τελικά το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι κάποιοι μπορεί να παρουσιάζουν τον εαυτό τους διαφορετικά από την πραγματικότητα.
Είναι ότι εμείς έχουμε μάθει να πιστεύουμε τόσο εύκολα ό,τι μας εντυπωσιάζει.
Και ίσως την επόμενη φορά που θα διαβάσουμε για κάποιον που «κατέκτησε τον κόσμο», να αξίζει να αφιερώσουμε 2 λεπτά για να δούμε τι ακριβώς κατέκτησε.
Γιατί το να δηλώνεις κάτι είναι εύκολο. Το να είσαι, είναι μια εντελώς διαφορετική ιστορία.