Κατάθλιψη: Τα αόρατα σημάδια που πρέπει να σε αφυπνίσουν & γιατί το σκοτάδι δεν είναι το τέλος

Συναντώ κάθε μέρα ανθρώπους που κουβαλούν μέσα τους ένα σκοτάδι που δεν φαίνεται. Ανθρώπους που χαμογελούν, εργάζονται, φροντίζουν τα παιδιά τους, τους συντρόφους τους, τους γονείς τους, ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις της καθημερινότητας και συνεχίζουν να κάνουν όλα όσα «πρέπει», ενώ μέσα τους νιώθουν πως κάτι έχει σβήσει. Ανθρώπους που στην ουσία έχουν κατάθλιψη και – με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα για την Κατάθλιψη, που τιμάται κάθε χρόνο στις 5 Οκτωβρίου- θέλω να μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις μέσα από την εμπειρία μου.

Όταν η κατάθλιψη δεν φαίνεται

Κάποιες φορές η κατάθλιψη δεν μοιάζει καθόλου με αυτό που έχουμε στο μυαλό μας. Δεν έχει πάντα δάκρυα. Μπορεί να είναι σιωπή. Μπορεί να είναι μια βαθιά κούραση που δεν περνάει με έναν ύπνο, η ανάγκη να απομονωθείς, η απώλεια ενδιαφέροντος για πράγματα που κάποτε σε γέμιζαν, η δυσκολία να σηκωθείς από το κρεβάτι ή ακόμη και η αίσθηση ότι λειτουργείς μηχανικά, χωρίς πραγματικά να συμμετέχεις στη ζωή σου.

Μπορεί να είναι εκείνο το «δεν είμαι καλά», που πολλές φορές δεν λέγεται ποτέ.

Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο δύσκολα κομμάτια της κατάθλιψης: το σκοτάδι μπορεί να υπάρχει ακόμη κι όταν όλα γύρω μοιάζουν να συνεχίζονται κανονικά.

Πίσω από το σκοτάδι υπάρχει ο άνθρωπος

Μέσα από την καθημερινή μου επαφή με ανθρώπους, συναντώ αυτό το σκοτάδι με πολλές διαφορετικές μορφές. Και κάθε φορά, πίσω από αυτό, προσπαθώ να δω τον άνθρωπο που υπάρχει εκεί. Γιατί πίσω από την απόγνωση, την αδυναμία, την απάθεια και την εξάντληση υπάρχει ένας άνθρωπος που κάποτε ήθελε, ονειρευόταν, αγαπούσε, δημιουργούσε, γελούσε.

Και αυτός ο άνθρωπος δεν έχει απαραίτητα χαθεί. Μπορεί απλώς να έχει απομακρυνθεί πολύ από τον εαυτό του.

Στη δουλειά μου βλέπω καθημερινά ανθρώπους που, όταν έρχονται για βοήθεια, δυσκολεύονται ακόμη και να πιστέψουν ότι μπορούν να αισθανθούν διαφορετικά. Μερικές φορές έχουν πείσει τον εαυτό τους ότι «έτσι είναι πλέον», ότι αυτή η κούραση, αυτή η θλίψη, αυτή η αδυναμία να χαρούν είναι η νέα τους πραγματικότητα.

Όμως η ψυχοθεραπεία δεν είναι μια προσπάθεια να τους πούμε απλώς «σκέψου θετικά». Δεν είναι να τους ζητήσουμε να ξεχάσουν τον πόνο τους ή να τον καλύψουν. Είναι να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου μπορούν, χωρίς φόβο και χωρίς κριτική, να ακουστούν πραγματικά.

Να μπορέσουν να καταλάβουν τι τους συνέβη. Να αναγνωρίσουν τι τους πλήγωσε. Να δουν ποιες ανάγκες τους έμειναν για χρόνια στην άκρη. Να αναρωτηθούν πόσο από αυτό που ζουν είναι πραγματικά δικό τους και πόσο έχει δημιουργηθεί μέσα από τις προσδοκίες των άλλων.

Γιατί πολλές φορές, πίσω από την κατάθλιψη, συναντώ ανθρώπους που έχουν περάσει μεγάλο μέρος της ζωής τους προσπαθώντας να είναι αυτό που οι άλλοι περίμεναν από εκείνους. Να είναι δυνατοί. Να είναι σωστοί. Να είναι επιτυχημένοι. Να μην απογοητεύουν. Να αντέχουν. Να φροντίζουν τους πάντες.

Και κάπου μέσα σε όλη αυτή την προσπάθεια, μπορεί να χάθηκε η επαφή με το πιο σημαντικό πρόσωπο: τον ίδιο τους τον εαυτό.

Η θεραπεία ως επιστροφή στον εαυτό

Ίσως λοιπόν η θεραπεία να μην είναι μόνο μια προσπάθεια να φύγει η θλίψη. Ίσως να είναι και μια ευκαιρία επιστροφής.

Επιστροφής σε εκείνο το κομμάτι του εαυτού μας που γνωρίζει τι θέλει, τι χρειάζεται, τι αντέχει και τι δεν θέλει πλέον να ανέχεται. Σε εκείνο το κομμάτι που μπορεί να πει «όχι» χωρίς ενοχή και «ναι» χωρίς φόβο. Που μπορεί να βάλει όρια. Που μπορεί να αγαπήσει χωρίς να χάσει τον εαυτό του.

