Σεξουαλική έλξη: Γιατί μπορεί να χαθεί με τα χρόνια και τι την επηρεάζει πραγματικά (δεν είναι αυτό που νομίζεις!)

Σεξουαλική έλξη: Γιατί μπορεί να χαθεί με τα χρόνια και τι την επηρεάζει πραγματικά (δεν είναι αυτό που νομίζεις!)
magnific


Υπάρχει μια στιγμή σε πολλές μακροχρόνιες σχέσεις που δύσκολα περιγράφεται με ακρίβεια. Δεν είναι απαραίτητα ένας μεγάλος καβγάς, μια προδοσία ή ένα γεγονός που αλλάζει τα πάντα. Μπορεί να είναι ένα ακόμη πρωινό, μια ακόμη υπενθύμιση, ένα ακόμη «το κανόνισες;», «θυμήθηκες να…», «πρέπει να πάρουμε…». Και κάπου ανάμεσα στις υποχρεώσεις, στις ανάγκες των παιδιών, στη δουλειά, στο σπίτι και στην οργάνωση της καθημερινότητας, η γυναίκα που κάποτε ένιωθε ερωτική επιθυμία για τον σύντροφό της αρχίζει να αισθάνεται κυρίως υπεύθυνη για εκείνον.

Σιγά σιγά, η σχέση αλλάζει θέση μέσα της. Ο σύντροφος δεν είναι πια μόνο ο άνθρωπος που την ελκύει, που την κάνει να χαμογελά, που θέλει να αγγίξει και να πλησιάσει. Γίνεται εκείνος για τον οποίο πρέπει να θυμάται, να οργανώνει, να φροντίζει, να ζητά και να επιβλέπει. Και όταν η συντροφικότητα αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με διαχείριση, η ερωτική επιθυμία μπορεί να υποχωρεί.

Δεν συμβαίνει σε όλες τις γυναίκες, ούτε με τον ίδιο τρόπο. Όμως πρόκειται για ένα μοτίβο που αξίζει να κατανοήσουμε, χωρίς ενοχές και χωρίς απλουστεύσεις.

Η αόρατη εργασία που δεν τελειώνει ποτέ

Το νοητικό φορτίο (mental load) δεν αφορά μόνο το να εκτελεί κανείς πρακτικές εργασίες. Αφορά κυρίως την ευθύνη να θυμάται, να προβλέπει, να προγραμματίζει και να συντονίζει όσα χρειάζεται η οικογένεια και η σχέση για να λειτουργούν.

Δεν είναι μόνο να πάει το παιδί στον παιδίατρο. Είναι να θυμηθεί ότι χρειάζεται ραντεβού, να το κλείσει, να ελέγξει αν υπάρχει διαθέσιμος χρόνος, να προσαρμόσει το πρόγραμμα, να ενημερώσει τον σύντροφο. Δεν είναι μόνο να υπάρχει φαγητό στο σπίτι. Είναι να σκεφτεί τι λείπει, να φτιάξει λίστα, να προγραμματίσει τα γεύματα και να φροντίσει να γίνουν όλα στην ώρα τους.

Αυτή η διαρκής εγρήγορση μπορεί να εξαντλεί, ακόμη κι όταν δεν φαίνεται εξωτερικά. Το σώμα βρίσκεται στο σπίτι, αλλά ο νους παραμένει σε κατάσταση διαχείρισης.

Και η ερωτική επιθυμία, για πολλούς ανθρώπους, χρειάζεται κάτι διαφορετικό: χώρο, ελευθερία από την υποχρέωση, παιχνίδι, αυθορμητισμό, αίσθηση ότι δεν χρειάζεται να κρατούν τα πάντα υπό έλεγχο.

