H Nilofar Ayoubi μεγάλωσε ως αγόρι για να επιβιώσει από τους Ταλιμπάν & εξορίστηκε, αλλά ποτέ δεν έπαψε να αγωνίζεται για τις γυναίκες
Κάποιες ιστορίες δεν μιλούν απλώς για δύναμη και επιβίωση, αλλά μας υπενθυμίζουν πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ένας άνθρωπος για να διεκδικήσει την ελευθερία του. Η ιστορία της Nilofar Ayoubi είναι μία από αυτές.
Γεννήθηκε στο Αφγανιστάν και σε ηλικία μόλις 4 ετών ο πατέρας της πήρε μια απόφαση που άλλαξε τη ζωή της: την έντυσε αγόρι, της έκοψε τα μαλλιά και ξεκίνησε να την παρουσιάζει ως γιο του, ώστε να μπορεί να πηγαίνει σχολείο, να κυκλοφορεί ελεύθερα, να έχει πρόσβαση σε ευκαιρίες και να γνωρίσει έναν κόσμο που πολλά κορίτσια στη χώρα τους στερούνται. Χρόνια αργότερα, η Nilofar έγινε δημοσιογράφος, επιχειρηματίας, μητέρα 3 παιδιών και μια δυνατή φωνή για τα δικαιώματα των γυναικών.
Μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν το 2021, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα της και σήμερα συνεχίζει τον ακτιβιστικό της αγώνα από την Πολωνία.
Η Nilofar Ayoubi είναι η νέα Muse Of The Week και μιλά στο muse.gr για την ελευθερία, την εξορία, τη γυναικεία δύναμη και το δικαίωμα κάθε κοριτσιού να μπορεί να ορίζει το ίδιο το μέλλον του.
Nilofar, πριν μιλήσουμε για την πορεία σου, θα θέλαμε να σε γνωρίσουμε καλύτερα. Τι θυμάσαι από την παιδική σου ηλικία, την οικογένειά σου και ποιες εμπειρίες σε διαμόρφωσαν στη γυναίκα που είσαι σήμερα;
Γεννήθηκα στην πόλη Kunduz του Αφγανιστάν, σε μια οικογένεια που πίστευε ότι η εκπαίδευση και η αξιοπρέπεια έχουν σημασία, ακόμα και όταν η κοινωνία συχνά διαφωνούσε. Ο πατέρας μου ήταν δάσκαλος, ένας άνθρωπος που πίστευε ότι τα κορίτσια δικαιούνται να έχουν τις ίδιες ευκαιρίες με τα αγόρια. Μεγάλωσα σε μια χώρα που διαμορφώθηκε από συγκρούσεις, αστάθεια και βαθιά ριζωμένες έμφυλες διακρίσεις, αλλά είχα την τύχη να έχω γονείς που με ενθάρρυναν να ονειρεύομαι πέρα από αυτούς τους περιορισμούς.
Σήμερα, είμαι ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών, δημοσιογράφος, επιχειρηματίας, ομιλήτρια και μητέρα 3 παιδιών. Η πορεία μου με οδήγησε από το Αφγανιστάν, που ήμουν ένα κορίτσι αναγκασμένο να μεταμφιεστεί σε αγόρι, να γίνω μια ακτιβίστρια που μιλάει ενώπιον διεθνών οργανισμών για το φυλετικό απαρτχάιντ. Με οδήγησε επίσης στην εξορία.
Αφού οι Ταλιμπάν επανήλθαν στην εξουσία το 2021, αναγκάστηκα να εγκαταλείψω την πατρίδα μου και να ξαναχτίσω τη ζωή μου στην Πολωνία. Κάθε κεφάλαιο της ζωής μου έχει διαμορφωθεί από ένα ερώτημα: γιατί το μέλλον ενός κοριτσιού πρέπει να καθορίζεται από το φύλο του;
Πώς αποφάσισε ο πατέρας σου να σε μεγαλώσει ως αγόρι;
Η απόφαση του πατέρα μου δεν είχε να κάνει με την απόρριψη της ταυτότητάς μου. Είχε να κάνει με την προστασία του μέλλοντός μου σε μια κοινωνία που επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς στα κορίτσια.