Γιατί όταν ένας άνθρωπος βγαίνει από μια δύσκολη περίοδο, δεν χρειάζεται απαραίτητα να επιστρέψει σε αυτό που ήταν πριν. Μπορεί να γίνει ξανά η αυθεντική εκδοχή του εαυτού του.

Όχι αυτό που η κοινωνία τού επέβαλε να είναι. Όχι αυτό που έπρεπε να είναι για να γίνει αποδεκτός. Όχι αυτό που οι άλλοι περίμεναν από εκείνον. Αλλά αυτό που πραγματικά είναι.

Και μαζί με αυτό μπορεί να ξαναγίνει και η ασπίδα του εαυτού του. Όχι μια ασπίδα που θα τον προστατεύει από κάθε δυσκολία ή από κάθε πόνο — γιατί η ζωή δεν μπορεί να μας προστατεύσει από όλα. Αλλά μια εσωτερική δύναμη που θα του θυμίζει ποιος είναι, τι αξίζει και πότε χρειάζεται να προστατεύσει τον εαυτό του.

Να μπορεί να στέκεται δίπλα του. Να μην εγκαταλείπει τον εαυτό του στις δύσκολες στιγμές. Να μπορεί να λέει: «Είμαι εδώ. Και για μένα».

Και τότε αρχίζουν, σιγά σιγά, να επιστρέφουν και τα χρώματα.

Γιατί η ζωή δεν είναι μόνο μαύρο και άσπρο. Ακόμη και στις πιο δύσκολες περιόδους υπάρχουν μικρές αποχρώσεις που μπορεί να μην μπορούμε να δούμε στην αρχή. Μια στιγμή ηρεμίας. Ένα βλέμμα. Μια αγκαλιά. Ένας άνθρωπος που μένει. Ένα πρωινό που ξαφνικά μοιάζει λίγο διαφορετικό. Μια επιθυμία που επιστρέφει. Ένα γέλιο που βγαίνει αυθόρμητα και μας θυμίζει ότι υπάρχει ακόμη μέσα μας κάτι ζωντανό.

Κάποιες φορές το φως δεν έρχεται απότομα. Έρχεται πολύ αργά. Σαν μια μικρή χαραμάδα. Αλλά ακόμη και μια μικρή χαραμάδα αρκεί για να μας θυμίσει ότι το σκοτάδι δεν είναι απόλυτο.

Οι ρωγμές ως μέρος της ιστορίας μας

Και εδώ μου έρχεται στο μυαλό η φιλοσοφία του Kintsugi, της ιαπωνικής τέχνης στην οποία ένα σπασμένο αντικείμενο επισκευάζεται με χρυσό. Οι ρωγμές δεν κρύβονται. Δεν προσπαθούν να κάνουν το αντικείμενο να μοιάζει σαν να μην έσπασε ποτέ.

Αντίθετα, οι ρωγμές γίνονται μέρος της ιστορίας του και αναδεικνύονται.

Ίσως κάπως έτσι να συμβαίνει και με τον άνθρωπο.

Δεν χρειάζεται να ντρεπόμαστε για τις ρωγμές μας. Δεν χρειάζεται να προσποιούμαστε ότι δεν υπήρξαν. Δεν χρειάζεται να επιστρέψουμε στην προηγούμενη μορφή μας σαν να μην συνέβη τίποτα.

Μπορούμε να φροντίσουμε τις ρωγμές μας. Να μάθουμε από αυτές. Να τις ενσωματώσουμε στην ιστορία μας. Και ίσως, τελικά, να ανακαλύψουμε ότι αυτό που κάποτε θεωρούσαμε αδυναμία μπορεί να γίνει ένα από τα πιο δυνατά σημεία μας.

Οι ρωγμές δεν σημαίνουν ότι τελειώσαμε. Μπορεί να είναι τα σημεία από τα οποία περνάει το φως.

Αυτό βλέπω καθημερινά στους ανθρώπους που συναντώ. Πίσω από το σκοτάδι τους υπάρχει φως. Μπορεί να είναι πολύ μικρό στην αρχή. Μπορεί να χρειάζεται χρόνο, φροντίδα και έναν άνθρωπο που θα μπορέσει να το δει μαζί τους, μέχρι να μπορέσουν να το αναγνωρίσουν και οι ίδιοι.

Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο όμορφα κομμάτια της θεραπευτικής διαδικασίας: να βλέπεις έναν άνθρωπο που κάποτε πίστευε ότι έχει χαθεί να αρχίζει ξανά να συναντά τον εαυτό του.

Να χαμογελά. Να επιθυμεί. Να ονειρεύεται. Να επιλέγει. Να ζει.

Η κατάθλιψη δεν είναι όλη η ιστορία μας

Γιατί η κατάθλιψη μπορεί να μας κάνει να πιστέψουμε ότι αυτό που αισθανόμαστε σήμερα θα κρατήσει για πάντα. Δεν είναι όμως όλη η ιστορία μας.

Το σκοτάδι μπορεί να είναι μέρος της διαδρομής μας, αλλά δεν χρειάζεται να γίνει η ταυτότητά μας.

Και ίσως τελικά η θεραπεία να μην είναι να επιστρέψουμε σε αυτό που ήμασταν πριν σπάσουμε. Αλλά να ανακαλύψουμε ποιοι μπορούμε να γίνουμε μετά.

Με τις ρωγμές μας. Με το φως μας. Με όλα τα χρώματα που κάποτε πιστέψαμε ότι χάθηκαν.