«Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία» – Έκδοση 2026
Καλημέρα φίλες μου!
Πριν από 25 χρόνια, το 2001, ήμουν φοιτήτρια στη Θεσσαλονίκη και νοίκιαζα ένα σπίτι 100 τετραγωνικών στη Σταυρούπολη, με ενοίκιο που αντιστοιχούσε σε 300 ευρώ τον μήνα.
Οι γονείς μου, παρότι και οι δύο δημόσιοι υπάλληλοι, ήταν ευτυχώς σε θέση να με στηρίζουν οικονομικά. Κι έτσι είχα την τύχη να απολαμβάνω τα φοιτητικά μου χρόνια χωρίς να αγχώνομαι κάθε μήνα για το ενοίκιο. Και λέω «τύχη», γιατί ξέρω πολύ καλά ότι δεν είχαν όλοι αυτή τη δυνατότητα. Αλλά τότε δεν μου φαινόταν και τόσο εξωπραγματικό.
Ο λόγος που ξεκινάω με αυτή την προσωπική ανάμνηση δεν είναι η νοσταλγία. Είναι οι εικόνες από το Σύνταγμα την περασμένη Τρίτη (13/10), με τους φοιτητές να στήνουν σκηνές διαμαρτυρόμενοι για το κόστος των σπουδών και της στέγης τους. Και μια σύγκριση που, όσο περισσότερο τη σκέφτομαι, τόσο περισσότερο με εξοργίζει.
Σήμερα, στην ίδια περιοχή, ένα σπίτι αντίστοιχων τετραγωνικών θα μπορούσε, με βάση τις μέσες ζητούμενες τιμές του Αυγούστου, να κοστίζει περίπου 900 ευρώ τον μήνα. Σχεδόν τριπλάσιο ενοίκιο! Δεν συγκρίνουμε φυσικά το ίδιο ακίνητο, αλλά η διαφορά είναι εντυπωσιακή. Και μιλάμε για μία από τις οικονομικότερες περιοχές της Θεσσαλονίκης.
Θα μου πείτε, πέρασαν 25 χρόνια. Λογικό να αυξήθηκαν τα ενοίκια. Σύμφωνοι.
Οι μισθοί όμως; Τριπλασιάστηκαν κι αυτοί;
Όχι βέβαια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, οι μέσες ετήσιες μικτές αποδοχές εργαζομένων πλήρους απασχόλησης στην Ελλάδα ήταν περίπου 15.700 ευρώ το 2001, 23.800 ευρώ το 2006 και 25.700 ευρώ το 2024.
Από το 2006 μέχρι το 2024, δηλαδή, η ονομαστική αύξηση ήταν περίπου 8%. Σε 18 χρόνια. Και στο μεταξύ περάσαμε μια οικονομική κρίση, πληθωρισμό και μια στεγαστική κρίση που έχουν αλλάξει εντελώς την καθημερινότητά μας.
Γιατί δεν έχει σημασία μόνο πόσα χρήματα παίρνεις. Έχει σημασία τι μπορείς να κάνεις με αυτά.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 τα νοικοκυριά στην Ελλάδα διέθεταν κατά μέσο όρο το 36% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 19%.
Σχεδόν το διπλάσιο. Κατά τα άλλα, να κάνουμε και οικονομία.
Και τώρα φανταστείτε μια οικογένεια που πρέπει να συντηρεί 2 σπίτια, επειδή το παιδί της πέρασε σε πανεπιστήμιο άλλης πόλης. Ενοίκιο, λογαριασμοί, τρόφιμα, μετακινήσεις. Και κάπου εκεί θα εμφανιστεί κάποιος να πει το γνωστό: «Ε, ας δουλέψει και το παιδί».
Συγγνώμη, γιατί;
Πότε ακριβώς αποφασίσαμε ότι είναι φυσιολογικό ένας φοιτητής να πρέπει να εργάζεται για να μπορεί να σπουδάσει;
Άλλο να θέλει να δουλέψει, να αποκτήσει εμπειρία, να βγάλει δικά του χρήματα. Και άλλο να μην έχει άλλη επιλογή. Ένας φοιτητής θα έπρεπε πρώτα απ’ όλα να μπορεί να σπουδάζει. Να παρακολουθεί τα μαθήματά του, να διαβάζει, να κάνει φίλους, να βγαίνει, να ερωτεύεται, να κάνει λάθη. Να ζει την ηλικία του!
