Lindsay Clancy: Μπορεί η επιλόχεια ψύχωση να εξηγήσει τον θάνατο των 3 παιδιών της; Τι λένε οι ειδικοί
Η υπόθεση της Lindsay Clancy έχει επιστρέψει δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς η δίκη της στη Μασαχουσέτη βρίσκεται πλέον στην τελική της ευθεία. Η 36χρονη κατηγορείται για τον θάνατο των τριών παιδιών της, της 5χρονης Cora, του 3χρονου Dawson και του 8 μηνών Callan, τον Ιανουάριο του 2023.
Αυτή τη φορά, όμως, στο επίκεντρο δεν βρίσκεται μόνο το τι συνέβη εκείνο το απόγευμα. Βρίσκεται μια λέξη που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν άγνωστη στο ευρύ κοινό: ψύχωση. Και ακόμη περισσότερο, επιλόχεια ψύχωση.
Η υπεράσπιση της Clancy δεν αμφισβητεί ότι εκείνη προκάλεσε τον θάνατο των παιδιών. Υποστηρίζει, όμως, ότι τη στιγμή των πράξεων βρισκόταν σε τόσο σοβαρή ψυχιατρική κρίση, ώστε δεν μπορούσε να αντιληφθεί την πραγματικότητα και, κατά συνέπεια, δεν πρέπει να θεωρηθεί ποινικά υπεύθυνη. Ψυχολόγος που κατέθεσε για την υπεράσπιση υποστήριξε μάλιστα ότι η Clancy έπασχε από διπολική διαταραχή και επιλόχεια ψύχωση και ότι η κατάσταση αυτή επηρέαζε την ικανότητά της να κατανοήσει το σωστό και το λάθος.
Η εισαγγελία έχει μια εντελώς διαφορετική εκδοχή και υποστηρίζει ότι οι πράξεις της ήταν προσχεδιασμένες και ότι η ψυχική της κατάσταση δεν αναιρεί την ποινική της ευθύνη.
Τι είναι, όμως, πραγματικά η επιλόχεια ψύχωση; Και μέχρι πού μπορεί να φτάσει ένας άνθρωπος όταν χάσει την επαφή του με την πραγματικότητα;
Διάβασε επίσης: Η Lindsay Clancy κατηγορείται ότι σκότωσε τα 3 παιδιά της: Η δίκη που έχει συγκλονίσει την Αμερική συνεχίζεται & οι γνώμες διίστανται
Η επιλόχεια ψύχωση δεν είναι απλώς «πολύ έντονη επιλόχεια κατάθλιψη»
Αυτό είναι ίσως το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε. Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5 ), η επιλόχεια ψύχωση δεν αποτελεί αυτόνομη διάγνωση, αλλά ορίζεται ως ένα σοβαρό επεισόδιο με ψυχωτικά στοιχεία (όπως ψευδαισθήσεις, παραλήρημα ή έντονη σύγχυση) που εμφανίζεται στο πλαίσιο άλλων παθήσεων—κυρίως της Διπολικής Διαταραχής, της Μείζονος Κατάθλιψης ή μιας Βραχείας Ψυχωτικής Διαταραχής. Αυτό σημαίνει ότι για να συνδεθεί επίσημα η ψύχωση με τη γέννα, τα συμπτώματα πρέπει να εμφανιστούν αυστηρά μέσα στον πρώτο μήνα από τον τοκετό, τότε ευθύνονται οι ορμονικές αλλαγές. Παράλληλα, επειδή η μητέρα χάνει τη λογική της και μπορεί, χωρίς να το θέλει, να βλάψει τον εαυτό της ή το μωρό λόγω των ψευδαισθήσεων, η κατάσταση θεωρείται επείγουσα και απαιτεί άμεση μεταφορά στο νοσοκομείο για την ασφάλεια και των δύο.
Σύμφωνα με μελέτες στον τομέα της ψυχιατρικής και στον τομέα των επιλόχειων ψυχιατρικών νοσημάτων, υπολογίζεται ότι εμφανίζεται περίπου σε 1 έως 2 στις 1.000 γυναίκες μετά τον τοκετό. Είναι επομένως πολύ σπανιότερη από την επιλόχεια κατάθλιψη, αλλά η σοβαρότητά της είναι πολύ μεγαλύτερη. Η βασική διαφορά βρίσκεται στην απώλεια επαφής με την πραγματικότητα.
Μια γυναίκα μπορεί να εμφανίσει παραισθήσεις, παραληρητικές πεποιθήσεις, έντονη σύγχυση, παράνοια, αποδιοργανωμένη σκέψη και ακραίες μεταβολές στη διάθεση. Μπορεί επίσης να παρουσιάσει σοβαρή αϋπνία και συμπεριφορά που μοιάζει εντελώς διαφορετική από αυτή που είχε πριν.
