Επιλόχειος ψύχωση: Όσα χρειάζεται να γνωρίζουμε για μια επείγουσα αλλά θεραπεύσιμη κατάσταση

Ο ερχομός ενός μωρού συχνά παρουσιάζεται ως μία από τις πιο ευτυχισμένες περιόδους στη ζωή μιας γυναίκας. Η πραγματικότητα, όμως, είναι συχνά πολύ πιο σύνθετη. Η περίοδος μετά τον τοκετό συνοδεύεται από έντονες σωματικές, ορμονικές και ψυχολογικές αλλαγές, ενώ η εξάντληση, η έλλειψη ύπνου και οι νέες ευθύνες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ψυχική υγεία της μητέρας.

Μία από τις πιο σοβαρές, αλλά και λιγότερο συζητημένες καταστάσεις της περιόδου μετά τον τοκετό είναι η επιλόχειος ψύχωση, η οποία τον τελευταίο καιρό ήρθε έντονα στο προσκήνιο με την υπόθεση της Lindsay Clancy, της μητέρας που δολοφόνησε τα 3 παιδιά της, τον Ιανουάριο του 2023.  Παρότι η επιλόχειος ψύχωση είναι σπάνια, αποτελεί μια ψυχιατρική κατάσταση που χρειάζεται άμεση αξιολόγηση και φροντίδα.

Η ενημέρωση γύρω από αυτήν είναι ιδιαίτερα σημαντική, όχι για να τρομάξουμε τις νέες μητέρες, αλλά για να μπορούμε να αναγνωρίσουμε έγκαιρα τα σημάδια και να αναζητήσουμε βοήθεια.

Τι είναι η επιλόχειος ψύχωση

Η επιλόχειος ψύχωση είναι μια σοβαρή διαταραχή της ψυχικής υγείας που μπορεί να εμφανιστεί τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες μετά τον τοκετό. Συνήθως εκδηλώνεται ξαφνικά και η εικόνα της μπορεί να μεταβάλλεται γρήγορα.

Σε αντίθεση με τη συνηθισμένη συναισθηματική ευαισθησία των πρώτων ημερών μετά τον τοκετό, η επιλόχειος ψύχωση επηρεάζει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο η γυναίκα αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• έντονη σύγχυση και αποπροσανατολισμός,
• ακραίες και απότομες μεταβολές στη διάθεση,
• έντονη διέγερση ή ασυνήθιστα αυξημένη ενέργεια,
• σοβαρή αϋπνία ή αδυναμία να κοιμηθεί, ακόμη και όταν υπάρχει η δυνατότητα,
• παράξενες ή ασυνήθιστες πεποιθήσεις,
• ψευδαισθήσεις, δηλαδή η αντίληψη πραγμάτων που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα,
• έντονη καχυποψία ή φόβος,
• αποδιοργανωμένη σκέψη ή ομιλία.

Τα συμπτώματα μπορεί να μην είναι ίδια σε όλες τις γυναίκες. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που η κατάσταση χρειάζεται άμεση αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας.

Δεν είναι το ίδιο με τα «baby blues» ή την επιλόχεια κατάθλιψη

Μετά τον τοκετό, πολλές γυναίκες βιώνουν αυτό που συχνά ονομάζεται «baby blues»: κλάμα, ευαισθησία, ευερεθιστότητα και συναισθηματικές διακυμάνσεις τις πρώτες ημέρες.

Η επιλόχεια κατάθλιψη αποτελεί επίσης μια διαφορετική κατάσταση και μπορεί να περιλαμβάνει έντονη θλίψη, απελπισία, ενοχές, άγχος, εξάντληση και δυσκολία να βιώσει η μητέρα χαρά ή σύνδεση με το μωρό της.

Η επιλόχειος ψύχωση, ωστόσο, είναι πιο σοβαρή και χαρακτηρίζεται από συμπτώματα που μπορεί να περιλαμβάνουν απώλεια επαφής με την πραγματικότητα.

Η σωστή διάγνωση είναι καθοριστική, γιατί κάθε κατάσταση χρειάζεται διαφορετική υποστήριξη και θεραπευτική προσέγγιση.

Ποιοι παράγοντες μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης;

Η επιλόχειος ψύχωση δεν έχει μία και μοναδική αιτία. Πρόκειται για μια σύνθετη κατάσταση, στην οποία μπορεί να συμβάλλουν βιολογικοί και ψυχολογικοί παράγοντες.

Ο κίνδυνος μπορεί να είναι μεγαλύτερος σε γυναίκες με:

• προσωπικό ιστορικό διπολικής διαταραχής ή προηγούμενου ψυχωτικού επεισοδίου,
• προηγούμενο επεισόδιο επιλόχειας ψύχωσης,
• οικογενειακό ιστορικό σοβαρών διαταραχών της διάθεσης ή ψύχωσης.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα με αυτούς τους παράγοντες θα εμφανίσει επιλόχειο ψύχωση. Αντίστοιχα, η κατάσταση μπορεί να εμφανιστεί και σε γυναίκες χωρίς προηγούμενο ιστορικό.