Στο Αφγανιστάν, πολλές οικογένειες ακολουθούν μια παράδοση γνωστή ως «bacha posh», σύμφωνα με την οποία μια κόρη παρουσιάζεται ως αγόρι. Για τον πατέρα μου, αυτή ήταν μια πρακτική απάντηση σε μια άδικη πραγματικότητα.
Ήθελε να έχω πρόσβαση σε ευκαιρίες που συχνά στερούνταν τα κορίτσια. Ήθελε να κινούμαι ελεύθερα, να σπουδάζω, να παίζω και να συμμετέχω στην κοινωνία χωρίς να αντιμετωπίζω συνεχώς εμπόδια απλώς και μόνο επειδή ήμουν κορίτσι. Ήξερε ότι οι κανόνες ήταν άδικοι και, με τον δικό του τρόπο, τους αμφισβήτησε.
Τι θυμάσαι περισσότερο από τη στιγμή που ο πατέρας σου αποφάσισε να σε μεγαλώσει ως αγόρι;
Ήμουν πολύ μικρή, περίπου 4 χρόνων. Δεν θυμάμαι καμία δραματική συζήτηση. Θυμάμαι ότι μου φαινόταν εκπληκτικά φυσιολογικό, επειδή εμπιστευόμουν απόλυτα τον πατέρα μου.
Μια μέρα μου έκοψαν τα μαλλιά κοντά, μου άλλαξαν τα ρούχα και με παρουσίασαν στον κόσμο με διαφορετικό τρόπο.
Θυμάσαι πώς ένιωσες τότε;
Ως παιδί, δεν καταλάβαινα πλήρως τη σημασία αυτού που συνέβαινε. Απλώς κατάλαβα ότι ο πατέρας μου, μου άνοιγε νέους ορίζοντες. Κοιτάζοντας πίσω, συνειδητοποιώ ότι αυτό που μου φαινόταν συνηθισμένο ήταν στην πραγματικότητα μια ισχυρή πράξη αντίστασης ενάντια στις διακρίσεις.
Γιατί άλλαξαν σχεδόν τα πάντα. Μπορούσα να περπατάω έξω χωρίς να τραβάω την προσοχή. Μπορούσα να ασχολούμαι με αθλήματα, να κινούμαι πιο ελεύθερα στους δημόσιους χώρους και να συμμετέχω σε δραστηριότητες που θα ήταν περιορισμένες για τα κορίτσια. Η ελευθερία όμως που ξεχωρίζω περισσότερο ήταν το να υπάρχω απλά σε δημόσιους χώρους χωρίς να με κοιτάζουν με καχυποψία. Ως παιδί, νόμιζα ότι αυτό ήταν φυσιολογικό. Αργότερα, συνειδητοποίησα πόσο εξαιρετικό ήταν. Κάτι τόσο απλό όπως το να πηγαίνω με τα πόδια σε ένα κατάστημα, να κάνω ποδήλατο ή να μιλάω με αυτοπεποίθηση δημόσια έγινε προνόμιο και όχι δικαίωμα για πολλά κορίτσια γύρω μου.
Όσο μεγάλωνες ως αγόρι, ένιωθες ότι είχες περισσότερη δύναμη ή απλώς περισσότερη ελευθερία;
Τότε, θα έλεγα ελευθερία. Ως ενήλικας, καταλαβαίνω ότι η ίδια η ελευθερία είναι μια μορφή δύναμης. Η ικανότητα να κινείσαι, να μαθαίνεις, να μιλάς και να κάνεις επιλογές δίνει στους ανθρώπους επιρροή πάνω στη δική τους ζωή.
Αυτό που άλλαξε περισσότερο δεν ήταν το ποια ήμουν, αλλά ο τρόπος με τον οποίο με αντιμετώπιζε η κοινωνία. Αυτή η συνειδητοποίηση με συνοδεύει πάντα.
Πότε συνειδητοποίησες ότι τα κορίτσια δεν είχαν τα ίδια δικαιώματα;
Συνέβη σταδιακά, καθώς παρατηρούσα τις διαφορετικές προσδοκίες που επιβάλλονταν στα κορίτσια και στα αγόρια. Είδα κορίτσια να αποσύρονται από το σχολείο, να παντρεύονται σε νεαρή ηλικία, να σιωπούν στις οικογενειακές συζητήσεις ή να στερούνται ευκαιριών που τα αγόρια απολάμβαναν αυτόματα.
