Για την 54χρονη Χριστίνα Ράπτη-Τζελέπη ένα κρυοσυντηρημένο έμβρυο 22 ετών έγινε η αρχή για μια νέα ζωή μετά την απώλεια
Η Χριστίνα Ράπτη-Τζελέπη – η νέα μας Muse of the Week – βίωσε τον μεγαλύτερο πόνο με τον οποίο μπορεί να έρθει αντιμέτωπος ένας γονιός: έχασε τον 21χρονο γιο της σε τροχαίο δυστύχημα. Αντί, όμως, να αφήσει το πένθος να σκεπάσει τη ζωή και το σπίτι της, αποφάσισε να παλέψει για να φέρει ξανά το φως στην οικογένειά της και να κάνει μια νέα αρχή.
Στα 54 της χρόνια, κόντρα στον χρόνο και στο ηλικιακό όριο που θέτει η ελληνική νομοθεσία για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, κατάφερε να γίνει ξανά μητέρα, χρησιμοποιώντας έμβρυο που παρέμενε κρυοσυντηρημένο για 22 χρόνια, με τη βοήθεια του γυναικολόγου και γενικού γραμματέα της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Κωνσταντίνου Πάντου, ο οποίος στάθηκε δίπλα της, αναδεικνύοντας τη σημασία της επιστημονικής γνώσης, της ασφάλειας αλλά και της ανθρωπιάς.
Τη συνάντησα στο μαιευτήριο, λίγες μόλις ώρες μετά τη γέννηση της κόρης της, και μιλήσαμε για τον αγώνα που χρειάστηκε να δώσει μέσα σε μόλις δυόμισι μήνες, τις δεύτερες σκέψεις, τον φόβο, την απώλεια του γιου της, αλλά και την ελπίδα που την κράτησε όρθια.
Κυρία Ράπτη-Τζελέπη, θέλω να ξεκινήσουμε από τη στιγμή που κρατήσατε για πρώτη φορά το μωράκι σας στην αγκαλιά σας. Πώς νιώσατε;
Τα πρώτα λεπτά ήμουν σαστισμένη. Το έβλεπα και έλεγα «εγώ το κατάφερα αυτό; Μετά από αυτόν τον αγώνα;». Αλλά όσο το κρατούσα στην αγκαλιά μου αισθανόμουν δικαιωμένη για τους κόπους μου. Για όλη την προσπάθεια που έκανα, τον πόνο που βίωσα, τη θλίψη. Αμέσως, μου έφυγε κάθε αρνητικό συναίσθημα. Γιατί δεν σας κρύβω ότι φοβόμουν μην πάθω επιλόχειο κατάθλιψη. Ας μην ξεχνάμε ότι είχα ακόμη πένθος για το πρώτο μου παιδί. Υπήρχε λοιπόν συγκρατημένη αισιοδοξία. Και δόξα σοι ο Θεός, είναι όλα καλά, είμαστε πανευτυχείς. Επισκιάστηκαν όλα μόνο από χαρά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ξεχνάμε τον γιο μας. Η μισή μας καρδιά ανήκει σε εκείνον, η άλλη μισή ανήκει στο νέο μέλος της οικογένειάς μας. Όμως, υποσχέθηκα στον εαυτό μου ότι από εδώ και πέρα θα δίνω μόνο χαρά και γέλιο σε αυτό το πλάσμα.
Η απόφαση που πήρατε ήταν τρομερά δύσκολη. Μόλις είχατε χάσει τον γιο σας, το πένθος ήταν ακόμη νωπό, ο χρόνος όμως σας πίεζε και εσείς είπατε το «ναι» σε μια νέα εγκυμοσύνη. Υπήρξαν στιγμές που είχατε δεύτερες σκέψεις;
Σαφώς και υπήρξαν δεύτερες σκέψεις. Είμαστε άνθρωποι με αδυναμίες. Και πάντα θα λέμε «μήπως το ένα, μήπως το άλλο». Για να καταλάβετε, πήγαινα κάθε μέρα στο μνήμα του παιδιού μου, στο νεκροταφείο, και αναρωτιόμουν: «κάνω το σωστό;», «είναι αυτό που κάνω για την ηλικία μου;». Τελικά, έμεινα σταθερή στον στόχο που είχα θέσει από την αρχή. Είπα στον εαυτό μου: «όχι, θα προχωρήσω, δεν θα μαραζώσω, δεν θα κλείσει το σπίτι μας. Θα δώσουμε χαρά». Γιατί και ο γιος μας ήθελε να είμαστε χαρούμενοι.