Και φυσικά να υπάρχει ουσιαστική κρατική στήριξη, με αξιοπρεπείς φοιτητικές εστίες, σίτιση και οικονομική βοήθεια για όσους τη χρειάζονται. Γιατί δεν μπορεί η δυνατότητα να σπουδάσεις να εξαρτάται αποκλειστικά από το πορτοφόλι των γονιών σου.
Και το ωραιότερο; Όταν τελειώσει το πανεπιστήμιο, τον περιμένει η περίφημη αγορά εργασίας. Εκεί όπου μπορεί να έχει πτυχίο, μεταπτυχιακό, ξένες γλώσσες και προϋπηρεσία, και πάλι να δυσκολεύεται να πληρώσει ένα ενοίκιο.
Δηλαδή, πρώτα προσπαθείς να βρεις χρήματα για να σπουδάσεις και μετά προσπαθείς να βρεις χρήματα για να ζήσεις. Και κάπου ενδιάμεσα πρέπει να φτιάξεις και τη ζωή σου.
Πανεύκολο ακούγεται.
Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί οι νέοι δυσκολεύονται να ανεξαρτητοποιηθούν, γιατί αναβάλλουν τη δημιουργία οικογένειας, γιατί κάποιοι επιλέγουν να φύγουν στο εξωτερικό.
Συζητάμε συνεχώς για το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας. Για τις γεννήσεις που μειώνονται, για τον πληθυσμό που γερνάει. Και βέβαια η υπογεννητικότητα δεν έχει μία μόνο αιτία. Αλλά πώς περιμένουμε από έναν άνθρωπο να σκεφτεί να αποκτήσει παιδιά, όταν δυσκολεύεται να συντηρήσει ακόμη και τον εαυτό του;
Και υπάρχει και κάτι άλλο που με προβληματίζει. Αν οι σπουδές γίνονται οικονομικά απρόσιτες για όλο και περισσότερες οικογένειες, πόσα παιδιά θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τα όνειρά τους; Και τι θα σημαίνει αυτό μακροπρόθεσμα για τους γιατρούς, τους εκπαιδευτικούς, τους νοσηλευτές, τους μηχανικούς και τόσους άλλους εξειδικευμένους επαγγελματίες που χρειάζεται μια κοινωνία;
Δεν λέω ότι θα ξεμείνουμε αύριο από γιατρούς επειδή ακρίβυναν τα ενοίκια. Αλλά μήπως θα έπρεπε να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε και τις συνέπειες που δεν φαίνονται ακόμη;
Και μέσα σε όλα αυτά διάβασα και την «Έρευνα Συμβούλων Σταδιοδρομίας 2026» του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των συμβούλων, περίπου το 25% των αναφορών για τις επαγγελματικές προτιμήσεις των εφήβων αφορά επαγγέλματα όπως influencer, YouTuber, TikToker και δημιουργός ψηφιακού περιεχομένου.
Επειδή εργάζομαι στα social media, ξέρω πολύ καλά ότι ούτε εύκολη δουλειά είναι ούτε τα χρήματα πέφτουν από τον ουρανό. Αλλά αντί να σχολιάζουμε με ύφος απογοήτευσης τις φιλοδοξίες των παιδιών, μήπως να αναρωτηθούμε τι προοπτικές βλέπουν στους πιο παραδοσιακούς επαγγελματικούς δρόμους;
Δεν λέω ότι η οικονομική κατάσταση εξηγεί τις επιλογές τους. Λέω ότι αξίζει να σκεφτούμε τι εικόνα έχουμε δημιουργήσει για την εργασία, την επιτυχία και το μέλλον.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, κοιτάζω τι συμβαίνει αυτές τις ημέρες στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Στη Γαλλία, μαθητές διαδηλώνουν για τις ελλείψεις εκπαιδευτικών, τα υπερπλήρη τμήματα και τις συνθήκες στα σχολεία τους. Κινητοποιήσεις νέων καταγράφονται επίσης στο Βέλγιο και στην Ιταλία, ενώ στην Αλβανία οι διαδηλώσεις έχουν διαφορετικά, ευρύτερα πολιτικά αιτήματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν σημειωθεί και σοβαρά επεισόδια.
Δεν είναι παντού οι ίδιοι λόγοι και προφανώς δεν θεωρώ ότι η βία αποτελεί λύση. Αλλά οι εικόνες αυτές με κάνουν να αναρωτιέμαι πόσο μεγάλη είναι τελικά η απογοήτευση που συσσωρεύεται στους νέους ανθρώπους.