Η πιο οδυνηρή συνειδητοποίηση ήταν όταν κατάλαβα ότι οι περιορισμοί που επιβάλλονταν στα κορίτσια δεν βασίζονταν στις ικανότητές τους. Βασίζονταν αποκλειστικά στο φύλο τους.
Ένιωθα ένα μείγμα ευγνωμοσύνης και θλίψης. Καθώς μεγάλωνα, αυτή η θλίψη μετατράπηκε σε θυμό, όχι εναντίον συγκεκριμένων ατόμων, αλλά εναντίον ενός συστήματος που αντιμετώπιζε τον μισό πληθυσμό ως λιγότερο άξιο ελευθερίας.
Κατάλαβα ότι είχα απολαύσει αυτές τις ευκαιρίες όχι επειδή ήμουν διαφορετική από τα άλλα κορίτσια, αλλά επειδή μου επιτρεπόταν προσωρινά να αντιμετωπίζομαι σαν αγόρι. Αυτή η συνειδητοποίηση διαμόρφωσε τη δέσμευσή μου στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων.
Στην εφηβεία, όταν χρειάστηκε να συνεχίσεις τη ζωή σου ως κορίτσι, τι φοβόσουν περισσότερο ότι θα έχανες;
Φοβόμουν ότι θα έχανα την ανεξαρτησία μου. Φοβόμουν ότι θα έχανα την ελευθερία να παίρνω αποφάσεις για τη δική μου ζωή. Η συνέχεια της ζωής μου ως κορίτσι μού φαινόταν λιγότερο σαν ανακάλυψη της ταυτότητάς μου και περισσότερο σαν παραίτηση από δικαιώματα που είχα ήδη βιώσει. Ήταν μια οδυνηρή μετάβαση, επειδή είχα «γευτεί» την έννοια της ισότητας.
Ο πατέρας μου μου έδωσε κάτι περισσότερο από ελευθερία. Μου έδωσε την αίσθηση των δυνατοτήτων. Μου έμαθε ότι οι άδικοι κανόνες δεν πρέπει πάντα να γίνονται αποδεκτοί απλώς και μόνο επειδή είναι συνηθισμένοι.
Τι σημαίνει για σένα η λέξη «ελευθερία» σήμερα;
Σημαίνει ικανότητα να ζεις με αξιοπρέπεια, να παίρνεις αποφάσεις για το μέλλον σου, να μιλάς χωρίς φόβο και να ζεις ως ο αυθεντικός εαυτός σου. Η ελευθερία δεν είναι απλώς η απουσία καταπίεσης. Είναι η παρουσία ευκαιριών.
Πότε η προσωπική σου εμπειρία μετατράπηκε σε αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών;
Αυτό συνέβη όταν συνειδητοποίησα ότι εκατομμύρια κορίτσια στο Αφγανιστάν είχαν βιώσει παρόμοιες καταστάσεις με εμένα, αλλά δεν είχαν τις ευκαιρίες που μου είχαν δοθεί. Με την πάροδο του χρόνου, η ιστορία μου έπαψε να είναι μια προσωπική ανάμνηση και έγινε απόδειξη μιας ευρύτερης αδικίας.
Πότε ένιωσες ότι η ιστορία σου δεν ήταν πια μόνο δική σου;
Όταν οι γυναίκες του Αφγανιστάν άρχισαν να χάνουν όλο και περισσότερα δικαιώματα, ειδικά μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, ήξερα ότι η σιωπή δεν ήταν επιλογή.
Υπήρξε ποτέ κάποια στιγμή που δέχτηκες απειλές και σκέφτηκες σοβαρά να σταματήσεις;
Υπήρξαν πολλές απειλές όλα αυτά τα χρόνια. Ορισμένες απευθύνονταν σε μένα προσωπικά. Άλλες είχαν ως στόχο την οικογένειά μου.
Ο φόβος είναι πραγματικός. Όποιος λέει το αντίθετο δεν είναι ειλικρινής. Αλλά αυτό που τελικά με «κράτησε» ήταν η συνειδητοποίηση ότι οι γυναίκες στο Αφγανιστάν αντιμετωπίζουν καθημερινά πολύ μεγαλύτερους κινδύνους. Σε σύγκριση με το θάρρος τους, οι φόβοι μου φαίνονταν ασήμαντοι.