Πόσο γρήγορα λοιπόν χρειάστηκε να πάρετε την απόφαση να προχωρήσετε σε μια νέα εγκυμοσύνη;
Δυόμιση μήνες μετά τον θάνατο του γιου μου έμεινα έγκυος. Ήταν πολύ νωρίς. Δεν προλάβαμε ούτε να πενθήσουμε.Τα πράγματα έγιναν αστραπιαία, γιατί αν περνούσε ο χρόνος δεν θα μπορούσαμε να γίνουμε ξανά γονείς.
Δυστυχώς, υπάρχει νομικό πλαίσιο από την Εθνική Αρχή Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, που επιτρέπει την εξωσωματική γονιμοποίηση μέχρι τα 54. Μέχρι να συμπληρωθούν όλα τα απαραίτητα έγγραφα, να προχωρήσει η διαδικασία και να πάρουμε έγκριση, δεν μπορούσαμε να ξεκινήσουμε. Ευτυχώς, η επιτροπή απάντησε γρήγορα και πήγαν όλα καλά. Λίγο πριν τα Χριστούγεννα του 2025 κάναμε την εμβρυομεταφορά και 7 Ιανουαρίου 2026 μάθαμε τα ευχάριστα νέα.
Και εδώ υπάρχει μια λεπτομέρεια που μοιάζει σχεδόν απίστευτη: το έμβρυο ήταν κρυοσυντηρημένο για περισσότερα από 22 χρόνια.
22 χρόνια, 5 μήνες και 23 ημέρες για την ακρίβεια. Υπήρχε από τότε που είχα κάνει εξωσωματική γονιμοποίηση για να αποκτήσω τον γιο μου, επομένως είπαμε να το αξιοποιήσουμε. Δεν χρειάστηκε δηλαδή να ξεκινήσω από την αρχή τη διαδικασία της ωοληψίας.
Άρα, μέσα σε αυτή την ιστορία υπάρχει και ένας αγώνας με τον χρόνο. Όταν συνειδητοποιήσατε ότι το νομοθετικό πλαίσιο, λόγω ηλικίας, θα μπορούσε να σας στερήσει την ευκαιρία να ξαναγίνετε μητέρα, πώς νιώσατε;
Θύμωσα λίγο. Γιατί το δημογραφικό πρόβλημα στη χώρα μας είναι σοβαρό. Η Ελλάδα, στην ουσία, έχει καταρρεύσει. Οι νέες κοπέλες δεν κάνουν παιδιά όπως παλιά. Και σκέφτομαι, λοιπόν, γιατί το κράτος να μη βοηθά τις γυναίκες; Οι εποχές έχουν αλλάξει. Οι γυναίκες μπαίνουν από νωρίς στην αγορά εργασίας, ενδιαφέρονται για την επαγγελματική εξέλιξή τους, είναι ανεξάρτητες, και συχνά κάνουν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία, αφού έχουν πετύχει κάποιους στόχους. Και ευτυχώς που, χάρη στη βοήθεια της επιστήμης, μπορούμε να κάνουμε και λίγο αργότερα παιδιά. Θεωρώ λοιπόν ότι είναι πολύ άδικο το νομικό πλαίσιο και πρέπει να αλλάξει. Να ενδιαφερθούν το Υπουργείο Υγείας και οι αρμόδιοι φορείς και να κάνουν τα αδύνατα δυνατά για να περιορίσουν το δημογραφικό πρόβλημα, αλλά και να στηρίξουν οικονομικά τα ζευγάρια.
Δεν είναι δυνατόν ο νόμος να λέει ότι η γυναίκα μπορεί να κάνει μωρό μέχρι τα 54 και μετά τέλος. Υπάρχουν πολλές γυναίκες ικανότατες και ώριμες, που μπορούν να προσφέρουν σταθερότητα και αγάπη, εξίσου με τις νεότερες. Η επιστήμη έχει προχωρήσει. Εγγυάται την ασφάλεια των γυναικών πλέον.
Θα προτείνατε, λοιπόν, να αναθεωρηθεί το όριο ηλικίας;
Ως ένα σημείο, ναι. Δεν λέω να είσαι 70 ετών και να κάνεις μωρό, αλλά μέχρι τα 60 και 62, υπάρχουν γυναίκες που είναι ικανότατες. Εφόσον το επιτρέπει η υγεία, σε συνδυασμό με τη βοήθεια της επιστήμης, μπορεί να επιτευχθεί μία εγκυμοσύνη και να έρθει στον κόσμο ένα μωρό.
Για εμένα, τα όνειρα και οι επιθυμίες δεν έχουν ηλικία. Όλα είναι ένας αριθμός που φαίνεται πάνω στην ταυτότητα. Τίποτα άλλο.