Και υπάρχει κάτι ιδιαίτερα επικίνδυνο: η ίδια η γυναίκα μπορεί να μην καταλαβαίνει ότι είναι άρρωστη. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι απαραίτητο να πει «χρειάζομαι βοήθεια». Μπορεί, αντίθετα, να πιστεύει απόλυτα ότι αυτό που σκέφτεται ή βλέπει είναι πραγματικό.
Μπορεί μια μητέρα να φαίνεται απολύτως φυσιολογική;
Ναι. Και αυτό είναι ένα από τα πιο δύσκολα στοιχεία της επιλόχειας ψύχωσης.
Στη δίκη της Clancy, ειδικοί περιέγραψαν ακριβώς αυτή την πολυπλοκότητα: ένας άνθρωπος μπορεί εξωτερικά να φαίνεται ότι λειτουργεί κανονικά, ενώ εσωτερικά να βιώνει ψευδαισθήσεις ή παραληρητικές ιδέες.
Η Dr. Nicole Kumi, ειδικός στην περιγεννητική ψυχική υγεία, υποστήριξε ότι η Clancy μπορούσε να φαίνεται λειτουργική προς τα έξω χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η αντίληψή της για την πραγματικότητα ήταν φυσιολογική. Και αυτό είναι που κάνει την κατάσταση τόσο δύσκολο να αναγνωριστεί. Μια μητέρα μπορεί να φροντίζει τα παιδιά της, να μιλάει με τον σύντροφό της, να πηγαίνει το παιδί στον παιδίατρο και λίγες ώρες αργότερα να βρίσκεται σε μια εντελώς διαφορετική ψυχική κατάσταση.
Η αϋπνία μπορεί να είναι ένα από τα πρώτα καμπανάκια
Στην επιλόχεια ψύχωση, η αϋπνία δεν είναι απλώς η κλασική εξάντληση που βιώνουν πολλοί νέοι γονείς. Η σοβαρή και παρατεταμένη έλλειψη ύπνου μπορεί να αποτελέσει σημαντικό προειδοποιητικό σημάδι.
Στην περίπτωση της Clancy, η δίκη έχει φέρει στο φως μαρτυρίες για έντονη αϋπνία, με τον Patrick Clancy να έχει καταθέσει ότι η σύζυγός του μπορούσε να μείνει ξύπνια ακόμη και για 48 συνεχόμενες ώρες. Παράλληλα, συγγενείς περιέγραψαν αλλαγές στη συμπεριφορά της και αυξανόμενη παράνοια τους μήνες πριν από την τραγωδία.
Η αϋπνία από μόνη της, φυσικά, δεν σημαίνει ότι κάποια γυναίκα έχει επιλόχεια ψύχωση. Όταν όμως συνδυάζεται με απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση από ειδικό.
Τι συνέβαινε στην περίπτωση της Lindsay Clancy;
Εδώ ακριβώς βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της δίκης. Η υπεράσπιση υποστηρίζει ότι η Clancy ζητούσε βοήθεια για μήνες και ότι η ψυχική της κατάσταση επιδεινώθηκε μέσα σε ένα περιβάλλον έντονης αϋπνίας, επιλόχειας ψυχικής νόσου και πολλαπλών φαρμακευτικών παρεμβάσεων.
Στη δίκη έχει παρουσιαστεί ένα σύνθετο ιστορικό ψυχιατρικής θεραπείας. Η υπεράσπιση υποστηρίζει ότι μέσα σε λίγους μήνες της είχαν χορηγηθεί πολλά διαφορετικά φάρμακα και ότι η αντιμετώπιση της κατάστασής της δεν ήταν επαρκής. Ένας ειδικός που κατέθεσε για την υπεράσπιση, χαρακτήρισε μάλιστα τα ιατρικά αρχεία που εξέτασε «φτωχά» και υποστήριξε ότι έλειπαν σημαντικές εξετάσεις.
Από την άλλη πλευρά, η ψυχίατρος Jennifer Tufts, η οποία είχε πραγματοποιήσει 14 συνεδρίες τηλεϊατρικής με την Clancy, συμπεριλαμβανομένης μίας την προηγουμένη της τραγωδίας, κατέθεσε ότι δεν είχε παρατηρήσει σημάδια ψύχωσης.
Και εδώ βρίσκεται ένα μεγάλο παράδοξο…
Πώς μπορεί ένας άνθρωπος να βρίσκεται σε ψύχωση χωρίς οι άνθρωποι γύρω του να το αντιλαμβάνονται;
Ακριβώς αυτό προσπαθεί να απαντήσει η δίκη.
Μπορεί η επιλόχεια ψύχωση να οδηγήσει σε βίαιες πράξεις;
Μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο να βλάψει μια γυναίκα τον εαυτό της ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, το μωρό ή άλλα πρόσωπα. Αυτός είναι και ο λόγος που η επιλόχεια ψύχωση αντιμετωπίζεται ως ψυχιατρικό επείγον.
