Άμβλωση στην Ευρώπη: 5 σκληρές αλήθειες για τα δικαιώματα των γυναικών που δεν είναι αυτονόητα

Η άμβλωση είναι ζήτημα υγείας, αυτοδιάθεσης και αξιοπρέπειας. Κι όμως, στην Ευρώπη του 2026, η πρόσβαση σε αυτήν δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε ισότιμη. Σε ορισμένες χώρες απαγορεύεται σχεδόν ολοκληρωτικά, ενώ σε άλλες, ακόμη κι όταν είναι νόμιμη, η γραφειοκρατία, το κόστος και η έλλειψη διαθέσιμων γιατρών μπορούν να μετατρέψουν ένα κατοχυρωμένο δικαίωμα σε έναν δύσκολο αγώνα.

Ο Ευρωπαϊκός Άτλαντας Πολιτικών για την Άμβλωση του 2025 καταγράφει μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των χωρών, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι η νομιμότητα δεν συνεπάγεται απαραίτητα και πραγματική πρόσβαση. Πέντε στοιχεία αποκαλύπτουν το μέγεθος του προβλήματος.

1. Στη Μάλτα, η άμβλωση παραμένει σχεδόν ολοκληρωτικά απαγορευμένη

Η Μάλτα εξακολουθεί να έχει ένα από τα πιο περιοριστικά νομοθετικά πλαίσια στην Ευρώπη. Οι εξαιρέσεις που θεσπίστηκαν το 2023 αφορούν συγκεκριμένες περιπτώσεις σοβαρού κινδύνου για τη ζωή ή την υγεία της εγκύου. Ο βιασμός και η αιμομιξία δεν αποτελούν αυτοτελείς νόμιμους λόγους για άμβλωση.

Το γεγονός ότι μια γυναίκα μπορεί να έχει βιώσει σεξουαλική βία δεν αρκεί, από μόνο του, για να αποκτήσει πρόσβαση σε άμβλωση στη χώρα. Πρόκειται για ένα σκληρό παράδειγμα του πώς ο νόμος μπορεί να περιορίζει την αυτοδιάθεση του σώματος, ακόμη και σε εξαιρετικά ευάλωτες συνθήκες.

2. Στην Πολωνία, ακόμη και σοβαρές εμβρυϊκές ανωμαλίες δεν αποτελούν πλέον νόμιμη εξαίρεση

Στην Πολωνία, η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου το 2020, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2021, κατάργησε τη δυνατότητα άμβλωσης λόγω σοβαρών ή θανατηφόρων εμβρυϊκών ανωμαλιών. Σήμερα, η άμβλωση επιτρέπεται κυρίως όταν η εγκυμοσύνη απειλεί τη ζωή ή την υγεία της εγκύου ή όταν προκύπτει από παράνομη πράξη, όπως ο βιασμός.

Οι συνέπειες είναι βαθιά ανθρώπινες: γυναίκες μπορεί να αναγκαστούν να συνεχίσουν εγκυμοσύνες ακόμη και όταν έχουν λάβει εξαιρετικά δύσκολες ιατρικές πληροφορίες. Η πρόσβαση στην άμβλωση δεν είναι μόνο θέμα νομοθεσίας· είναι και θέμα του κατά πόσο μια γυναίκα έχει πραγματικά τη δυνατότητα να αποφασίζει για το σώμα και τη ζωή της.

3. Στην Ιταλία, περισσότεροι από 6 στους 10 γυναικολόγους αρνούνται να πραγματοποιήσουν αμβλώσεις

Στην Ιταλία, όπου η άμβλωση είναι νόμιμη από το 1978, περίπου το 60% των γυναικολόγων αρνείται να την πραγματοποιήσουν, σύμφωνα με εθνικά στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί. Σε ορισμένες περιοχές, το ποσοστό είναι ακόμη υψηλότερο.