Η κόρη σας, λοιπόν, ήρθε σε μια στιγμή που η οικογένειά σας είχε γνωρίσει και το πιο βαθύ σκοτάδι. Είναι για εσάς μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή;
Βεβαίως!
Το μωρό αυτό είναι η ευκαιρία να δώσω πάλι στην οικογένειά μας το δικαίωμα στο φως, τη χαρά και την ελπίδα. Είναι μια ευκαιρία να μην κλείσει το σπίτι μας, να μη βυθιστεί στο σκοτάδι.
Και μέσα σε όλη αυτήν τη διαδρομή δεν ήσασταν μόνη. Είχατε πάντα στο πλευρό σας τον σύζυγό σας. Πόσο σημαντική ήταν η παρουσία του και η στήριξή του;
Πολύ σημαντική! Με τον άντρα μου είμαστε μαζί 25 χρόνια. Και πιστεύω ότι, όταν είναι δύο μαζί, η δύναμη είναι περισσότερη.
Αλλά και να μην ήθελε ο σύζυγός μου, εγώ θα προχωρούσα. Είχα βάλει σκοπό μέσα μου να γίνω ξανά μαμά. Και εμείς οι γυναίκες, όταν θέλουμε κάτι πολύ, είμαστε πολύ δυνατές. Μπορούμε να καταφέρουμε τα πάντα.
Δόξα σοι ο Θεός, όμως, ήμασταν μαζί σε όλο αυτό, συνοδοιπόροι στον αγώνα, και φτάσαμε να κρατάμε αυτό το θαύμα στα χέρια μας.
Η εγκυμοσύνη πώς ήταν, μετά από όλα όσα είχαν προηγηθεί;
Η εγκυμοσύνη κύλησε ομαλά. Σωματικά ήμουν σε πολύ καλή κατάσταση, ψυχολογικά βέβαια είχα τα σκαμπανεβάσματά μου. Και ο τοκετός πήγε πολύ καλά. Είμαι πολύ τυχερή που είχα δίπλα μου τον κ. Πάντο και την ομάδα του.
Σήμερα, έχοντας βιώσει μια τόσο οδυνηρή απώλεια και κρατώντας ξανά ένα μωρό στην αγκαλιά σας, τι σας φοβίζει περισσότερο ως μητέρα;
Τίποτα! Μετά τον πόνο που πέρασα, δεν φοβάμαι τίποτα. Ο μεγαλύτερος φόβος μίας μάνας είναι ο φόβος της απώλειας του παιδιού. Εγώ το έζησα, επομένως πλέον δεν φοβάμαι τίποτα.
Ακούγοντάς σας να μιλάτε, αναρωτιέμαι… Δεχθήκατε σχόλια ή κριτική για το ότι προχωρήσατε σε εγκυμοσύνη στα 54 σας, και μάλιστα τόσο σύντομα μετά την απώλεια του γιου σας;
Όχι! Η οικογένειά μας και οι άνθρωποι που αγαπάμε και μας αγαπούν ήταν εξ αρχής δίπλα μας. Είχαμε πολλή στήριξη και πήραμε πολλή δύναμη από τον περίγυρό μας, αλλά και από τον κ. Πάντο και την ομάδα του. Δεν νιώσαμε ούτε λεπτό μόνοι με τον σύζυγό μου.
Αλήθεια, τι θέλετε να γνωρίζει κάποτε η κόρη σας για τον αδελφό της;
Τα πάντα. Θα της πούμε τα πάντα. Όλα τα ωραία – γιατί το παληκάρι μας ήταν ένα ευτυχισμένο παιδί. Και, βέβαια, θα της μιλήσουμε για το πώς εκείνη ήρθε στον κόσμο, για να ξέρει και να εκτιμά το δώρο της ζωής.
Κάνετε όνειρα για αυτή;
Θέλουμε απλώς να είναι ευτυχισμένη. Ελπίζουμε ο Θεός να μας αξιώσει να είμαστε καλά, να τη δούμε να μεγαλώνει και να προκόβει.
Όταν μεγαλώσει και μάθει ολόκληρη τη διαδρομή που ακολουθήσατε για να έρθει στον κόσμο, ποιο είναι το ένα πράγμα που θα θέλατε να κρατήσει από αυτήν την ιστορία;
Θα ήθελα να καταλάβει ότι στη ζωή μπορεί να συμβούν απρόβλεπτα γεγονότα, αλλά εκείνη δεν πρέπει να εγκαταλείπει. Να προχωράει ό,τι κι αν λέει ο καθένας, να ακούει μόνο το ένστικτό της, να μην το βάζει κάτω. Τρικλοποδιές στη ζωή θα υπάρχουν πάντα.
