3 άνδρες με πολιτικά συνέλαβαν την Tawakkol Karman – 36 ώρες μετά, επέστρεψε στις διαδηλώσεις και έγινε η πρώτη γυναίκα στην Αραβία που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης
Υπάρχουν άνθρωποι που περιμένουν να αλλάξει ο κόσμος και εκείνοι που αποφασίζουν να τον αλλάξουν, ακόμη κι όταν το τίμημα είναι η ίδια τους η ελευθερία. Η Tawakkol Karman ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δημοσιογράφος, ακτιβίστρια και υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έγινε γνωστή ως «Μητέρα της Επανάστασης» στην Υεμένη, αφιερώνοντας τη ζωή της στην υπεράσπιση της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων των γυναικών.
Από την Υεμένη στην πρώτη γραμμή της αντίστασης
Η Tawakkol Karman γεννήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 1979, στην επαρχία Ταΐζ της σημερινής Υεμένης. Σπούδασε Εμπόριο στο Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας στη Σαναά και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στις Πολιτικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Σαναά.
Σύντομα, στράφηκε στη δημοσιογραφία και στην υπεράσπιση των πολιτικών ελευθεριών. Για εκείνη, η ελευθερία της έκφρασης δεν ήταν μια αφηρημένη έννοια, αλλά η βάση κάθε δημοκρατικής κοινωνίας: το δικαίωμα να αμφισβητείς την εξουσία, να καταγγέλλεις την αδικία και να διεκδικείς ένα διαφορετικό μέλλον.
Το 2004, εμφανίστηκε σε συνέδριο χωρίς τη νικάμπ της, το ένδυμα που καλύπτει ολόκληρο το πρόσωπο. Επιλέγοντας πολύχρωμες μαντίλες που άφηναν το πρόσωπό της ακάλυπτο, θέλησε να υπογραμμίσει ότι η πλήρης κάλυψη αποτελεί πολιτισμική πρακτική και όχι επιταγή του Ισλάμ. Η κίνησή της εξέφραζε μια ευρύτερη διεκδίκηση: το δικαίωμα των γυναικών να επιλέγουν και να εκφράζονται ελεύθερα.
«Γυναίκες Δημοσιογράφοι Χωρίς Αλυσίδες»
Τον Μάρτιο του 2005, η Karman συνίδρυσε μαζί με άλλες επτά γυναίκες δημοσιογράφους την οργάνωση «Γυναίκες Δημοσιογράφοι Χωρίς Αλυσίδες» (Women Journalists Without Chains), με στόχο την υπεράσπιση της ελευθερίας του Τύπου και των δημοσιογράφων που αντιμετώπιζαν πιέσεις και διώξεις.
Για να εξασφαλίσουν επίσημη άδεια λειτουργίας, οι ιδρύτριες αναγκάστηκαν να αλλάξουν την ονομασία της οργάνωσης. Αργότερα, οι απειλές και οι παρενοχλήσεις από τις Aρχές έγιναν μέρος της καθημερινότητάς τους.
Το 2007, όταν η κυβέρνηση αρνήθηκε να εγκρίνει την υπηρεσία ενημέρωσης μέσω SMS της οργάνωσης, η Karman απάντησε με κινητοποιήσεις. Κάθε εβδομάδα συμμετείχε σε καθιστικές διαμαρτυρίες στην πλατεία Ταχρίρ της Σαναά, επιμένοντας στο δικαίωμα των πολιτών να ενημερώνονται ελεύθερα. Οι κινητοποιήσεις συνεχίστηκαν έως το 2010.
Για την ίδια, η υπεράσπιση των δημοσιογράφων ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τη δημοκρατία. Χωρίς ελεύθερο Τύπο, η εξουσία μπορεί να λειτουργεί χωρίς έλεγχο και οι πολίτες στερούνται τη δυνατότητα να γνωρίζουν, να κρίνουν και να αντιδρούν.
Η σύλληψη που έγινε σημείο καμπής
Τον Ιανουάριο του 2011, εμπνευσμένη από την επανάσταση στην Τυνησία και το κύμα διεκδικήσεων της Αραβικής Άνοιξης, η Karman βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των διαδηλώσεων κατά του προέδρου της Υεμένης, Αλί Αμπντουλάχ Σάλεχ.
Τη νύχτα της 22ας Ιανουαρίου, τρεις άνδρες με πολιτικά τη σταμάτησαν ενώ βρισκόταν στο αυτοκίνητό της μαζί με τον σύζυγό της και τη συνέλαβαν. Η είδηση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Τριάντα έξι ώρες αργότερα, αφέθηκε ελεύθερη υπό όρους.
Η σύλληψή της δεν ανέκοψε τις κινητοποιήσεις. Αντίθετα, έγινε σημείο αναφοράς για όσους αντιδρούσαν στην καταστολή. Όπως έγραψε αργότερα στην εφημερίδα The Guardian, «αυτή επρόκειτο να γίνει μια καθοριστική στιγμή για την επανάσταση της Υεμένης».
Στις 29 Ιανουαρίου, κάλεσε τους πολίτες να συμμετάσχουν σε «Ημέρα Οργής», στις 3 Φεβρουαρίου. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε σε μια σκηνή στην Πλατεία Αλλαγής (Change Square) στη Σαναά, όπου παρέμεινε για μήνες. Ο σύζυγός της και τα τρία παιδιά τους την επισκέπτονταν τα Σαββατοκύριακα.