Όταν ο νους είναι γεμάτος με εκκρεμότητες, η μετάβαση από τον ρόλο της υπεύθυνης στον ρόλο της ερωτικής συντρόφου δεν είναι πάντα εύκολη. Δεν αρκεί να κλείσει η πόρτα της κρεβατοκάμαρας για να σταματήσει η εσωτερική λίστα με όσα πρέπει να γίνουν.

magnific

Η επιθυμία δεν είναι διακόπτης

Συχνά μιλάμε για τη σεξουαλική επιθυμία σαν να είναι ένα σταθερό χαρακτηριστικό: είτε υπάρχει είτε δεν υπάρχει. Στην πραγματικότητα, επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η σωματική και ψυχική κόπωση, το άγχος, η ποιότητα της σχέσης, η αίσθηση ασφάλειας, η εικόνα σώματος, οι ορμονικές μεταβολές και ο τρόπος με τον οποίο βιώνουμε τον σύντροφό μας.

Η σύγχρονη ψυχολογία της σεξουαλικότητας αναγνωρίζει επίσης ότι η επιθυμία δεν εμφανίζεται πάντα αυθόρμητα. Για αρκετούς ανθρώπους, ιδιαίτερα μέσα σε μακροχρόνιες σχέσεις, μπορεί να αναδυθεί ως ανταπόκριση σε ένα ευχάριστο ερέθισμα, σε τρυφερότητα, σε συναισθηματική σύνδεση ή σε μια στιγμή που δημιουργεί χώρο για ερωτισμό.

Όταν, όμως, η καθημερινότητα είναι γεμάτη ένταση κι εσύ αισθάνεσαι ότι είσαι η μοναδική υπεύθυνη για τη λειτουργία του σπιτιού και της οικογένειας, οι συνθήκες που ευνοούν την επιθυμία περιορίζονται.

Η έλλειψη ερωτικής διάθεσης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν αγαπάς τον σύντροφό σου. Μπορεί να σημαίνει ότι έχεις εξαντληθεί τόσο πολύ, ώστε η επιθυμία να μην βρίσκει πλέον τον απαραίτητο χώρο για να εκφραστεί.

Όταν ο σύντροφος δεν παίρνει πρωτοβουλίες, η έλξη αλλάζει μορφή

Η πρωτοβουλία είναι κάτι περισσότερο από μια πρακτική διευκόλυνση. Είναι ένα μήνυμα συμμετοχής.

Όταν ο σύντροφος βλέπει τι χρειάζεται να γίνει και αναλαμβάνει δράση χωρίς να περιμένει οδηγίες, μπορείς να νιώσεις ότι δεν είσαι μόνη σου απέναντι στη ζωή. Ότι υπάρχει ένας άνθρωπος που παρατηρεί, σκέφτεται, φροντίζει και συνεισφέρει ισότιμα.

Αντίθετα, όταν κάθε ευθύνη χρειάζεται να του ανατεθεί, κάθε εργασία να εξηγηθεί και κάθε εκκρεμότητα να υπενθυμιστεί, η σχέση μπορεί να αποκτήσει μια άνιση δυναμική. Ο ένας οργανώνει και ο άλλος εκτελεί. Ο ένας επιβλέπει και ο άλλος περιμένει. Ο ένας κουβαλά το συνολικό βάρος και ο άλλος συμμετέχει κυρίως όταν του ζητηθεί.

Με τον καιρό, αυτή η δυναμική μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο η γυναίκα βλέπει τον σύντροφό της. Όχι επειδή η ερωτική έλξη είναι μια συνειδητή ανταμοιβή για τις δουλειές του σπιτιού, αλλά επειδή η καθημερινή συμπεριφορά επηρεάζει το συναίσθημα, την εμπιστοσύνη, τον σεβασμό και την αίσθηση ισοτιμίας.

Είναι δύσκολο να αισθανθεί κανείς ερωτική εγγύτητα με έναν άνθρωπο τον οποίο βιώνει διαρκώς ως ακόμη μία ευθύνη.