Όπως η μαμά και ο μπαμπάς της προχώρησαν και δεν το έβαλαν κάτω στιγμή, θέλω κι εκείνη να είναι δυνατή. Να το παλεύει μέχρι τέλους.
Φαίνεστε πολύ δυνατός άνθρωπος. Από πού αντλείτε όλη αυτή τη δύναμη;
Αντλούσα δύναμη πάντα από τους γονείς μου που μεγάλωσαν εμένα και τα αδέλφια μου με πολλή αγάπη. Αντλώ δύναμη και από τον σύζυγό μου, τους φίλους μας, τα ανήψια μου. Όταν εισπράττεις τόση αγάπη γύρω σου, έχεις και περισσότερο κουράγιο να προχωρήσεις. Ξέρεις ότι δεν είσαι μόνος. Και, φυσικά, όλο αυτό το διάστημα της εγκυμοσύνης, αντλούσα δύναμη και από τον γιατρό μου και τη μαία μου, που ήταν κάθε λεπτό δίπλα μου.
Γίνατε μαμά για πρώτη φορά πριν από 22 χρόνια, όταν φέρατε στον κόσμο τον γιο σας. Σήμερα, μετά από τόσο καιρό, βλέπετε διαφορετικά τη μητρότητα;
Είμαι λίγο πιο ώριμη και πιο σοφή. Έχοντας μεγαλώσει ήδη ένα παιδί, πιστεύω ότι τώρα έχω την εμπειρία και μπορώ να δω κάποια λάθη που έκανα ως γονέας. Δεν λέω ότι τα λάθη θα σταματήσουν. Είμαστε άνθρωποι. Όμως έχω πάρει κάποια μαθήματα από τον γιο μας, γι΄αυτό θα προσπαθήσω να μάθω κάποια πράγματα στην κόρη μου με άλλον τρόπο. Καλύτερα ίσως. Γιατί ζούμε σε πολύ δύσκολες εποχές. Είναι περίεργα τα πράγματα εκεί έξω.
Τι είναι αυτό που σας φοβίζει περισσότερο στον κόσμο που θα μεγαλώσει η κόρη σας;
Αισθάνομαι ότι έχουν αγριέψει πολύ τα πράγματα. Τα social media έχουν κάνει μεγάλη ζημιά, είναι ανεξέλεγκτα, έχει αυξηθεί πολύ η βία. Έρχονται στιγμές που νιώθεις ότι δεν μπορείς να τα κουμαντάρεις όλα και να προστατεύσεις ένα παιδί. Ελπίζω, ωστόσο, να μας φωτίσει ο Θεός να μεγαλώσουμε με αγάπη και αξίες την κόρη μας, όπως κάναμε και με τον γιο μας. Να είναι γερό θέλω μόνο το παιδί μου. Έχοντας ζήσει μια πίκρα, ο μεγαλύτερος φόβος είναι η υγεία.
Τι μήνυμα θα θέλατε να δώσετε στις γυναίκες μέσα από την ιστορία σας;
Αν βάλουν κάτι στο μυαλό και την καρδιά τους, και το θέλουν πολύ, να προχωρούν. Να μην εγκαταλείπουν.
Εσάς, τι σας έδωσε δύναμη όταν σκεφτόσασταν να εγκαταλείψετε τις προσπάθειες;
Η ελπίδα που λέμε ότι πεθαίνει πάντα τελευταία.
Κλείνοντας, αντιλαμβάνομαι ότι η ζωή σας έχει αλλάξει ριζικά και ότι βλέπετε αλλιώς τα πράγματα. Τι θα γίνει με τη δουλειά σας; Θα επιστρέψετε;
Τώρα είμαι σε άδεια μητρότητας. Ωστόσο, δεν ξέρω αν θα είμαι έτοιμη ψυχολογικά να επιστρέψω, όταν θα τελειώσει. Προς το παρόν θα απολαύσω αυτό που ζω, γιατί όλα ανατρέπονται εκεί που δεν το περιμένεις. Μετά, βλέπουμε.