Οι Υεμενίτες την αποκαλούσαν «Σιδηρά Γυναίκα» και «Μητέρα της Επανάστασης». Η ίδια περιέγραφε με σαφήνεια τις αιτίες της εξέγερσης: «Ο συνδυασμός της δικτατορίας, της διαφθοράς, της φτώχειας και της ανεργίας δημιούργησε αυτή την επανάσταση. Είναι σαν ηφαίστειο».
Το Νόμπελ Ειρήνης μέσα από μια σκηνή διαμαρτυρίας
Στις 7 Οκτωβρίου 2011, ενώ εξακολουθούσε να ζει στη σκηνή της διαμαρτυρίας στη Σαναά, η Tawakkol Karman έμαθε ότι είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Ειρήνης. Μοιράστηκε το βραβείο με την πρόεδρο της Λιβερίας Ellen Johnson Sirleaf και τη Λιβεριανή ακτιβίστρια Leymah Gbowee, για τον μη βίαιο αγώνα τους υπέρ της ασφάλειας και των δικαιωμάτων των γυναικών.
Σε ηλικία μόλις 32 ετών, έγινε η πρώτη Υεμενίτισσα και η πρώτη γυναίκα από την Αραβία που τιμήθηκε με Νόμπελ Ειρήνης. Ήταν, επίσης, η δεύτερη μουσουλμάνα που έλαβε τη συγκεκριμένη διάκριση και η νεότερη βραβευμένη με το Νόμπελ Ειρήνης εκείνη την εποχή.
«Δεν το περίμενα. Ήταν μια απόλυτη έκπληξη», δήλωσε. Χαρακτήρισε τη βράβευσή της «νίκη για τους Άραβες σε ολόκληρο τον κόσμο και νίκη για τις Άραβες γυναίκες», αφιερώνοντας τη διάκριση στους συμπατριώτες της που επέλεξαν την ειρηνική επανάσταση.
«Το αφιερώνω σε όλους τους Υεμενίτες που προτίμησαν να κάνουν την επανάστασή τους ειρηνικά, αντιμετωπίζοντας τους ελεύθερους σκοπευτές με λουλούδια».
Το βραβείο έκανε τη φωνή της να ακουστεί σε ολόκληρο τον κόσμο. Για την Karman, ωστόσο, ο αγώνας δεν είχε τελειώσει.
Η εξορία δεν σίγησε τη φωνή της
Όταν οι Χούθι κατέλαβαν τη Σαναά, η Karman αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Υεμένη και συνέχισε τη δράση της από την Κωνσταντινούπολη. Συνέβαλε στη δημιουργία του τηλεοπτικού σταθμού Belqees TV, που πήρε το όνομά του από τη βασίλισσα του Σαβά και είχε ως στόχο, μεταξύ άλλων, την υποστήριξη των γυναικών δημοσιογράφων. Παράλληλα, προσέφερε υποτροφίες σε φοιτητές από την Υεμένη.
Τον Δεκέμβριο του 2020, δήλωσε ότι μαχητές των Χούθι είχαν καταλάβει το σπίτι και το γραφείο της στη Σαναά. Παρά τις απώλειες και την αναγκαστική απομάκρυνσή της από την πατρίδα της, επέμεινε να στέλνει μήνυμα ελπίδας:
«Δεν χάνουμε την ελπίδα μας, δεν χάνουμε το όραμά μας και δεν εγκαταλείπουμε το όνειρό μας».
Οι «κανόνες» της για την υπεράσπιση της δημοκρατίας
Στο Athens Democracy Forum 2026, η Tawakkol Karman προειδοποίησε για τρεις πρακτικές των αυταρχικών ηγετών: την καλλιέργεια μίσους και διχόνοιας, τις επιθέσεις στην ελευθερία του Τύπου και την αποδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών. Όπως τόνισε, αυτές οι πρακτικές μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και σε δημοκρατικές χώρες.
Πρώτος κανόνας της είναι η προστασία της ελευθερίας του Τύπου και της έκφρασης. Η ίδια ξεκίνησε τον αγώνα της στην Υεμένη υπερασπιζόμενη το δικαίωμα των δημοσιογράφων να εργάζονται χωρίς λογοκρισία και διώξεις.
Δεύτερος κανόνας είναι η ειρηνική επανάσταση. Η Karman υποστηρίζει ότι η αλλαγή μπορεί να έρθει χωρίς την εγκατάλειψη της μη βίας.
Το μήνυμά της είναι ότι η δημοκρατία δεν εξασφαλίζεται μόνο με εκλογές και θεσμούς, αλλά απαιτεί ενεργούς πολίτες, ελεύθερα μέσα ενημέρωσης και κοινωνίες που αντιστέκονται στον φόβο και τη διχόνοια.
«Όλος ο αγώνας μας, όλες οι θυσίες μας θα πάνε χαμένες αν η δημοκρατία δεν υπερασπιστεί τον εαυτό της στις μεγάλες χώρες, ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες», προειδοποίησε, καλώντας σε συλλογική δράση.
Γιατί η ιστορία της αφορά όλους μας
Η Tawakkol Karman απέδειξε ότι η ελευθερία απαιτεί θάρρος και επιμονή. Από τη σύλληψη και τις διαδηλώσεις στην Υεμένη μέχρι το Νόμπελ Ειρήνης, δεν εγκατέλειψε τον αγώνα της.
Η ιστορία της υπενθυμίζει ότι η δημοκρατία χρειάζεται ενεργούς πολίτες, ελεύθερο Τύπο και ανθρώπους που τολμούν να μιλήσουν όταν οι άλλοι σιωπούν. Γιατί η ελευθερία δεν είναι μόνο δικαίωμα, αλλά και ευθύνη.