Τι είναι τελικά η ευτυχία; Η ειδικός εξηγεί
Αν με ρωτούσε κάποιος στα πρώτα χρόνια της επαγγελματικής μου πορείας τι είναι η ευτυχία, πιθανότατα θα του απαντούσα με όρους της θετικής ψυχολογίας: θετικά συναισθήματα, ικανοποίηση από τη ζωή, ποιοτικές σχέσεις, αίσθηση νοήματος. Θα επικαλούμουν έρευνες, μοντέλα και στατιστικά ευρήματα.
Σήμερα, ύστερα από αμέτρητες ώρες θεραπευτικών συναντήσεων, εξακολουθώ να πιστεύω ότι όλα αυτά είναι αληθινά, όμως δεν είναι όλη η αλήθεια.
Η ευτυχία, όπως τη συναντώ καθημερινά στους ανθρώπους, είναι πολύ πιο ήσυχη από όσο την παρουσιάζει ο κόσμος και πολύ λιγότερο θεαματική.
Δεν είναι μια μόνιμη κατάσταση ευφορίας, δεν είναι μια ζωή χωρίς άγχος, δεν είναι η απουσία πόνου.
Η ευτυχία είναι η δυνατότητα να ζεις τη ζωή σου χωρίς να θέλεις συνεχώς να βρίσκεσαι κάπου αλλού.
Το μεγάλο ψέμα για την ευτυχία
Ζούμε σε μια εποχή που μας υπόσχεται ότι η ευτυχία βρίσκεται πάντα στο επόμενο βήμα.
ΌΤΑΝ αποκτήσεις περισσότερα χρήματα. ΌΤΑΝ βρεις τον ιδανικό σύντροφο. ΌΤΑΝ χάσεις τα περιττά κιλά. ΌΤΑΝ βρεις νέα δουλειά. ΌΤΑΝ γίνεις αναγνωρίσιμος. ΌΤΑΝ λυθούν όλα τα προβλήματα.
Η ψυχολογία, όμως, εδώ και δεκαετίες περιγράφει ένα φαινόμενο που ονομάζεται ηδονική προσαρμογή (hedonic adaptation). Ο ανθρώπινος εγκέφαλος συνηθίζει εντυπωσιακά γρήγορα τόσο τις επιτυχίες όσο και τις απολαύσεις. Αυτό που χθες φάνταζε όνειρο, σήμερα γίνεται η νέα κανονικότητα. Έτσι, το κυνήγι της ευτυχίας μετατρέπεται σε έναν διάδρομο χωρίς τέλος. Όχι επειδή κάνουμε κάτι λάθος, αλλά επειδή ο εγκέφαλος δεν σχεδιάστηκε για να μας κρατά συνεχώς ευτυχισμένους, σχεδιάστηκε για να μας διασφαλίσει την επιβίωσή μας.
Αυτό που διδάσκει το θεραπευτικό δωμάτιο
Οι ιστορίες των ανθρώπων που με εμπιστεύτηκαν με έχουν διδάξει αρκετά, μέσα σε αυτά κι ότι ο πόνος δεν κάνει διακρίσεις.
Έχω συναντήσει ανθρώπους με μεγάλη οικονομική άνεση που ένιωθαν βαθιά μόνοι.
Άλλους, με σοβαρές δυσκολίες υγείας, που εξέπεμπαν μια απίστευτη γαλήνη.
Γονείς που αγαπούσαν τα παιδιά τους και ταυτόχρονα ένιωθαν εξαντλημένοι.
Επιτυχημένους επαγγελματίες που κάθε πρωί ξυπνούσαν με ένα αίσθημα κενού, που το γέμιζαν με κάθε λογής τροφή.
Κι ανθρώπους που είχαν χάσει σχεδόν τα πάντα, αλλά δεν είχαν χάσει την ικανότητα να συγκινούνται από ένα ηλιοβασίλεμα ή από μια ανθρώπινη αγκαλιά.
Αυτό άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι την ευτυχία.
Δεν εξαρτάται τόσο από τις συνθήκες όσο από τη σχέση που έχουμε μαζί τους.
Τι σχέση έχει ο πόνος με την ευτυχία
Αυτό ίσως είναι το πιο δύσκολο μάθημα.
Οι περισσότεροι πιστεύουμε ότι πρώτα θα φύγει ο πόνος και μετά θα εμφανιστεί η ευτυχία. Στην πραγματικότητα, οι δύο αυτές εμπειρίες μπορούν να συνυπάρχουν.
Μια μητέρα μπορεί να κουβαλά το άγχος της καθημερινότητας και ταυτόχρονα να νιώθει βαθιά ευγνωμοσύνη για το παιδί της και να το χαίρεται.
Κάποιος μπορεί να πενθεί έναν αγαπημένο άνθρωπο και παράλληλα να γελάει αυθεντικά με έναν φίλο.
Ένας άνθρωπος μπορεί να φοβάται για το μέλλον του και, την ίδια στιγμή, να αισθάνεται ότι η ζωή του έχει νόημα.
Η ψυχική υγεία δεν είναι η απουσία δύσκολων συναισθημάτων, είναι η ικανότητα να τα διαχειρίζεσαι.
Οι σχέσεις είναι το πιο ασφαλές καταφύγιο
Αν η επιστήμη συμφωνεί σχεδόν ομόφωνα σε κάτι, αυτό είναι η σημασία των ανθρώπινων σχέσεων.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι πιο μακροχρόνιες μελέτες για την ανθρώπινη ευημερία δείχνουν πως ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας μιας καλής ζωής δεν είναι ούτε ο πλούτος ούτε η φήμη. Είναι οι ανθρώπινοι δεσμοί. Οι αληθινοί, οι ουσιαστικοί δεσμοί με πραγματική εγγύτητα, με ανθρώπους δίπλα στους οποίους μπορούμε να είμαστε ασφαλείς, να είμαστε ο εαυτός μας.
Με τα χρόνια κατέληξα να βλέπω την ευτυχία όχι ως προορισμό αλλά ως τρόπο ύπαρξης.
Είναι να κοιμάσαι το βράδυ χωρίς να είσαι σε πόλεμο με τον εαυτό σου.
Να μπορείς να ζητήσεις συγγνώμη.
Να μπορείς να συγχωρήσεις.
Να συγκινείσαι.
Να αντέχεις την αβεβαιότητα χωρίς να καταρρέεις.
Να γελάς χωρίς ενοχές.
Να αγαπάς γνωρίζοντας ότι κάποτε μπορεί να πληγωθείς.
Να συνεχίζεις, ακόμη κι όταν η ζωή δεν ακολουθεί το σχέδιό σου.
Να ξυπνάς και να μην πετάγεσαι από το αβάσταχτο βάρος στο στέρνο σου.
Τελικά τι είναι η ευτυχία
Η ευτυχία δεν είναι ένα δώρο που περιμένουμε να μας δοθεί.
Είναι μια σχέση που καλλιεργούμε καθημερινά: με τον εαυτό μας, με τους άλλους και με την ίδια τη ζωή.
Όχι γιατί κάθε μέρα είναι όμορφη, αλλά γιατί ακόμη και στις δύσκολες μέρες μπορούμε να παραμένουμε παρόντες, ανθρώπινοι και ανοιχτοί στην ελπίδα, να φτιάξουμε μια καθημερινότητα που να μας ικανοποιεί πραγματικά, να χαιρόμαστε όλα τα μικρά – που τελικά είναι μεγάλα στον απολογισμό!- να ζούμε την κάθε μας ημέρα.