Από τον θαυμασμό στην απογοήτευση

Ο έρωτας δεν αποτελείται μόνο από σωματική έλξη. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την περιέργεια για τον άλλον, τον θαυμασμό, την αίσθηση ότι μας εμπνέει, ότι έχει μια δική του παρουσία και ότι μπορούμε να τον συναντούμε ως ξεχωριστό πρόσωπο.

Όταν, όμως, βρίσκεσαι συνεχώς στη θέση εκείνης που οργανώνει, διορθώνει, υπενθυμίζει και φροντίζει, η εικόνα του συντρόφου σου μπορεί να μετατοπιστεί. Εκείνος που κάποτε σου φαινόταν δυναμικός, αυθόρμητος ή γοητευτικός μπορεί να αρχίσει να σου φαίνεται παθητικός, εξαρτημένος ή απρόθυμος να αναλάβει ευθύνη.

Η αλλαγή αυτή δεν είναι απαραίτητα συνειδητή. Μπορεί να εκφράζεται με μικρές σκέψεις:

«Πάλι εγώ πρέπει να το σκεφτώ;».

«Γιατί δεν βλέπει μόνος του τι χρειάζεται;».

«Δεν έχω διάθεση να φροντίσω και εκείνον».

«Θέλω κάποιος να φροντίσει εμένα».

Όταν η απογοήτευση συσσωρεύεται, ο θαυμασμός μπορεί να υποχωρεί. Και μαζί του, σε ορισμένες περιπτώσεις, υποχωρεί και ένα μέρος της ερωτικής έλξης.

Δεν σημαίνει ότι χρειάζεσαι έναν σύντροφο που δεν κάνει ποτέ λάθη ή που πρέπει να είναι διαρκώς δυνατός και αποτελεσματικός. Σημαίνει ότι θέλεις να αισθάνεσαι πως βρίσκεσαι σε μια σχέση αμοιβαιότητας, όπου δεν είσαι η μόνη ενήλικη που αναλαμβάνει την ευθύνη.

magnific

Η σεξουαλικότητα μπαίνει σε δεύτερη μοίρα

Όταν το νοητικό φορτίο παραμένει υψηλό, η σεξουαλικότητα συχνά μετακινείται χαμηλότερα στη λίστα των προτεραιοτήτων. Όχι απαραίτητα επειδή δεν έχει αξία, αλλά επειδή όλα τα υπόλοιπα μοιάζουν πιο επείγοντα.

Πρέπει να τακτοποιηθεί το σπίτι, να ολοκληρωθεί η δουλειά, να φροντιστούν τα παιδιά, να οργανωθεί η επόμενη ημέρα, να καλυφθούν οι ανάγκες όλων.

Κάποια στιγμή, μπορεί να αντιλαμβάνεσαι τη σεξουαλική επαφή ως μία ακόμη απαίτηση που προστίθεται στη μέρα σου. Κι όταν το σεξ βιώνεται ως υποχρέωση, ως κάτι που πρέπει να προσφέρεις για να μη δυσαρεστήσεις τον σύντροφο ή για να διατηρηθεί η σχέση, η επιθυμία μπορεί να μειώνεται ακόμη περισσότερο.

Η επιθυμία χρειάζεται ελευθερία. Δεν ανθίζει εύκολα όταν συνοδεύεται από ενοχή, πίεση ή την αίσθηση ότι πρέπει να ανταποκριθούμε σε έναν ακόμη ρόλο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα που έχει χαμηλή libido βιώνει άνιση κατανομή ευθυνών. Ούτε ότι η σεξουαλική ζωή ενός ζευγαριού εξηγείται αποκλειστικά από την οικιακή εργασία. Σημαίνει ότι η καθημερινή ανισορροπία μπορεί να είναι ένας σημαντικός παράγοντας που αξίζει να διερευνηθεί.

Δεν είναι τιμωρία. Είναι η επίδραση της σχέσης πάνω μας

Μερικές φορές,  αισθάνεσαι ενοχές επειδή δεν επιθυμείς πλέον τον σύντροφό της όπως παλιά. Αναρωτιέσαι αν είσαι άδικη, αν έχεις γίνει υπερβολικά απαιτητική ή αν «κάτι δεν πάει καλά» με εσένα.