Γιατί είναι τόσο σημαντική η άμεση βοήθεια;

Η επιλόχειος ψύχωση θεωρείται επείγουσα κατάσταση ψυχικής υγείας. Η γυναίκα μπορεί να βρίσκεται σε έντονη σύγχυση ή να μην έχει πλήρη επίγνωση ότι αυτό που βιώνει αποτελεί σύμπτωμα μιας ψυχικής διαταραχής.

Εάν μια νέα μητέρα εμφανίζει ψευδαισθήσεις, έντονη σύγχυση, παράξενες πεποιθήσεις, σοβαρή αϋπνία σε συνδυασμό με έντονη διέγερση ή εκφράζει σκέψεις που θέτουν σε κίνδυνο την ίδια ή το μωρό, είναι σημαντικό να αναζητηθεί άμεσα επαγγελματική και επείγουσα ιατρική βοήθεια.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η μητέρα δεν πρέπει να μένει μόνη της.

Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να είναι καθοριστική για την ασφάλεια και την ανάρρωση.

Υπάρχει θεραπεία;

Ναι. Η επιλόχειος ψύχωση είναι μια σοβαρή κατάσταση, αλλά μπορεί να αντιμετωπιστεί.

Η θεραπεία συνήθως απαιτεί άμεση συνεργασία με ψυχίατρο και εξειδικευμένη ιατρική παρακολούθηση. Ανάλογα με την κλινική εικόνα, μπορεί να χρειαστεί φαρμακευτική αγωγή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, νοσηλεία, ώστε να εξασφαλιστεί η ασφάλεια της μητέρας και του μωρού.

Η ψυχολογική υποστήριξη έχει επίσης σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της ανάρρωσης. Μετά την οξεία φάση, η γυναίκα μπορεί να χρειαστεί χώρο και χρόνο για να επεξεργαστεί την εμπειρία της, αλλά και υποστήριξη στην επιστροφή στην καθημερινότητα και στον νέο της ρόλο ως μητέρα.

Μία γυναίκα που βιώνει επιλόχειο ψύχωση δεν είναι «κακή μητέρα», δεν είναι αδύναμη και δεν έχει αποτύχει.

Η επιλόχειος ψύχωση είναι μια σοβαρή κατάσταση υγείας. Δεν αποτελεί επιλογή, ούτε αποτέλεσμα έλλειψης αγάπης για το παιδί ή ανεπαρκούς προσπάθειας.

Δυστυχώς, το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία μπορεί να κάνει πολλές γυναίκες και οικογένειες να διστάζουν να μιλήσουν. Η σιωπή, όμως, μπορεί να καθυστερήσει την αναζήτηση βοήθειας.

Η φροντίδα μιας μητέρας δεν αφορά μόνο τη σωματική της ανάρρωση μετά τον τοκετό. αφορά και στην ψυχική της υγεία.

Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι άνθρωποι γύρω της;

Η οικογένεια και οι κοντινοί άνθρωποι συχνά είναι εκείνοι που θα παρατηρήσουν πρώτοι ότι κάτι δεν πάει καλά.

Αν δεις μια νέα μητέρα να παρουσιάζει έντονη και ασυνήθιστη αλλαγή στη συμπεριφορά της, να μην κοιμάται καθόλου, να είναι πολύ μπερδεμένη ή να λέει πράγματα που δείχνουν ότι έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα, μην υποθέσεις ότι «θα περάσει με λίγη ξεκούραση».

Άκουσέ τη χωρίς κριτική, μείνε μαζί της και αναζήτησε άμεσα επαγγελματική βοήθεια.

Η φράση «είμαι εδώ, δεν είσαι μόνη και θα βρούμε βοήθεια μαζί» μπορεί να είναι πολύ πιο σημαντική από όσο φανταζόμαστε.

Η μητρότητα δεν χρειάζεται να είναι τέλεια για να είναι αληθινή

Η κοινωνική εικόνα της ευτυχισμένης, πάντα ήρεμης και αφοσιωμένης μητέρας μπορεί να δημιουργήσει τεράστια πίεση στις γυναίκες που δυσκολεύονται μετά τον τοκετό.

Η πραγματική φροντίδα της μητέρας ξεκινά όταν της επιτρέπουμε να μιλήσει ειλικρινά για όσα βιώνει – ακόμη κι όταν αυτά δεν ταιριάζουν με την «ιδανική» εικόνα της μητρότητας.

Η επιλόχειος ψύχωση είναι σπάνια, αλλά σοβαρή. Η γνώση των συμπτωμάτων, η έγκαιρη αναγνώριση και η άμεση πρόσβαση σε εξειδικευμένη φροντίδα μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά.

Και πάνω απ’ όλα, είναι σημαντικό να θυμόμαστε:

Καμία μητέρα δεν πρέπει να αντιμετωπίζει μόνη της μια κρίση ψυχικής υγείας. Η βοήθεια υπάρχει και η αναζήτησή της είναι πράξη φροντίδας — για την ίδια και για το παιδί της.