Πώς πήρες την απόφαση να φύγεις από το Αφγανιστάν;
Η απόφασή μου να φύγω από το Αφγανιστάν δεν ήταν επιλογή με την παραδοσιακή έννοια. Ήταν αναγκαιότητα. Όταν οι Ταλιμπάν πήραν τον έλεγχο, πολλοί ακτιβιστές, δημοσιογράφοι και γυναίκες ηγέτιδες έγιναν στόχοι. Αν έμενα, θα έθετα σε κίνδυνο, όχι μόνο τον εαυτό μου, αλλά και την οικογένειά μου.
Πόσο δύσκολο ήταν να αποδεχτείς ότι ίσως δεν θα μπορούσες να επιστρέψεις ποτέ ξανά;
Η αποδοχή της εξορίας ήταν μια από τις πιο οδυνηρές εμπειρίες της ζωής μου. Πατρίδα δεν είναι απλώς ένας τόπος. Είναι η γλώσσα, οι αναμνήσεις, οι σχέσεις και η ταυτότητα. Η απώλεια της πρόσβασης σε αυτήν δημιουργεί μια πληγή που δεν επουλώνεται ποτέ πλήρως.
Τι θυμάσαι από την τελευταία σου μέρα στην Kabul;
Θυμάμαι την αβεβαιότητα, τον φόβο και τη θλίψη. Η ατμόσφαιρα φαινόταν εξωπραγματική, σαν ολόκληρο το έθνος να κρατούσε την ανάσα του.
Ποιο ήταν το πιο δύσκολο πράγμα που έπρεπε να αφήσεις πίσω σου;
Η ζωή που είχα χτίσει, οι άνθρωποι που αγαπούσα και η πεποίθηση ότι τα παιδιά μου θα μεγάλωναν σε ένα πιο ελεύθερο Αφγανιστάν από αυτό που γνώρισα εγώ.
Πώς είναι να χτίζεις μια νέα ζωή σε μια χώρα όπου είσαι ασφαλής, ενώ οι άνθρωποι που αγαπάς και ένα κομμάτι της ζωής σου παραμένουν στο Αφγανιστάν; Η ασφάλεια φέρνει μαζί της και ενοχές;
Απολύτως.
Η ασφάλεια συχνά συνοδεύεται από την ενοχή του επιζώντος. Είσαι ευγνώμων που είσαι ζωντανή και προστατευμένη, αλλά ένα μέρος της καρδιάς σου παραμένει με όσους δεν μπόρεσαν να φύγουν.
Υπάρχουν μέρες που νιώθω σωματικά ασφαλής, αλλά συναισθηματικά διχασμένη ανάμεσα σε δύο κόσμους. Η εξορία σού διδάσκει ότι η ασφάλεια και η θλίψη μπορούν να συνυπάρχουν.
Τι θα ήθελες να καταλάβει ο δυτικός κόσμος για τη ζωή των Αφγανών γυναικών σήμερα; Υπάρχει κάποια πλευρά της καθημερινότητάς τους που πιστεύεις ότι δεν μπορούμε εύκολα να κατανοήσουμε από εδώ;
Πολλοί άνθρωποι βλέπουν τίτλους ειδήσεων σχετικά με περιορισμούς, αλλά δεν αντιλαμβάνονται πλήρως τι σημαίνει να εξαλείφεσαι συστηματικά από τη δημόσια ζωή. Φαντάσου να σου έλεγαν ότι δεν μπορείς να σπουδάσεις, να εργαστείς, να ταξιδέψεις μόνη σου, να συμμετέχεις στη δημόσια ζωή ή να διαμορφώσεις το δικό σου μέλλον. Φαντάσου να βλέπεις τα όνειρά σου να εξαφανίζονται, όχι λόγω αποτυχίας, αλλά λόγω πολιτικών φρονιμάτων που έχουν σχεδιαστεί για να σε αποκλείουν. Αυτό δεν είναι απλώς διάκριση. Είναι η θεσμοθετημένη απομάκρυνση των γυναικών από την κοινωνία.