Όμως η σεξουαλική επιθυμία δεν υπακούει πάντα στη λογική. Δεν μπορούμε να επιβάλουμε στον εαυτό μας να νιώσει έλξη επειδή ο άλλος είναι καλός άνθρωπος, επειδή τον αγαπάμε ή επειδή θεωρούμε ότι θα έπρεπε να θέλουμε. Η απώλεια επιθυμίας δεν είναι απαραίτητα τιμωρία προς τον σύντροφο. Μπορεί να είναι ένας τρόπος με τον οποίο το ψυχικό μας σύστημα ανταποκρίνεται σε μια σχέση που βιώνεται ως κουραστική, άνιση ή στερημένη από αμοιβαιότητα. Το σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζεται η έλλειψη επιθυμίας ως προσωπικό ελάττωμα της γυναίκας ή ως κάτι που πρέπει απλώς να διορθώσει για να συνεχίσει να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του συντρόφου της.

Τι μπορεί να αλλάξει τη δυναμική

Η αποκατάσταση της ερωτικής σύνδεσης δεν ξεκινά απαραίτητα από την κρεβατοκάμαρα, συχνά ξεκινά από την καθημερινότητα.

1. Η ευθύνη χρειάζεται να μοιράζεται, όχι απλώς να εκτελείται

Η ισότιμη συμμετοχή δεν σημαίνει ότι ο ένας κάνει τις μισές δουλειές όταν του το ζητήσει ο άλλος. Σημαίνει ότι και οι δύο αναλαμβάνουν την ευθύνη να αναγνωρίζουν τι χρειάζεται, να το οργανώνουν και να το ολοκληρώνουν.

Η διαφορά ανάμεσα στο «πες μου τι να κάνω» και στο «το έχω αναλάβει εγώ» είναι ουσιαστική.

2. Η συζήτηση χρειάζεται να αφορά το βίωμα, όχι μόνο τη λίστα των υποχρεώσεων

Αντί για μια ακόμη διαμάχη γύρω από το ποιος έκανε περισσότερα, μπορεί να βοηθήσει μια ειλικρινής συζήτηση:

«Δεν αισθάνομαι μόνο κουρασμένη. Αισθάνομαι ότι έχω μείνει μόνη μου να κρατάω τη σχέση και την καθημερινότητά μας. Και αυτό επηρεάζει και το πώς σε βλέπω ερωτικά».

Μια τέτοια φράση δεν αποτελεί επίθεση. Είναι μια προσπάθεια να γίνει ορατή η σύνδεση ανάμεσα στην καθημερινή δυναμική και στην ερωτική ζωή.

3. Χρειάζεται χώρος για να υπάρξει ξανά το ζευγάρι

Η σχέση δεν μπορεί να περιορίζεται στη συνεργασία για τη λειτουργία του σπιτιού. Χρειάζεται στιγμές όπου οι δύο άνθρωποι συναντιούνται χωρίς να συζητούν μόνο εκκρεμότητες, προγράμματα και υποχρεώσεις.

Η τρυφερότητα, η σωματική επαφή χωρίς απαίτηση για σεξ, το χιούμορ, η κοινή εμπειρία και η αίσθηση ότι ο άλλος μας βλέπει ως πρόσωπο και όχι μόνο ως λειτουργία μέσα στην οικογένεια μπορούν να δημιουργήσουν ξανά έδαφος για σύνδεση.

