Δεν αρκεί να μεγαλώνουμε καλά αγόρια – Πρέπει να μεγαλώνουμε ανθρώπους που μπορούν να συνυπάρχουν ισότιμα
Κάθε φορά που μια γυναίκα δολοφονείται από τον σύντροφό της, η κοινωνία παγώνει για λίγο, θυμώνει, θρηνεί, αναζητά απαντήσεις. Σήμερα, 19 Νοεμβρίου 2026, μια ακόμη γυναίκα, 61 ετών, βρέθηκε νεκρή στην περιοχή της Ακρόπολης, έπειτα από τον φερόμενο ως θανατηφόρο ξυλοδαρμό της από τον 63χρονο σύζυγό της. Και για ακόμη μία φορά αναρωτιόμαστε πώς φτάσαμε ως εδώ.
Ίσως, όμως, χρειάζεται να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε κάτι διαφορετικό: Τι μπορούμε να κάνουμε πολύ πριν φτάσουμε εδώ;
Γιατί η πρόληψη της γυναικοκτονίας δεν αρχίζει στο αστυνομικό τμήμα, ούτε στην αίθουσα του δικαστηρίου. Αρχίζει στο σπίτι, στο σχολείο, στην παιδική χαρά, στις πρώτες σχέσεις, στις κουβέντες που κάνουμε μπροστά στα παιδιά μας. Αρχίζει στον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουμε τα αγόρια μας.
Η πατριαρχία δεν είναι απλώς ένα ιστορικό κατάλοιπο ούτε μια λέξη που αφορά αποκλειστικά τις προηγούμενες γενιές. Είναι ένα κοινωνικό σύστημα αντιλήψεων και σχέσεων εξουσίας που έχει μάθει να μεταμφιέζεται, να προσαρμόζεται και να περνά από γενιά σε γενιά. Κάποτε εκφραζόταν με την απαγόρευση της εργασίας, της οικονομικής ανεξαρτησίας ή της ελεύθερης επιλογής μιας γυναίκας. Σήμερα μπορεί να εμφανίζεται με πιο συγκαλυμμένες μορφές: «πού ήσουν;», «με ποιον μιλούσες;», «δεν θέλω να ντύνεσαι έτσι», «αν με αγαπάς, δεν θα το κάνεις».
Και συχνά, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, μεταβιβάζουμε αυτά τα στερεότυπα στα παιδιά μας. Στα αγόρια μαθαίνουμε ότι πρέπει να είναι δυνατά, να μην κλαίνε, να έχουν τον έλεγχο, να διεκδικούν και να μην αποδέχονται την απόρριψη. Στα κορίτσια μαθαίνουμε να προσέχουν, να υποχωρούν, να συμβιβάζονται, να μην προκαλούν, να προστατεύουν τις ισορροπίες. Έτσι, πριν ακόμη δημιουργηθεί μια σχέση, έχουμε ήδη μοιράσει τους ρόλους της.
Από τη συστημική σκοπιά, το παιδί δεν μεγαλώνει σε ένα κενό. Μεγαλώνει μέσα σε ένα δίκτυο σχέσεων, παρατηρώντας όσα λέγονται αλλά κυρίως όσα γίνονται. Βλέπει πώς ο πατέρας αντιμετωπίζει τη μητέρα, πώς μοιράζεται η εξουσία στο σπίτι, πώς εκφράζεται ο θυμός, πώς διαχειρίζονται οι γονείς τη διαφωνία. Μαθαίνει αν η γυναίκα είναι ισότιμος συνομιλητής ή κάποιος που οφείλει να προσαρμόζεται.
Δεν αρκεί, λοιπόν, να λέμε στους γιους μας να μη χτυπούν τις γυναίκες. Χρειάζεται να τους μάθουμε ότι οι γυναίκες δεν τους ανήκουν. Ότι η αγάπη δεν συνεπάγεται ιδιοκτησία, ότι η ζήλια δεν είναι απόδειξη συναισθήματος, ότι η απόρριψη δεν είναι ταπείνωση και ότι κανένας άνθρωπος δεν έχει το δικαίωμα να αποφασίζει για τη ζωή, το σώμα ή την ελευθερία ενός άλλου.