Όμως εδώ χρειάζεται μια πολύ σημαντική διευκρίνιση: Η επιλόχεια ψύχωση δεν σημαίνει ότι μια μητέρα είναι επικίνδυνη. Ούτε σημαίνει ότι μια γυναίκα που εμφανίζει κάποια επιλόχεια ψυχική ασθένεια θα βλάψει το παιδί της.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η κατάσταση είναι σπάνια και ότι η συντριπτική πλειονότητα των γυναικών με επιλόχεια ψυχική νόσο δεν διαπράττει βίαιες πράξεις. Η υπόθεση Clancy είναι μια ακραία και τραγική περίπτωση και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να στιγματίζει τις γυναίκες που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας μετά τον τοκετό.
Και τελικά, «δικαιολογεί» η ψύχωση αυτό που συνέβη;
Εδώ η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε εύκολη ούτε απόλυτη. Μια ψυχική ασθένεια μπορεί να εξηγήσει μια πράξη. Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι την κάνει και αποδεκτή. Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο συναντώνται η ψυχιατρική και η δικαιοσύνη.
Το δικαστήριο δεν καλείται να αποφασίσει αν αυτό που συνέβη ήταν τραγικό. Αυτό είναι αυτονόητο. Καλείται να αποφασίσει αν, τη συγκεκριμένη στιγμή, η ψυχική κατάσταση της Clancy ήταν τέτοια ώστε να μην μπορούσε να κατανοήσει τη φύση ή το λάθος των πράξεών της ή να ελέγξει τη συμπεριφορά της σύμφωνα με τον νόμο.
Η υπεράσπιση λέει «δεν καταλάβαινε τι έκανε».
Η εισαγγελία λέει «όχι, καταλάβαινε».
Και η διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές απαντήσεις μπορεί να σημαίνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια καταδίκη και σε εγκλεισμό σε ψυχιατρική δομή.
Η επιλόχεια ψύχωση αντιμετωπίζεται
Κι αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο μήνυμα που πρέπει να μείνει έξω από τη δικαστική αίθουσα. Η επιλόχεια ψύχωση θεραπεύεται. Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει νοσηλεία και φαρμακευτική αγωγή. Η έγκαιρη διάγνωση, ωστόσο, είναι καθοριστική.
Οι ειδικοί που έχουν μιλήσει με αφορμή τη δίκη επιμένουν ότι η ενημέρωση δεν πρέπει να ξεκινά όταν μια γυναίκα βρίσκεται ήδη σε κρίση. Πρέπει να υπάρχει ενημέρωση των ίδιων των μητέρων, των συντρόφων, των οικογενειών αλλά και των επαγγελματιών υγείας για τα πρώτα σημάδια.
Γιατί μερικές φορές το πρώτο σημάδι δεν είναι μια φωνή που ακούει κάποιος.
Μπορεί να είναι μια μητέρα που δεν κοιμάται για μέρες. Που λέει ότι φοβάται. Που δεν αναγνωρίζει τον εαυτό της. Που γίνεται ξαφνικά καχύποπτη. Που λέει πράγματα που δεν βγάζουν νόημα. Που επιμένει ότι κάτι συμβαίνει, ενώ κανείς άλλος δεν το βλέπει. Και τότε το «είναι απλώς κουρασμένη, έχει μωρό» μπορεί να είναι η πιο επικίνδυνη υπόθεση.
Η Lindsay Clancy και το ερώτημα που μένει
Η δίκη της Lindsay Clancy δεν μπορεί να απαντήσει για όλες τις γυναίκες που αντιμετωπίζουν επιλόχεια ψυχική νόσο. Μπορεί, όμως, να μας αναγκάσει να κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά κάτι που συχνά κρύβεται πίσω από την εικόνα της «ευτυχισμένης νέας μητέρας».
Γιατί μια γυναίκα μπορεί να κρατάει το μωρό της αγκαλιά και ταυτόχρονα να καταρρέει ψυχικά. Μπορεί να χαμογελάει και να μην είναι καλά. Μπορεί να ζητά βοήθεια χωρίς να ξέρει πώς να εξηγήσει τι της συμβαίνει. Και μπορεί, σε ακραίες περιπτώσεις, να χάσει τόσο βαθιά την επαφή με την πραγματικότητα ώστε να μην αντιλαμβάνεται τις πράξεις της όπως θα τις αντιλαμβανόταν ένας άνθρωπος που βρίσκεται σε ψυχική ισορροπία.
Αυτό δεν σβήνει την τραγωδία. Δεν παίρνει πίσω τις ζωές των τριών παιδιών.
Αλλά ίσως εξηγεί γιατί η υπόθεση της Lindsay Clancy δεν είναι μόνο μια δίκη για το έγκλημα. Είναι και μια δίκη για το πόσο έγκαιρα μπορούμε να αναγνωρίσουμε μια μητέρα που έχει πάψει να είναι ο εαυτός της — πριν να είναι αργά.