4. Η αλλαγή χρειάζεται συνέπεια

Η ερωτική έλξη δεν αποκαθίσταται συνήθως με μία μεγάλη χειρονομία ή με λίγες ημέρες αυξημένης προσπάθειας. Όταν η απογοήτευση έχει συσσωρευτεί, χρειάζεται χρόνος και σταθερή αλλαγή στη συμπεριφορά. Χρειάζεται να διαπιστώσεις ότι δεν είσαι πλέον μόνη σου στη διαχείριση της ζωής. Ότι η συμμετοχή του συντρόφου σου δεν αποτελεί προσωρινή αντίδραση σε ένα παράπονο, αλλά μέρος μιας νέας, πιο ισότιμης καθημερινότητας.

Όταν η έλξη έχει ήδη μειωθεί, τι σημαίνει αυτό για τη σχέση;

Η μειωμένη σεξουαλική επιθυμία δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι μια σχέση έχει τελειώσει. Μπορεί να είναι ένα σημάδι ότι χρειάζεται να εξεταστεί τι συμβαίνει ανάμεσα στους δύο ανθρώπους.

Υπάρχει αμοιβαιότητα; Υπάρχει χώρος για ξεκούραση; Υπάρχει συναισθηματική εγγύτητα; Μπορείς να ζητήσεις βοήθεια χωρίς να αισθάνεσαι ότι πρέπει να τη διαχειριστείς κι αυτή; Μπορεί ο σύντροφος να αναλάβει ευθύνη χωρίς να χρειάζεται συνεχή καθοδήγηση;

Παράλληλα, είναι σημαντικό να μην αποδίδεται κάθε αλλαγή στη libido στη σχέση. Παράγοντες όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η φαρμακευτική αγωγή, οι ορμονικές μεταβολές, ο ύπνος, η σωματική υγεία και άλλες προσωπικές συνθήκες μπορεί να επηρεάζουν τη σεξουαλική επιθυμία. Αν η αλλαγή είναι έντονη, επίμονη ή προκαλεί δυσφορία, η συζήτηση με έναν ειδικό ψυχικής υγείας ή έναν κατάλληλο επαγγελματία υγείας μπορεί να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια.

Η ερωτική επιθυμία χρειάζεται έναν σύντροφο, όχι ακόμη ένα παιδί

Ίσως η πιο ουσιαστική διάσταση αυτής της συζήτησης είναι ότι η ερωτική σχέση χρειάζεται δύο ανθρώπους που μπορούν να συναντιούνται ως ισότιμοι ενήλικες.

Όταν η μία πλευρά αισθάνεται ότι πρέπει διαρκώς να φροντίζει, να θυμάται, να οργανώνει και να καθοδηγεί, η σχέση κινδυνεύει να χάσει ένα μέρος της ερωτικής της δυναμικής. Όχι επειδή η φροντίδα δεν είναι ερωτική, αλλά επειδή η μονόπλευρη φροντίδα μπορεί να εξαντλήσει εκείνη που προσφέρει.

Δεν χρειάζεται να γίνεις λιγότερο απαιτητική για να ξαναβρείς την επιθυμία σου. Χρειάζεται να μπορείς να αισθανθείς ότι δεν είσαι μόνη σου. Ότι ο σύντροφός σου αναλαμβάνει, συμμετέχει, ενδιαφέρεται και δημιουργεί μαζί σου μια ζωή που δεν βασίζεται στη δική σου αδιάκοπη προσπάθεια.

Γιατί η ερωτική έλξη δεν γεννιέται μόνο από την εμφάνιση, τη χημεία ή τις όμορφες στιγμές. Μπορεί να τροφοδοτείται και από κάτι βαθύτερο: την αίσθηση ότι ο άλλος στέκεται δίπλα μας, όχι πίσω μας περιμένοντας οδηγίες.

Και όταν η καθημερινότητα πάψει να είναι ένας αγώνας που σηκώνουμε μόνες, ίσως δημιουργηθεί ξανά ο χώρος για να δούμε τον σύντροφό μας όχι μόνο ως εκείνον με τον οποίο μοιραζόμαστε ευθύνες, αλλά και ως τον άνθρωπο που επιθυμούμε να πλησιάσουμε, να αγγίξουμε και να ερωτευτούμε ξανά.