Χρειάζεται να τους επιτρέψουμε να κλαίνε, να αναγνωρίζουν τον φόβο τους, να μιλούν για την ανασφάλεια και την απόγνωσή τους, να διαχειρίζονται τον θυμό χωρίς να τον μετατρέπουν σε εξουσία πάνω στους άλλους. Να μάθουν να ακούν ένα «όχι» χωρίς να το βιώνουν ως προσβολή. Να κατανοήσουν ότι η αυτονομία της συντρόφου τους δεν απειλεί τη δική τους αξία.
Και κυρίως, να μη μεγαλώνουμε μόνο καλά αγόρια. Να μεγαλώνουμε ανθρώπους που μπορούν να συνυπάρχουν ισότιμα.
Αυτό απαιτεί και τη δική μας αυτοκριτική. Γιατί η πατριαρχία δεν αναπαράγεται μόνο από τους άντρες. Αναπαράγεται και από γυναίκες που έμαθαν να θεωρούν φυσιολογική την υποχώρηση, που μεγαλώνουν τους γιους τους με την πεποίθηση ότι δικαιούνται μια γυναίκα να τους υπηρετεί, που συγχωρούν τον έλεγχο επειδή τον βαφτίζουν ενδιαφέρον. Δεν πρόκειται για απόδοση ευθύνης στις γυναίκες, αλλά για αναγνώριση του τρόπου με τον οποίο ένα κοινωνικό στερεότυπο μπορεί να επιβιώνει ακόμη και μέσα από εκείνους που κάποτε υπέφεραν εξαιτίας του.
Η υπαρξιακή προσέγγιση μάς θυμίζει ότι ο άνθρωπος συναντά την ελευθερία του μέσα από τη σχέση με τον Άλλον. Όμως, για να υπάρξει πραγματική σχέση, χρειάζεται να αναγνωρίσω ότι ο Άλλος είναι ένας ξεχωριστός άνθρωπος, με δική του βούληση, επιθυμίες και δικαίωμα να απομακρυνθεί από εμένα. Δεν αγαπώ κάποιον όταν απαιτώ να μου ανήκει. Τον αγαπώ όταν αντέχω να είναι ελεύθερος.
Η επιστημονική τεκμηρίωση της πρόληψης, άλλωστε, κινείται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, μέσα από το πλαίσιο RESPECT Women (2025), αναγνωρίζει ως βασικούς άξονες την πρόληψη της κακοποίησης στην παιδική και εφηβική ηλικία, την ενίσχυση των ισότιμων σχέσεων και τον μετασχηματισμό των κοινωνικών αντιλήψεων και στερεοτύπων.
Ίσως, λοιπόν, το πιο ουσιαστικό ερώτημα που πρέπει να απευθύνουμε σήμερα στους εαυτούς μας ως γονείς, εκπαιδευτικούς και κοινωνία είναι το εξής:
Τι είδους άντρες μεγαλώνουμε;
Γιατί κάποτε, πίσω από κάθε μικρό αγόρι που μαθαίνει ότι το «όχι» μιας γυναίκας πρέπει να γίνεται σεβαστό, που βλέπει τον πατέρα του να σέβεται τη μητέρα του, που δεν ντρέπεται για την ευαλωτότητά του και δεν συγχέει τη δύναμη με την κυριαρχία, υπάρχει μια πιθανότητα να αλλάξει η ιστορία.
Δεν μπορούμε να εγγυηθούμε ότι η σωστή ανατροφή θα αποτρέψει κάθε μελλοντική πράξη βίας. Μπορούμε, όμως, να αλλάξουμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή γεννιέται, καλλιεργείται και γίνεται ανεκτή.
Και ίσως η μεγαλύτερη κληρονομιά που μπορούμε να αφήσουμε στις επόμενες γενιές να μην είναι απλώς γυναίκες που θα ξέρουν να προστατεύονται από τους άντρες, αλλά άντρες που δεν θα χρειάζεται ποτέ να προστατευτούν οι γυναίκες από αυτούς.
Γιατί η πραγματική αλλαγή δεν θα έρθει όταν μάθουμε στις κόρες μας να φοβούνται λιγότερο. Θα έρθει όταν μάθουμε στους γιους μας να σέβονται περισσότερο.