Η αντίρρηση συνείδησης αποτελεί δικαίωμα των επαγγελματιών υγείας, όμως όταν η έλλειψη διαθέσιμων γιατρών περιορίζει ουσιαστικά την πρόσβαση, το βάρος πέφτει στις γυναίκες. Μπορεί να χρειαστεί να μετακινηθούν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, να περιμένουν περισσότερο ή να αναζητήσουν άλλη δομή υγείας. Ένα δικαίωμα που κατοχυρώνεται με νόμο αλλά δεν μπορεί να ασκηθεί στην πράξη,  παραμένει ελλιπές.

4. Σε ορισμένες χώρες, ο νόμος επιβάλλει στις γυναίκες να περιμένουν

Ακόμη κι όταν η άμβλωση είναι νόμιμη, η πρόσβαση μπορεί να καθυστερεί με υποχρεωτικές περιόδους αναμονής ή πρόσθετες διαδικασίες.

Στην Ιταλία, κατά κανόνα προβλέπεται περίοδος αναμονής επτά ημερών μετά την έκδοση του σχετικού πιστοποιητικού, εκτός εάν ο γιατρός κρίνει ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη. Στην Ιρλανδία προβλέπεται, επίσης, ελάχιστη αναμονή τριών ημερών για τις περισσότερες αμβλώσεις κατά το αρχικό στάδιο της εγκυμοσύνης.

Αυτές οι καθυστερήσεις δεν είναι ουδέτερες. Ο χρόνος έχει σημασία: μπορεί να αυξήσει το άγχος, να δυσκολέψει τον προγραμματισμό και να περιορίσει τις διαθέσιμες επιλογές, ιδιαίτερα για όσες δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.

5. Το δικαίωμα μπορεί να υπάρχει, αλλά το κόστος να το κάνει απρόσιτο

Η οικονομική ανισότητα αποτελεί έναν ακόμη φραγμό. Η διαδικασία μπορεί να συνεπάγεται έξοδα για ιατρικές υπηρεσίες, μετακινήσεις, διαμονή, απουσία από την εργασία ή φροντίδα άλλων παιδιών.

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Άτλαντα Πολιτικών για την Άμβλωση του 2025, μόνο 13 κράτη-μέλη της ΕΕ καλύπτουν πλήρως τις υπηρεσίες άμβλωσης μέσω του εθνικού συστήματος υγείας, ενώ σε αρκετές χώρες η κάλυψη ήταν περιορισμένη ή ανύπαρκτη.

Για μια γυναίκα με οικονομική άνεση, η μετακίνηση σε άλλη πόλη ή χώρα μπορεί να είναι διαχειρίσιμη. Για μια γυναίκα που δυσκολεύεται να καλύψει τα καθημερινά της έξοδα, μπορεί να είναι σχεδόν αδύνατη. Έτσι, η πρόσβαση σε μια υπηρεσία υγείας κινδυνεύει να γίνει προνόμιο όσων έχουν τα χρήματα να την εξασφαλίσουν.

Η ισότητα δεν μπορεί να εξαρτάται από τον ταχυδρομικό κώδικα…

Τα παραπάνω στοιχεία δεν αφορούν μόνο τις γυναίκες στη Μάλτα, στην Πολωνία ή στην Ιταλία. Αφορούν κάθε γυναίκα που μπορεί κάποια στιγμή να χρειαστεί πρόσβαση σε υπηρεσίες αναπαραγωγικής υγείας.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να μιλά για ισότητα, ελευθερία και ανθρώπινα δικαιώματα, όταν η πρόσβαση σε μια βασική υπηρεσία υγείας αλλάζει τόσο δραματικά από χώρα σε χώρα — ή ακόμη και από περιοχή σε περιοχή.

Η άμβλωση πρέπει να είναι ασφαλής, νόμιμη, οικονομικά προσιτή και πραγματικά προσβάσιμη. Γιατί το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση δεν πρέπει να εξαρτάται από το πού ζεις, πόσα χρήματα έχεις ή αν θα βρεθεί κάποιος να σε εξυπηρετήσει.

27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκατομμύρια γυναίκες. Άνισα δικαιώματα. Και μια συζήτηση που δεν μπορεί να περιμένει!