Εσύ που ως παιδί έπρεπε να παριστάνεις το «αγόρι» για να διατηρήσεις την ελευθερία σου, τι θα έλεγες σήμερα σε ένα κορίτσι στο Αφγανιστάν που δεν έχει αυτή την ελευθερία;
Θα της έλεγα ότι η αξία της δεν καθορίζεται από τους περιορισμούς που της επιβάλλονται. Θα της έλεγα ότι ο κόσμος μπορεί να προσπαθήσει να τη σιωπήσει, αλλά η φωνή της εξακολουθεί να έχει σημασία. Θα της έλεγα ότι εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο αγωνίζονται στο πλευρό της, ακόμα κι αν δεν μπορεί να τις δει. Και το πιο σημαντικό, θα της έλεγα να μη χάσει την ελπίδα της.
Σήμερα, μετά από όλα όσα έχεις περάσει, με τι ασχολείσαι και σε ποια έργα ή πρωτοβουλίες συμμετέχεις αυτή τη στιγμή;
Σήμερα συνεχίζω το έργο μου ως υπερασπίστρια των γυναικείων δικαιωμάτων, δημοσιογράφος, επιχειρηματίας και ανθρωπιστική ακτιβίστρια. Συνεργάζομαι με διεθνείς οργανισμούς, υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και ομάδες της κοινωνίας των πολιτών για να ενισχύσω τις φωνές των Αφγανών γυναικών και να πιέσω για ουσιαστική δράση ενάντια στο φυλετικό απαρτχάιντ. Συμμετέχω σε πρωτοβουλίες που υποστηρίζουν τις εκτοπισμένες Αφγανές γυναίκες, προωθούν την πολιτική συμμετοχή των γυναικών και υπερασπίζομαι όσες παραμένουν παγιδευμένες υπό την κυριαρχία των Ταλιμπάν.
Υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος στόχος που θέλεις να πετύχεις;
Ο στόχος μου είναι απλός αλλά φιλόδοξος: θέλω να συμβάλω στη δημιουργία ενός μέλλοντος στο οποίο κανένα Αφγανό κορίτσι δεν θα χρειάζεται να μεταμφιέζεται σε αγόρι για να αποκτήσει πρόσβαση στην ελευθερία.
Αν μπορούσες να συναντήσεις σήμερα τη μικρή Nilofar, αυτό το 4χρονο κοριτσάκι που έγινε «αγόρι» για να είναι ελεύθερο, τι θα της έλεγες;
Θα της έλεγα ότι είναι πιο δυνατή από ό,τι νομίζει. Θα της έλεγα ότι μια μέρα η ιστορία της θα ταξιδέψει πολύ πέρα από τους δρόμους του Kunduz. Ότι η σύγχυση που νιώθει τώρα θα γίνει πηγή δύναμης για αμέτρητους άλλους. Και θα της έλεγα ότι, παρά τα όσα θα χάσει, δεν πρέπει ποτέ να σταματήσει να πιστεύει ότι η αλλαγή είναι δυνατή.
Και τελικά, μετά από όλα όσα έχεις ζήσει, τι σημαίνει για σένα να είσαι γυναίκα;
Το να είσαι γυναίκα δεν είναι απλώς μια ταυτότητα. Είναι μια πράξη ανθεκτικότητας.
Το να είσαι γυναίκα σημαίνει να κουβαλάς γενιές αγώνων και να επιλέγεις ακόμα την ελπίδα. Σημαίνει να δημιουργείς ζωή, να προστατεύεις την αξιοπρέπεια, να αμφισβητείς την αδικία και να αρνείσαι να εξαφανιστείς, ακόμα και όταν άλλοι προσπαθούν να σε διαγράψουν.
Μετά από όλα όσα έχω ζήσει, το να είσαι γυναίκα σημαίνει να κατανοείς ότι η ευαλωτότητα και η δύναμη δεν είναι αντίθετα. Συνυπάρχουν.
Και ίσως το πιο σημαντικό, το να είσαι γυναίκα σημαίνει να γνωρίζεις ότι η ελευθερία δεν είναι κάτι που μας δίνεται. Είναι κάτι που συνεχίζουμε να διεκδικούμε, να προστατεύουμε και να μεταδίδουμε στην επόμενη γενιά.