Και μήπως, αν συνεχίσουμε έτσι, θα δούμε και στην Ελλάδα κινητοποιήσεις πολύ μεγαλύτερης έντασης;
Δεν ξέρω. Και ειλικρινά ελπίζω ότι θα βρούμε τρόπους να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα πριν φτάσουμε σε τέτοιες καταστάσεις.
Γιατί δεν γίνεται να δυσκολεύουμε τόσο πολύ το μέλλον των νέων και μετά να απορούμε για το μέλλον της ίδιας της χώρας.
Update — Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026
Και ενώ ετοιμάζω αυτό το άρθρο για δημοσίευση, οι εικόνες που έρχονται από τη Γαλλία με προβληματίζουν όλο και περισσότερο. Οι κινητοποιήσεις, η ένταση και τα επεισόδια στους δρόμους δείχνουν πόσο βαθιά μπορεί να φτάσει η κοινωνική δυσαρέσκεια.
Θέλω όμως να ξεκαθαρίσω κάτι. Το να διεκδικείς καλύτερες συνθήκες ζωής και ένα αξιοπρεπές μέλλον είναι ένα πράγμα. Το να σπας βιτρίνες και να καταστρέφεις καταστήματα, επειδή πουλούν είδη πολυτελείας, είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Και προσωπικά διαφωνώ κάθετα με αυτή τη λογική. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς η καταστροφή της περιουσίας κάποιου άλλου μπορεί να αποτελεί απάντηση στην κοινωνική αδικία.
Παράλληλα, συνειδητοποιώ για ακόμη μία φορά πόσο διαφορετικές πραγματικότητες μπορεί να ζουν άνθρωποι στην ίδια κοινωνία. Κάποιοι αγωνιούν για το ενοίκιο, τις σπουδές και το αύριο, ενώ άλλοι μοιάζουν να μην έχουν την παραμικρή επαφή με όσα συμβαίνουν γύρω τους. Και αυτό, ομολογώ, με εντυπωσιάζει εξίσου. Δεν θα επεκταθώ.
Το ερώτημα, πάντως, παραμένει: Πόσο απέχουμε από το να δούμε αντίστοιχη κοινωνική ένταση και στην Ελλάδα; Και κυρίως, τι κάνουμε για να μη φτάσουμε εκεί;
Και κάπως έτσι επιστρέφω εκεί απ’ όπου ξεκίνησα. Στους φοιτητές που έστησαν τις σκηνές τους στο Σύνταγμα.
Δεν πιστεύω ότι παλιά ήταν όλα καλύτερα. Αλλά δεν μπορώ να δεχτώ ότι το 2026 θεωρούμε υπερβολική απαίτηση να μπορεί ένας νέος να σπουδάσει χωρίς να εξαντλείται οικονομικά η οικογένειά του. Να βρει μια δουλειά που θα του επιτρέπει να ζει αξιοπρεπώς. Να αποκτήσει ένα σπίτι, να δημιουργήσει οικογένεια, αν το επιθυμεί, και γενικά να μπορεί να κάνει σχέδια χωρίς να χρειάζεται πρώτα να κερδίσει το Τζόκερ.
Γιατί όταν μιλάμε για το κόστος των σπουδών, δεν μιλάμε απλώς για ενοίκια και λογαριασμούς. Μιλάμε για το μέλλον μιας ολόκληρης γενιάς.
Και επειδή όλα αυτά δεν λύνονται με το να τα συζητάμε μόνο μεταξύ μας, κρατήστε αυτή την ημερομηνία: Τρίτη 20 Οκτωβρίου.
Οι φοιτητές επιστρέφουν στο Σύνταγμα με νέα κατασκήνωση διαμαρτυρίας και τη συναυλία που αναβλήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα λόγω κακοκαιρίας. Την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου έχει προγραμματιστεί και πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο.
Ελπίζω αυτή τη φορά να τους δώσουμε λίγη περισσότερη προσοχή. Γιατί, αν μη τι άλλο, τα παιδιά αυτά δεν διαμαρτύρονται μόνο για το δικό τους μέλλον.
Διαμαρτύρονται και για το δικό μας.
Πηγή: https://www.nationalcoalition.gov.gr/article/erevna-ekpa-pliroforiki-agora-ergasias-2026/