Τι δήλωσε ο γυναικολόγος Κωνσταντίνος Πάντος στο muse.gr
«Με αφορμή την ιστορία της Χριστίνας, θα ήθελα να περάσω δύο μηνύματα στον κόσμο. Το ένα είναι ότι η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή μπορεί να έχει πολύ καλά αποτελέσματα. Το βλέπουμε και από αυτήν εδώ την περίπτωση, που μας δείχνει ότι τα έμβρυα μπορούν να ζήσουν πολλά χρόνια – όπως και τα ωάρια άλλωστε. Γι’ αυτό και θα ήθελα να πω στις γυναίκες να μη φοβούνται την κρυοσυντήρηση ωαρίων. Να την εμπιστεύονται. Είναι μια διαδικασία που κανονικά θα πρέπει να γίνεται πριν από την ηλικία των 35 για να έχει καλά αποτελέσματα αργότερα στη ζωή τους», λέει στο muse.gr ο γυναικολόγος Κωνσταντίνος Πάντος.
Και προσθέτει:
«Το δεύτερο μήνυμα που θα ήθελα να περάσω μέσα από την ιστορία της Χριστίνας – που έχασε το πρώτο παιδί της- είναι να μην υπάρχουν τόσο αυστηρά ηλικιακά όρια βάσει της ταυτότητας της κάθε γυναίκας. Να μη δίνουμε τόσο μεγάλη σημασία στις ημερομηνίες, να κοιτάμε τον ανθρώπινο παράγοντα, τον ανθρώπινο πόνο, την ανθρώπινη ανάγκη, και η Πολιτεία να συμπαραστέκεται σε αυτούς τους ανθρώπους. Θέλω να σας πω ότι στενοχωρήθηκα πολύ με την περίπτωση αυτή, γιατί έπρεπε να βοηθήσω τη Χριστίνα να αποκτήσει παιδί κυνηγώντας τον χρόνο και ενώ παράλληλα βίωνε πένθος. Η γυναίκα ήρθε εδώ πέρα και μας είπε χαρακτηριστικά: ”δεν πρόλαβα να πενθήσω. Έπρεπε να τρέξω”. Και γιατί έπρεπε να τρέξει; Γιατί υπάρχει ένα τεχνητό όριο, μια αντίληψη άλλης εποχής. Θα πρέπει η Πολιτεία να δίνει τη δυνατότητα της εξαίρεσης. Να δίνει τη δυνατότητα, σε ζευγάρια που έχουν κάποιο πρόβλημα – όπως στην προκειμένη περίπτωση που η Χριστίνα και ο σύζυγός της έχασαν τον γιο τους- να έχουν τον χρόνο να θρηνήσουν και μετά να κάνουν την προσπάθειά τους.
Υπάρχουν γυναίκες που γεννούν στα 53 και έχουν έμβρυα, και μετά, στα 54 θέλουν να αποκτήσουν δεύτερο μωρό, για να έχει το πρώτο παιδί αδελφάκι, και η Πολιτεία τους το απαγορεύει. Τους λέει, έτσι απλά, «πέταξέ τα». Σε μια εποχή δημογραφικής κατάρρευσης, η Πολιτεία θα πρέπει και να συμμερίζεται περισσότερο τις αγωνίες των ανθρώπων έστω και αν έχουν περάσει κάποια ηλικία, και να βοηθήσει τα ζευγάρια να αποκτούν περισσότερα παιδιά, και ταυτόχρονα να δίνει τη δυνατότητα της εξαίρεσης – όχι να λέει «τέλος» στα 54. Να ακολουθήσει το παράδειγμα άλλων χωρών, όπως στην Αυστραλία, που το όριο ηλικίας αίρεται – σε περιπτώσεις που ζευγάρια έχουν επιπλέον έμβρυα- για το συμφέρον του παιδιού, για να αποκτήσει αδελφάκι.
Σε περιπτώσεις σαν της Χριστίνας θα έπρεπε να δίνουν χρόνο. Ανθρώπινο είναι αυτό. Οι άνθρωποι δεν είναι νούμερα. Ούτε η εξωσωματική πάει βάσει ηλικίας. Δεν μπορείς να εξομοιώνεις μία υγιέστατη γυναίκα 54 ετών με μία, για παράδειγμα, 49χρονη που καπνίζει αρειμανίως. Και να λες ότι η 54χρονη δεν πρέπει να κάνει παιδί, ενώ η άλλη μπορεί να γίνει μητέρα.
Εδώ, επίσης, τίθεται ένα ακόμα θέμα. Κάποιοι λένε να μην υπάρχουν μεγάλες σε ηλικία μητέρες, και βέβαια εγώ να συμφωνήσω σε αυτό. Αρκεί να μην υπάρχουν και μεγάλοι σε ηλικία πατέρες. Δηλαδή, το όριο συνταγματικά να εφαρμόζεται και στους άνδρες. Γονείς σημαίνει γυναίκα και άντρας, δεν σημαίνει μόνο γυναίκα. Βάζεις το όριο στη γυναίκα και τον άνδρα τον αφήνεις ελεύθερο».